İran ciddi zərər alıb, müharibə daha təhlükəli mərhələyə keçib — General “İranın nüvə mərkəzi"nin vurulmasından danışdı

İsrail Hərbi Hava Qüvvələrinə aid 50-dən çox döyüş təyyarəsi yüksək dəqiqlikli hərbi kəşfiyyat və dəqiq koordinasiya ilə İranın üç ayrı bölgəsindəki nüvə proqramı və silah istehsalı mərkəzlərinə qarşı tarixin ən böyük hava hücumlarından birini həyata keçirdi.

Belə genişmiqyaslı və yüksək koordinasiyalı hücumun İranın strateji hərbi və nüvə potensialına real təsiri nə qədər davamlı ola bilər və bu əməliyyat regionda yeni hərbi eskalasiya mərhələsinin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilərmi?
Moderator.az yaranmış sualları Türkiyənin Azərbaycandakı keçmiş hərbi attaşesi, ehtiyatda olan general Yücel Karauza ünvanlayıb.

Siyasi şərhçi qeyd etdi ki, bu əməliyyat, İranın potensialını tamamilə məhv edən bir zərbə olmaqdan çox, müəyyən düyün nöqtələrini müvəqqəti iflic edən bir “güclü təzyiq” əməliyyatı kimi görünür:

 "İndiyə qədər açıq mənbələrdəki məlumatlara görə, İsrail 50-dən çox döyüş təyyarəsi ilə İranın üç bölgəsində nüvə proqramı və silah istehsalı ilə əlaqəli obyektləri vurub. Əlavə olaraq son günlərdə ağır su reaktoru, yellowcake  ? istehsal zavodu, raket istehsalı və anbar sahələri kimi kritik hədəflər də hücumların tərkibinə daxil olub. Buna baxmayaraq, İran raket atışlarını davam etdirir. Bu isə komanda‑kontrol və istehsal infrastrukturu zədələnmiş olsa da, misilləmə qabiliyyətinin hələ də mövcud olduğunu göstərir".

Yücel Karauz bildirdi ki, hərbi baxımdan isə belə bir hücumun ən davamlı təsiri fiziki dağıntıdan çox “vaxt itirmə” və “məcburi dağıtma” olar:

 "Əgər vurulan obyektlər həqiqətən istehsal xətti, inteqrasiya zavodu, partlayıcı komponent istehsalı, hava müdafiə elementləri və raket anbar mərkəzləridirsə, İranın yenidən istehsal, göndəriş və koordinasiya ritmi pozular. Lakin nüvə və raket proqramları adətən tək bir obyektə bağlı olmur. Yeraltı şəbəkələr, ehtiyat sistemi, coğrafi paylama və əvvəlcədən yığılan komponentlər sayəsində tam məhvlə deyil, yalnız gecikmə ilə nəticələnir. Hücumlara baxmayaraq, İran həm İsrailə, həm də bəzi regional hədəflərə yeni hücumlar təşkil edir. Bu isə potensialın basdırıldığını, amma məhv edilmədiyini göstərir".

Karauz fikirlərinə əlavə etdi ki, nüvə sahəsində isə məsələ daha da həssasdır:

 "Əgər hədəf alınan obyektlər həqiqətən nüvə proqramına bağlı infrastrukturdursa, ən böyük təsir proqramın texniki cədvəlinə vurulan zərbə olacaq. Yəni tədqiqat, çevirmə, zənginləşdirmə zənciri və ya silahlandırma ilə əlaqəli dövrlərdə gecikmələr yarana bilər. Lakin Reuters-in məlumatına görə, İran vurulan bəzi obyektlərdə radioaktiv sızma olmadığını IAEA-ya bildirib. Bu isə ən azından indilikdə hücumların böyük miqyaslı nüvə ətraf mühit fəlakəti yaratmadığını göstərir. Bu, əməliyyatın “dağıdıcı, amma nəzarətli” şəkildə planlaşdırılmış ola biləcəyinə işarə edir. Məncə əsas kritik məqam budur.

Bu əməliyyat təkbaşına müharibənin gedişatını qəti şəkildə dəyişdirməyə bilər, amma gərginliyin artma həddini mütləq yüksəldir. Çünki artıq hədəf siyahısı yalnız raket rampaları və ya sərhəd elementləri ilə məhdudlaşmır. İranın strateji proqramlarının nüvəsinə uzanır. Buna baxmayaraq, İranın yeni raket hücumları həyata keçirdiyini, Körfəzdə və regionda gərginliyin yayıldığını görürük. Bu səbəbdən bu hücumu sadə bir “cəzalandırma əməliyyatı”ndan çox, yeni hərbi mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirmək daha realist olar".

Yücel Karauz yekun olaraq bildirdi ki, əməliyyat İranın strateji hərbi və nüvə potensialına real bir zərbə vurmuş ola bilər, lakin bunun davamlılığı İranın yeraltı ehtiyat potensialına və yenidən istehsal qabiliyyətinə bağlıdır. Mövcud tablo “İran artıq təsirsizdir” deməkdən çox, “İran ciddi zərər alıb, amma cavab verə bilir, buna görə də müharibə yeni və daha təhlükəli mərhələyə keçib” deməyi tələb edir.

Pərvin Şakirqızı