Allah niyə şeytanı, Yezidi və pis insanları yaradıb?..
Ekskluziv
Oxunub: 3501
26 May 2023 | 06:15
Allah niyə şeytanı, Yezidi və pis insanları yaradıb?..
"Allah insanların əməllərini qabaqcadan bilməklə yanaşı, bu əməllərin məsuliyyətini daşımır. Hər kəsin savabına və günahına görə onun özünə əvəz veriləcək..."
 
"Əgər Allahın elminin insan müqəddəratına təsiri olsaydı, insanın nə mükafat, nə də cəza almağa haqqı çatardı..."
 
"PİSLƏR OLMASA, YAXŞILARIN QİYMƏTİ BİLİNMƏZ..."
 
İnsanların zehnini məşğul edən suallardan biri də budur ki, Allah-Təala niyə mənfi qüvvələri, pis insanları, şeytanları yaradıb? Əgər Allah onların fəaliyyətindən xəbərdar deyilsə və onların müsbət yolda olacaqlarını zənn edərək yaratmışsa, Onun elmi və hikməti şübhə altına düşür. Əgər onların nə kimi fəsadlar törədəcəyindən xəbərdardırsa, onları yaratmasının mənası nədir, bu, ilahi ədalətlə ziddiyyət təşkil etmirmi? Bu sual həmişə bəşəriyyəti düşündürmüş, mübahisələrə səbəb olmuşdur. Günümüzlə əlaqələndirsək, İmam Hüseynin (ə) Kərbəlada faciəli şəhadətinə səbəb olmuş şəxsləri Allah niyə yaratmışdı? Yezid və Şimr kimi cinayətkarların qarşısını Allah niyə almadı? Hər şeydən əvvəl qeyd edək ki, bu sualın cavabı sayıla biləcək sübutlar çoxdur. Məsələyə fərqli baxışlardan yanaşsaq, fərqli arqumentlər gətirə bilərik. Mövzu kəlam və fəlsəfə fənnləri ilə sıx əlaqədardır. Böyük İslam alimləri bu qəbildən olan suallara çox dərin və mürəkkəb cavablar vermişlər. Həmin cavabların təqdimatı və dərki çətin olduğu üçün, biz bir neçə sadə və asan anlaşılan arqumentlə kifayətlənirik. Birincisi, qeyd edilən sualın cavabı birbaşa Allahın ədaləti, cəbr (məcburiyyət) və ixtiyar (iradə azadlığı) bəhsləri ilə əlaqəlidir. Müsəlmanların əqidəsinə görə, Allah öz bəndələrinə qarşı hədsiz mərhəmətlidir, onlara zərrəcə zülm etməz. Hər kəsin seçim ixtiyarı vardır, buna görə də hər əməlinə görə cavabdehdir, Allahın və insanların qarşısında məsuliyyət daşıyır. Allahın öz yaratdıqları barədə kamil elmə malik olması onları hər hansı əmələ məcbur etməsi anlamına gəlmir. Səbəb və nəticə, zaman anlayışları məhdud maddi dünyaya aiddir. Allahın elmi və qüdrəti barədə danışarkən, məsələyə bu məhdudiyyətlər daxilində baxmaq düzgün deyil. O bizik ki, əvvəl və sonra, səbəb və nəticə çərçivəsi daxilində düşünməyə və hərəkət etməyə məcburuq. Zamanı və səbəbi yaradan Allahdır, Onun elmi bunlardan daha geniş və üstündür. İlahi elm və hikmət zaman çərçivəsinə sığmaz. İnsan şüuru bu kimi mövzuları tam dərk etməyə qadir olmadığı üçün, daha sadə bir misalla fikrimizi ifadə etməyə çalışaq. Təsəvvür edin ki, siz yüksək bir yerdə durmusunuz, oradan küçədə hərəkət edən avtomobillərin hərəkətini izləyirsiniz. Görürsünüz ki, bir avtomobil çox yüksək sürətlə hərəkət edir. Bunu anlamaq çətin deyil ki, sürücü əgər bu qayda ilə avtomobili sürməyə davam etsə, qısa müddət ərzində qəza törədəcək. Siz qabaqcadan qəza baş verəcəyini bilirsiniz, hətta sanki onu “görürsünüz”. Bir neçə dəqiqədən sonra, həqiqətən, qaydalara əməl etməyən həmin sürücü qəza törədir. Belə bir halda sizi qəzanın səbəbkarı hesab etmək olarmı? İddia etmək olarmı ki, sürücünü qəza vəziyyəti yaratmağa siz təhrik və məcbur etmisiniz? Əlbəttə ki yox! Sizin qəza barədə qabaqcadan elmli olmağınız sürücünün hərəkətlərinə heç bir təsir göstərmədi. Siz sadəcə olaraq, mövcud vəziyyəti düzgün qiymətləndirdiniz, başa düşdünüz ki, sürücünün bu hərəkətinin sonu nə olacaq. Amma yaranmış qəzaya görə sürücünün özü cavabdehdir. Elcə də, Allah insanların əməllərini qabaqcadan bilməklə yanaşı, bu əməllərin məsuliyyətini daşımır. Hər kəsin savabına və günahına görə onun özünə əvəz veriləcək. Əgər Allahın elminin insan müqəddəratına təsiri olsaydı, insanın nə mükafat, nə də cəza almağa haqqı çatardı. Heç bir xeyir əmələ görə savab, heç bir pis hərəkətə görə günah yazılmazdı. Belə bir düşüncə insanın iradə azadlığını inkar edən şəxslərə məxsusdur. Dini mənbələrimizdə bu düşüncəni kəskin tənqid edən hədislər çoxdur. Məsələn, hədislərin birində Allahın Rəsulu Həzrət Mühəmməd Peyğəmbər (s) buyurmuşdur ki, Allahın onlardan ötrü günahları qabaqcadan yazdığını və sonra onlara cəza verdiyini düşünən dəstəyə 70 peyğəmbərin dilindən lənət deyilib (Bihar əl-ənvar, 5-ci cild, səh. 47). Bəziləri öz günahlarında Allahı deyil, şəraiti, başqa insanları təqsirkar bilir, məsuliyyəti onların boynuna atmaq istəyirlər. Bu, ona bənzəyir ki, yüksək sürətlə, yol hərəkəti qaydalarını pozmaqla qəza törətmiş sürücünün əvəzinə, maşın istehsal edən zavodu, yol çəkən fəhlələri ittiham etsinlər. İ
 
Irəli sürülən iddiaya qarşı digər arqumentlər də mövcuddur ki, növbəti hissələrdə onlara işarə ediləcək...
 
(Davamı var)
 
Islam.az
Oxşar xəbərlər
09:32, Bu gün
Xalq artisti doğum günündə ən böyük sevgisindən DANIŞDI: "Sanki tələsirəm..."  
09:25, Bu gün
Mərcanlar belə çoxalırlar - Cinsi həyatın SİRRİ AÇILDI
09:19, Bu gün
Siqaret çəkənlərin diqqətinə: bütün vitaminlər...
09:08, Bu gün
“Köhnə qala”nın ulduzu VƏFAT ETDİ
09:00, Bu gün
Qulaq təmizləyici çöpdən istifadə infeksiyaya səbəb ola bilər
08:54, Bu gün
“Böyük Qayıdış” Gənclər Təşkilatı Müstəqillik Günü ilə əlaqədar silsilə tədbirlər həyata keçirib
08:42, Bu gün
Canlı yayımda KURYOZ HADİSƏ: aparıcı milçək uddu
08:31, Bu gün
Tarakanlar dünyanı belə ZƏBT EDİBLƏR: alimlər yol xəritəsini açıqladılar
08:20, Bu gün
Azərbaycana xəyanət edən komandanı ifşa edən məşhur sovet filmi HANSIDIR?
08:01, Bu gün
“Orban özünü Rusiyanın agenti kimi aparır...”
07:59, Bu gün
2023-cü ildə edam edilən şəxslərin sayı açıqlandı- ƏN YÜKSƏK GÖSTƏRİCİ 
07:58, Bu gün
Bu gün 33 dərəcə isti olacaq
07:35, Bu gün
Mayın 29-nun ULDUZ FALI: Gərgin gün olacaq, düşünmədən qərar verməyə tələsməyin
07:20, Bu gün
Bir ömür qanunun və vətənin keşiyində...
06:47, Bu gün
“Katolokos özgəsi üçün qazdığı quyuya özü düşdü...” 
06:42, Bu gün
Xocalıya növbəti köç karvanı YOLA SALINDI
28 May 2024 | 23:59
Rusiya Xankəndidə konsulluq yox, KƏŞFİYYAT MƏRKƏZİ açmaq istəyir! Elxan Şahinoğludan sensasion açıqlama - VİDEO
28 May 2024 | 23:55
12 yaşına qədər uşaqlar ön oturacaqda əyləşə bilərlər? - VİDEO
28 May 2024 | 23:51
Xankəndiyə ilk köçün tarixi açıqlandı
28 May 2024 | 23:29
Qərbi Azərbaycan Xronikası: Qafqaz Albaniyasının mənşəyi və tarixi haqqında gerçəklər - VİDEO
28 May 2024 | 23:18
ATV-nin aparıcısı dəhşətli qəzaya düşdü
28 May 2024 | 23:10
"Sevgiyə doğru addımlayıram, amma EVLİLİK DÜŞÜNMÜRƏM" - VİDEO
28 May 2024 | 23:05
"Bütövləşən müasir müstəqil Azərbaycan hər birimizin qürur mənbəyimizdir" - Vüqar Rəhimzadə
28 May 2024 | 23:01
Rusiya-Ukrayna müharibəsində əsir düşmüş müsəlman hərbiçilərin taleyi
28 May 2024 | 23:00
Afrika ölkəsində fövqəladə vəziyyət elan edildi
28 May 2024 | 22:50
ADP İdarə Heyəti Cümhuriyyət abidəsini ziyarət etdi - FOTO
28 May 2024 | 22:41
Avropanın daha 4 ölkəsi Fələstini tanımağa hazırlaşır
28 May 2024 | 22:39
Türkiyə TŞ toplandı: Azərbaycan müzakirə edildi
28 May 2024 | 22:37
Rusiya Ermənistana hərbi müdaxilə edəcək?
28 May 2024 | 22:35
Bu şəxslər dövlətdən 840 manat ala bilər - RƏSMİ AÇIQLAMA
28 May 2024 | 22:24
Rusiya ticarət mərkəzində azərbaycanlılar arasında dava olub
28 May 2024 | 22:21
Tbilisinin televiziya qülləsi və "Bürc-Xəlifə" Azərbaycan bayrağının rəngləri ilə göz oxşadı
28 May 2024 | 21:46
Şoyqunun uşaqlarının anasının ərinin Dubayda sərvətləri ortaya çıxdı
28 May 2024 | 21:42
Etibar Əliyev: "Keyfiyyətli dərslik hazırlamaq potensialımız zəifdir"
28 May 2024 | 21:36
“Deyirdi ki, gedim görüm oğlum orada neynir?”- yaxınları Zöhrə Abdullayevanı göz yaşları içində xatırladı-FOTO+ÖZƏL
28 May 2024 | 21:32
Azərbaycanlı gənc Türkiyədə vəfat etdi
28 May 2024 | 21:31
Gəncədə narkoman cinayət məsuliyyətindən yayınmaq üçün həyatına qəsd etdi
28 May 2024 | 21:24
Gürcüstan parlamentində deputatın üzərinə su tökdülər - VİDEO
28 May 2024 | 21:04
Paşinyandan tarixi etiraf: “Ermənistan işğalçıdır!”
28 May 2024 | 20:44
Prezidentlə xanımı xocalılılarla... - VİDEO
28 May 2024 | 20:41
Oktay Kaynarcadan vida paylaşımı - FOTO
28 May 2024 | 20:40
Laçına dolu düşdü - VİDEO
28 May 2024 | 20:40
Niderlandın kəşfiyyat xidmətinin keçmiş rəhbəri ölkənin Baş nazir seçilə bilər
28 May 2024 | 20:37
9 il yatıb 21 yaşında OYANDI: hamıya sirr qalan qızın HEKAYƏSİ
28 May 2024 | 20:26
İranın keçmiş xarici işlər naziri prezident seçkisində iştirakdan imtina edib
28 May 2024 | 20:06
Ersin Tatar İlham Əliyevi TƏBRİK ETDİ
28 May 2024 | 19:48
Vaşinqtonun meri 28 May - Müstəqillik Günü ilə bağlı Bəyannamə imzalayıb
28 May 2024 | 19:46
Elektrikli "Niva" istehsal olundu
28 May 2024 | 19:21
Sumqayıtda ağır yol-nəqliyyat hadisəsi baş verib, xəsarət alanlar var
28 May 2024 | 19:17
Bağanıs Ayrım kəndində minatəmizləmə işləri davam edir
28 May 2024 | 19:13
"Rossiya24" telekanalı Azərbaycanın Müstəqillik Gününə həsr olunmuş xüsusi reportaj hazırlayıb
28 May 2024 | 19:12
Tbilisidə 28 May - Azərbaycanın Müstəqillik Günü qeyd olunub
28 May 2024 | 19:12
Fəlsəfə doktoru vəfat etdi
28 May 2024 | 19:11
Masallı sakinlərin NƏZƏRİNƏ: Sabah bəzi kəndlərdə qaz olmayacaq
28 May 2024 | 19:09
Borrell: Aİ konsensusun olmaması səbəbindən Kiyevə 6,6 milyard avro ayıra bilmir
28 May 2024 | 19:09
Yazın sonunda şanslı olacaq BÜRCLƏR - kim gözlənilməz dəyişikliklərlə qarşılaşacaq?
28 May 2024 | 19:08
Gürcüstan parlamenti Prezidentin "Xarici agentlər" haqqında qanuna vetosunu ləğv edib
28 May 2024 | 18:24
Kür çayının Qıraqkəsəmən məntəqəsində suyun səviyyəsi tədricən azalıb
28 May 2024 | 18:18
Tovuzda su anbarında batan şəxsin meyiti tapıldı
28 May 2024 | 18:16
Güclü selin fəsadları: Fermerlərin problemi necə həll ediləcək?
28 May 2024 | 18:10
Kuba XİN: Azərbaycanla əməkdaşlığı dərinləşdirməyə hazırıq
28 May 2024 | 18:08
Putin: Ukrayna ilə bağlı danışıqları İstanbulda qoyulmuş əsasda davam etdirməyə hazırıq
28 May 2024 | 17:38
İsrail tankları Rəfahın mərkəzinə daxil olub, toqquşmalar gedir
28 May 2024 | 17:28
Paşinyan Baqratla görüşdən YAYINDI
28 May 2024 | 17:27
İldırım 3 qadını vurdu, 1-i yerindəcə öldü...-FOTO
28 May 2024 | 17:23
Azərbaycanda 14 və 16 yaşlı iki qıza təcavüz edən şəxsə bu cəza verildi
28 May 2024 | 17:18
Danimarka parlamenti Fələstinin dövlət kimi tanınmasının əleyhinə səs verib
28 May 2024 | 17:17
"Ukraynada yeganə legitim hakimiyyət parlament və Ali Radanın spikeridir"
28 May 2024 | 17:07
Serbiya XİN: Azərbaycanla dostluq və strateji tərəfdaşlığı yüksək qiymətləndiririk
28 May 2024 | 17:06
Renat Dadaşov Türkiyə klubundan ayrıldı
28 May 2024 | 17:02
Qadının kəşfi - Fil sümüyündən yaradılmış sevgili
28 May 2024 | 16:59
Latviya səfiri: "Azərbaycanla ticarət əlaqələrinin inkişafı üçün yeni ideyalar var"
28 May 2024 | 16:59
"Fransa Ukraynaya hərbi təlimatçılar göndərəcək" - USQ Baş Komandanı
28 May 2024 | 16:59
Azad Vətən Partiyası Cümhuriyyət abidəsini ziyarət etdi...-FOTOLAR
28 May 2024 | 16:52
Ərdoğan Azərbaycanı Müstəqillik Günü münasibətilə təbrik edib
28 May 2024 | 16:51
Tələbəni yaddaşını itirənə qədər döydülər
28 May 2024 | 16:48
Dadlı və faydalı qəhvəni necə hazırlayaq?
28 May 2024 | 16:47
Münasibətlərin əvvəlində qadınların etdiyi 3 ƏSAS SƏHV
28 May 2024 | 16:46
Xuraman Şuşalı sinif yoldaşlarını tapmaq üçün efirə çıxdı
28 May 2024 | 16:02
Tarixi uğura imza atmış idmançılarımız vətənə döndülər
28 May 2024 | 16:00
DTX-nin illər öncə həbs etdiyi baş redaktor yenidən saxlanılıb
28 May 2024 | 15:46
İlham Əliyev və Mehriban Əliyeva Xocalı şəhərində
28 May 2024 | 15:41
“Azərbaycan hərbi texnika ixracını genişləndirəcək”
28 May 2024 | 15:20
"İran ilk dəfə olaraq Rusiyaya ən yeni aviasiya bombaları tədarük edib" - "Bild"
28 May 2024 | 14:54
Bu millət müstəqil və hürr olmalı...
28 May 2024 | 14:51
Ağdamın Şotlanlı kəndinə ilkin mərhələdə 205 ailənin köçürülməsi planlaşdırılır
28 May 2024 | 14:50
Ölüm səbəbi: Şiddətli insansızlıq - Maya Anjelu
28 May 2024 | 14:49
Bakının bir qəsəbəsinə suyun verilişində məhdudiyyətlər olacaq
28 May 2024 | 14:45
"Kəpəz" legioner futbolçuları ilə yollarını ayırıb
28 May 2024 | 14:44
İspaniya Fələstini rəsmi olaraq dövlət kimi tanıyıb
28 May 2024 | 14:42
Rusiyanın daha bir raketəleyhinə radarına hücum edilib
28 May 2024 | 14:42
“Bu, Rusiya tərəfindən Azərbaycana edilən qəribə bir təklifdir: bəlkə səhv salıblar?..”
28 May 2024 | 14:40
BSU-da 28 May Müstəqillik Gününə həsr olunmuş tədbir keçirilib - FOTO
28 May 2024 | 14:37
Bədbəxt hadisə nəticəsində dünyasını dəyişən hərbçimiz DƏFN OLUNDU
28 May 2024 | 14:36
Ağdamın Tağıbəyli kəndinə ilkin mərhələdə 108 ailənin köçürülməsi planlaşdırılır
28 May 2024 | 14:35
Avropanın daha bir məşhur paytaxtı turistlərə "MÜHARİBƏ" ELAN ETDİ
28 May 2024 | 14:24
Prezident və birinci xanım Xocalı şəhərinə köçən sakinlərlə görüşüblər
28 May 2024 | 14:14
Pərvin qəribə geyimi ilə gündəm oldu - VİDEO
28 May 2024 | 14:12
"Yuventus"un yeni baş məşqçisi bilindi
28 May 2024 | 14:03
Polşada prezidentin korteji hücuma məruz qaldı: Növbəti sui-qəsd cəhdi?
GÜNLÜK
28 May 2024 | 09:55
İranın prezidenti azərbaycanlı ola bilər - yarış başladı, maraqlı adlar... 
28 May 2024 | 09:47
Azərbaycanda əməkhaqqı dəyişikliyi: əvvəl 345 manat idi, indi isə… – VİDEO 
28 May 2024 | 10:08
“Google”-ın süni intellekti Obamanı “ABŞ-nin ilk müsəlman prezidenti” adlandırdı...-GÜLÜNC 
28 May 2024 | 10:19
Rasim Balayevdən ŞOK AÇIQLAMA: Evlilik təklifi ALMIŞAM - VİDEO
28 May 2024 | 09:39
Qalxanvari vəzidə problemdən qaynaqlanan – 5 psixi əlamət
28 May 2024 | 12:50
Ağdamda mina partlayışı olub, ANAMA əməkdaşının ayağı amputasiya edilib - YENİLƏNİB
28 May 2024 | 10:00
Kolbasa istehsalında YENİ TƏLƏB – Məhsulun halal ya haram olduğu necə MÜƏYYƏN EDİLƏCƏK? 
28 May 2024 | 10:10
Relslər üzərində fotosessiya etdirmək istəyən modeli sürət qatarı vurub öldürdü - FOTOLAR
28 May 2024 | 09:56
Bağdaddakı ən hündür binalardan birində Azərbaycan bayrağı əks olunub
28 May 2024 | 10:39
Xırdalanda “Kristal Abşeron”un parkı bağlandı, ağaclar yoxa çıxdı - FOTO
HƏFTƏLİK
22 May 2024 | 10:58
Rəisinin cəsədinin dəhşətli fotosu yayıldı
22 May 2024 | 11:18
Pensiya alanlara sevindirici xəbər - Bu qayda dəyişdi 
23 May 2024 | 23:26
Araq içənlərin DİQQƏTİNƏ
24 May 2024 | 06:36
Müəllimə şagirdi ilə cinsi əlaqədə olduğu üçün BU CƏZA VERİLDİ 
22 May 2024 | 11:31
Ermənilərə VAXT VERİLDİ: "Azərbaycanlılar iyunda gələcəklər" 
26 May 2024 | 15:22
"Hazırlaşın" əmri verildi - Hədəf birbaşa Rusiya ərazisi olacaq
28 May 2024 | 09:55
İranın prezidenti azərbaycanlı ola bilər - yarış başladı, maraqlı adlar... 
23 May 2024 | 21:38
Şuşadan Qazaxa uzanan yanğın..
27 May 2024 | 21:20
Azərbaycan Respublikasının sabiq müdafiə naziri vəfat edib
23 May 2024 | 22:36
Aparıcıların toy qiymətləri: 25 minə… – SİYAHI
AYLIQ
28 May 2024 | 09:55
İranın prezidenti azərbaycanlı ola bilər - yarış başladı, maraqlı adlar... 
28 May 2024 | 09:47
Azərbaycanda əməkhaqqı dəyişikliyi: əvvəl 345 manat idi, indi isə… – VİDEO 
28 May 2024 | 10:08
“Google”-ın süni intellekti Obamanı “ABŞ-nin ilk müsəlman prezidenti” adlandırdı...-GÜLÜNC 
28 May 2024 | 10:19
Rasim Balayevdən ŞOK AÇIQLAMA: Evlilik təklifi ALMIŞAM - VİDEO
28 May 2024 | 09:39
Qalxanvari vəzidə problemdən qaynaqlanan – 5 psixi əlamət
28 May 2024 | 12:50
Ağdamda mina partlayışı olub, ANAMA əməkdaşının ayağı amputasiya edilib - YENİLƏNİB
28 May 2024 | 10:00
Kolbasa istehsalında YENİ TƏLƏB – Məhsulun halal ya haram olduğu necə MÜƏYYƏN EDİLƏCƏK? 
28 May 2024 | 10:10
Relslər üzərində fotosessiya etdirmək istəyən modeli sürət qatarı vurub öldürdü - FOTOLAR
28 May 2024 | 09:56
Bağdaddakı ən hündür binalardan birində Azərbaycan bayrağı əks olunub
28 May 2024 | 10:39
Xırdalanda “Kristal Abşeron”un parkı bağlandı, ağaclar yoxa çıxdı - FOTO