Dünya uşaq yazıçıları – Onları necə oxumalı? - Müəllim və valideynlər üçün...
Oxunub: 3848
25 May 2023 | 21:27
Dünya uşaq yazıçıları – Onları necə oxumalı? - Müəllim və valideynlər üçün...

Dünya uşaq ədəbiyyatı – ədəbiyyatın tərkib hissəsi olub, məqsəd və vəzifələrinə görə 7-14 yaşına qədər müxtəlif oxucu qruplarının təlim və təhsilinə, tərbiyəsinə yönəldilən bədii əsərlərə deyilir. Dünya uşaq ədəbiyyatı uşaqların yaş səviyyəsinə uyğun üslubda yazılır. Onların yaş səviyyələri 7-14 -ə qədərdir. Uşaqlar üçün əsər yazan hər bir yazıçı bu yaş səviyyəsini nəzərdən qaçırmamalıdır. Burada uşağın ictimai mühiti, inkişafı, zövqü, nitqi, bilik dairəsi də nəzərə alınmalıdır. Bununla belə, heç bir vaxt unutmamalıyıq ki, uşaqlar yaş etibarilə daim dəyişilir, onlar dövrdən- dövrə, nəsildən- nəslə dəyişilirlər. Kiçikyaşlı məktəblilərin (7-14 yaş) oxudugu bədii əsərlərin dili aydın və rəvan olmalıdır. Yıgcam süjetli nəsr əsərlərinin dilində də lirizmə üstünlük verilməlidir. Çünki yorucu əsərlər uşağı mətləbdən uzaqlaşdırar, məzmun yaddan çıxar. Dünya uşaq ədəbiyyatı Şərq ədəbiyyatından qədim hind abidəsi "Kəlilə və Dimnə", ərəb xalqlarının əfsanələri ilə zəngin olan "Min bir gecə", bir çox şərq xalqlarının uşaq ədəbiyyatı nümunələri toplanmış "Oxuyan piyalə" kitabı, ümumiyyətlə, Şərq aləmi, Şərq psixologiyası, Şərq mədəniyyəti haqqında geniş və zəngin bilik əldə etməyə imkan verir. Həmçinin Qərb ədəbiyyatının ən nadir nümunələri- Qrimm qardaşlarının nağılları, Andersenin nağıl və hekayələri, C. Sviftin "Qulliverin səyahəti", M.Tvenin, J.Vernin, M.Ridin, C.Dikkensin, C.Rodari və digər görkəmli sənətkar və yazıçıların əsərlərinin oxu imkanlarını xeyli artırmışdır. Dünya uşaq ədəbiyyatı ilə tanışlıq bütün dünya uşaqlarının milliyətindən asılı olmayaraq mənəvi yaxınlaşmasına xidmət edir.

 

Janrın ən güclü nümayəndəsi

 

Janrın dünya ədəbiyyatında ən güclü təmsilçisi sözsüz ki, danimarkalı yazıçı Hans Xristian Andersendir. Ölümünə qədər uşaq saflığını qorumağı bacaran Hans demək olar ki, uşaqlardan başqa heç kimlə dostluq etmədi. Onun haqqında adətən belə deyilir: Bir gün Kopnehagen küçələrində gəzişərkən Andersen balaca oğlanla rastlaşdı. Uşaq onun gözünün içinə baxıb onun nə qədər tənha olduğunu başa düşdü. Nağılbazın könlünü almaq üçün əlindəki qalay əsgəri ona tərəf uzatdı. Əvəzində Andersen də ona yeni «Köhnə ev» adlı nağıl əhvalatı danışdı. Onun nağıllarında öyüd-nəsihət, ibrət dərsi vermək cəhdi yoxdu. Burda yalnız arzu var. Gözəlliyi görmək istəyən insanların arzuları. Axı həyat özü gözəl bir nağıldır!”

 

Bu gün də ənənəvi olaraq ən yaxşı uşaq əsərlərinə məhz onun adını daşıyan mükafat verilir. Mükafatın sonuncu qaliblərindən biri də Skellinq” bestsellerinin müəllifi - britaniyalı yazıçı  Devid Almond  olub. Yazıçını “uşaqlar üçün sehrli realizmin yaradıcısı” adlandırırlar. Almondun əsərləri uşaqları kitab oxumağa həvəsləndirir, ona dünya şöhrəti qazandıran “Skellinq”  əsəri qarajda mələk tapan oğlan haqqındadır.  Bu əsərə görə yazıçı bundan əvvəl Karnegi medalına da layiq görülüb. Qeyd edək ki, bu ödül nüfuzlu sayılsa da, qaliblərə pul mükafatını nəzərdə tutmur. 

 

Astrid Lindqren

 

Amma bu  sahədə mükafat  tək Andersenin adı ilə bağlı deyil. Uşaq ədəbiyyatının ən yaxşı müəllifləri də Astrid Lindqrenin adını daşıyan mükafata sahiblənirlər. Mükafatın məbləği 700 min avrodur.Rəssam və illuziyaçı olan  Lindqren dünya uşaq ədəbiyyatına Karlson kimi məşhur personaj hədiyyə edib. O yalnız karandaşla çəkər və yazardı. Mə.hur isveçli yazıçı 2002-ci ildə vəfat edib.


 Klassik “uşaqlar”
 

Ad bizi çaşdırmasın. Elə klassiklər var ki, onlar hərdən  öz uşaq pəncərələri ilə də dünyaya baxıblar. Onlar çətin fəlsəfi əsərlərlə yanaşı saflığın balı olan uşaq əsərləri də ortaya qoyublar. Bir –ikisini təqdim edək:

 

Ceyms Coys  - Ceyms Coys XX əsrin ən təsirli, həm də ən çətin başa düşülən ədəbiyyatçılarındandır. Amma kim deyər ki, “Dublinlilər”, “Uliss” kimi ağır əsərlərin müəllifi uşaqlar üçün də çoxlu kitablar yazıb, xüsusilə də pişiklərlə bağlı.

 

1936-cı ildə Coys nəvəsi Stefana iki nağıl yazıb göndərib. Yazıçının göndərdiyi “Şeytan və pişik” adlı nağıl kitab kimi onun ölümündən sonra çap olunub. Nağılda şəhər merinin şeytanla bağladığı müqavilədən bəhs edilir; mer şeytandan bir körpü tikməyi xahiş edir, şeytan isə bunu bir şərtlə qəbul edir: körpüdən keçən ilk adamın ruhu ona veriləcək. Şeytan işini qurtaranda mer körpüdən bir pişik keçirir və pişik şeytana verilir. Coysun “Kopenhagen pişikləri” adlı ikinci nağıl kitabı isə 2012-ci ildə yayımlanıb.

 

Ernest Heminquey - 1951-ci ildə “Holiday” jurnalı Heminqueyin uşaqlar üçün yazdığı iki nağılı dərc edib: “Yaxşı şir” və “Vəfalı öküz”. Birinci nağılda yaxşı makaron yeməyi xoşlayan, qanadlı bir şirdən bəhs edilir. Afrikaya səfər edən şir orada yaxşı qarşılanmır. Ancaq şir buna görə pis olmur, əskinə həmişə əhvalını yüksək tutmağa çalışır. Afrikadan ayrılanda hətta bir əlvida da deyir: “”Adios”(Əlvida) – şir çox təmiz ispan ləhcəsi ilə dedi, çünki o mədəni aslan idi”. “Vəfalı öküz” nağılı isə dava etməkdənsə, gül-çiçək iyləməyi sevən öküzdən bəhs edir.

 

Umberto Eko - Filosof ve yazıçı Umberto Ekonun uşaqlar üçün üç kitabı var: “Üç kosmonavt”, “Bomba və General”, “Qnunun cırtdanları”.

Hər üç kitabda da siyasi mesajlar var. Məsələn, “Üç kosmonavt”-da tolerantlıq və plüralizm mövzusu işlənib. “Bomba və General”da isə mövzu sülh siyasətidir. “Qnunun cırtdanları”nda isə diqqət ətraf mühitin qorunmasına yönəlib.

Oxşar xəbərlər
09:08, Bu gün
“Köhnə qala”nın ulduzu VƏFAT ETDİ
09:00, Bu gün
Qulaq təmizləyici çöpdən istifadə infeksiyaya səbəb ola bilər
08:54, Bu gün
“Böyük Qayıdış” Gənclər Təşkilatı Müstəqillik Günü ilə əlaqədar silsilə tədbirlər həyata keçirib
08:42, Bu gün
Canlı yayımda KURYOZ HADİSƏ: aparıcı milçək uddu
08:31, Bu gün
Tarakanlar dünyanı belə ZƏBT EDİBLƏR: alimlər yol xəritəsini açıqladılar
08:20, Bu gün
Azərbaycana xəyanət edən komandanı ifşa edən məşhur sovet filmi HANSIDIR?
08:01, Bu gün
“Orban özünü Rusiyanın agenti kimi aparır...”
07:59, Bu gün
2023-cü ildə edam edilən şəxslərin sayı açıqlandı- ƏN YÜKSƏK GÖSTƏRİCİ 
07:58, Bu gün
Bu gün 33 dərəcə isti olacaq
07:35, Bu gün
Mayın 29-nun ULDUZ FALI: Gərgin gün olacaq, düşünmədən qərar verməyə tələsməyin
07:20, Bu gün
Bir ömür qanunun və vətənin keşiyində...
06:47, Bu gün
“Katolokos özgəsi üçün qazdığı quyuya özü düşdü...” 
06:42, Bu gün
Xocalıya növbəti köç karvanı YOLA SALINDI
28 May 2024 | 23:59
Rusiya Xankəndidə konsulluq yox, KƏŞFİYYAT MƏRKƏZİ açmaq istəyir! Elxan Şahinoğludan sensasion açıqlama - VİDEO
28 May 2024 | 23:55
12 yaşına qədər uşaqlar ön oturacaqda əyləşə bilərlər? - VİDEO
28 May 2024 | 23:51
Xankəndiyə ilk köçün tarixi açıqlandı
28 May 2024 | 23:29
Qərbi Azərbaycan Xronikası: Qafqaz Albaniyasının mənşəyi və tarixi haqqında gerçəklər - VİDEO
28 May 2024 | 23:18
ATV-nin aparıcısı dəhşətli qəzaya düşdü
28 May 2024 | 23:10
"Sevgiyə doğru addımlayıram, amma EVLİLİK DÜŞÜNMÜRƏM" - VİDEO
28 May 2024 | 23:05
"Bütövləşən müasir müstəqil Azərbaycan hər birimizin qürur mənbəyimizdir" - Vüqar Rəhimzadə
28 May 2024 | 23:01
Rusiya-Ukrayna müharibəsində əsir düşmüş müsəlman hərbiçilərin taleyi
28 May 2024 | 23:00
Afrika ölkəsində fövqəladə vəziyyət elan edildi
28 May 2024 | 22:50
ADP İdarə Heyəti Cümhuriyyət abidəsini ziyarət etdi - FOTO
28 May 2024 | 22:41
Avropanın daha 4 ölkəsi Fələstini tanımağa hazırlaşır
28 May 2024 | 22:39
Türkiyə TŞ toplandı: Azərbaycan müzakirə edildi
28 May 2024 | 22:37
Rusiya Ermənistana hərbi müdaxilə edəcək?
28 May 2024 | 22:35
Bu şəxslər dövlətdən 840 manat ala bilər - RƏSMİ AÇIQLAMA
28 May 2024 | 22:24
Rusiya ticarət mərkəzində azərbaycanlılar arasında dava olub
28 May 2024 | 22:21
Tbilisinin televiziya qülləsi və "Bürc-Xəlifə" Azərbaycan bayrağının rəngləri ilə göz oxşadı
28 May 2024 | 21:46
Şoyqunun uşaqlarının anasının ərinin Dubayda sərvətləri ortaya çıxdı
28 May 2024 | 21:42
Etibar Əliyev: "Keyfiyyətli dərslik hazırlamaq potensialımız zəifdir"
28 May 2024 | 21:36
“Deyirdi ki, gedim görüm oğlum orada neynir?”- yaxınları Zöhrə Abdullayevanı göz yaşları içində xatırladı-FOTO+ÖZƏL
28 May 2024 | 21:32
Azərbaycanlı gənc Türkiyədə vəfat etdi
28 May 2024 | 21:31
Gəncədə narkoman cinayət məsuliyyətindən yayınmaq üçün həyatına qəsd etdi
28 May 2024 | 21:24
Gürcüstan parlamentində deputatın üzərinə su tökdülər - VİDEO
28 May 2024 | 21:04
Paşinyandan tarixi etiraf: “Ermənistan işğalçıdır!”
28 May 2024 | 20:44
Prezidentlə xanımı xocalılılarla... - VİDEO
28 May 2024 | 20:41
Oktay Kaynarcadan vida paylaşımı - FOTO
28 May 2024 | 20:40
Laçına dolu düşdü - VİDEO
28 May 2024 | 20:40
Niderlandın kəşfiyyat xidmətinin keçmiş rəhbəri ölkənin Baş nazir seçilə bilər
28 May 2024 | 20:37
9 il yatıb 21 yaşında OYANDI: hamıya sirr qalan qızın HEKAYƏSİ
28 May 2024 | 20:26
İranın keçmiş xarici işlər naziri prezident seçkisində iştirakdan imtina edib
28 May 2024 | 20:06
Ersin Tatar İlham Əliyevi TƏBRİK ETDİ
28 May 2024 | 19:48
Vaşinqtonun meri 28 May - Müstəqillik Günü ilə bağlı Bəyannamə imzalayıb
28 May 2024 | 19:46
Elektrikli "Niva" istehsal olundu
28 May 2024 | 19:21
Sumqayıtda ağır yol-nəqliyyat hadisəsi baş verib, xəsarət alanlar var
28 May 2024 | 19:17
Bağanıs Ayrım kəndində minatəmizləmə işləri davam edir
28 May 2024 | 19:13
"Rossiya24" telekanalı Azərbaycanın Müstəqillik Gününə həsr olunmuş xüsusi reportaj hazırlayıb
28 May 2024 | 19:12
Tbilisidə 28 May - Azərbaycanın Müstəqillik Günü qeyd olunub
28 May 2024 | 19:12
Fəlsəfə doktoru vəfat etdi
28 May 2024 | 19:11
Masallı sakinlərin NƏZƏRİNƏ: Sabah bəzi kəndlərdə qaz olmayacaq
28 May 2024 | 19:09
Borrell: Aİ konsensusun olmaması səbəbindən Kiyevə 6,6 milyard avro ayıra bilmir
28 May 2024 | 19:09
Yazın sonunda şanslı olacaq BÜRCLƏR - kim gözlənilməz dəyişikliklərlə qarşılaşacaq?
28 May 2024 | 19:08
Gürcüstan parlamenti Prezidentin "Xarici agentlər" haqqında qanuna vetosunu ləğv edib
28 May 2024 | 18:24
Kür çayının Qıraqkəsəmən məntəqəsində suyun səviyyəsi tədricən azalıb
28 May 2024 | 18:18
Tovuzda su anbarında batan şəxsin meyiti tapıldı
28 May 2024 | 18:16
Güclü selin fəsadları: Fermerlərin problemi necə həll ediləcək?
28 May 2024 | 18:10
Kuba XİN: Azərbaycanla əməkdaşlığı dərinləşdirməyə hazırıq
28 May 2024 | 18:08
Putin: Ukrayna ilə bağlı danışıqları İstanbulda qoyulmuş əsasda davam etdirməyə hazırıq
28 May 2024 | 17:38
İsrail tankları Rəfahın mərkəzinə daxil olub, toqquşmalar gedir
28 May 2024 | 17:28
Paşinyan Baqratla görüşdən YAYINDI
28 May 2024 | 17:27
İldırım 3 qadını vurdu, 1-i yerindəcə öldü...-FOTO
28 May 2024 | 17:23
Azərbaycanda 14 və 16 yaşlı iki qıza təcavüz edən şəxsə bu cəza verildi
28 May 2024 | 17:18
Danimarka parlamenti Fələstinin dövlət kimi tanınmasının əleyhinə səs verib
28 May 2024 | 17:17
"Ukraynada yeganə legitim hakimiyyət parlament və Ali Radanın spikeridir"
28 May 2024 | 17:07
Serbiya XİN: Azərbaycanla dostluq və strateji tərəfdaşlığı yüksək qiymətləndiririk
28 May 2024 | 17:06
Renat Dadaşov Türkiyə klubundan ayrıldı
28 May 2024 | 17:02
Qadının kəşfi - Fil sümüyündən yaradılmış sevgili
28 May 2024 | 16:59
Latviya səfiri: "Azərbaycanla ticarət əlaqələrinin inkişafı üçün yeni ideyalar var"
28 May 2024 | 16:59
"Fransa Ukraynaya hərbi təlimatçılar göndərəcək" - USQ Baş Komandanı
28 May 2024 | 16:59
Azad Vətən Partiyası Cümhuriyyət abidəsini ziyarət etdi...-FOTOLAR
28 May 2024 | 16:52
Ərdoğan Azərbaycanı Müstəqillik Günü münasibətilə təbrik edib
28 May 2024 | 16:51
Tələbəni yaddaşını itirənə qədər döydülər
28 May 2024 | 16:48
Dadlı və faydalı qəhvəni necə hazırlayaq?
28 May 2024 | 16:47
Münasibətlərin əvvəlində qadınların etdiyi 3 ƏSAS SƏHV
28 May 2024 | 16:46
Xuraman Şuşalı sinif yoldaşlarını tapmaq üçün efirə çıxdı
28 May 2024 | 16:02
Tarixi uğura imza atmış idmançılarımız vətənə döndülər
28 May 2024 | 16:00
DTX-nin illər öncə həbs etdiyi baş redaktor yenidən saxlanılıb
28 May 2024 | 15:46
İlham Əliyev və Mehriban Əliyeva Xocalı şəhərində
28 May 2024 | 15:41
“Azərbaycan hərbi texnika ixracını genişləndirəcək”
28 May 2024 | 15:20
"İran ilk dəfə olaraq Rusiyaya ən yeni aviasiya bombaları tədarük edib" - "Bild"
28 May 2024 | 14:54
Bu millət müstəqil və hürr olmalı...
28 May 2024 | 14:51
Ağdamın Şotlanlı kəndinə ilkin mərhələdə 205 ailənin köçürülməsi planlaşdırılır
28 May 2024 | 14:50
Ölüm səbəbi: Şiddətli insansızlıq - Maya Anjelu
28 May 2024 | 14:49
Bakının bir qəsəbəsinə suyun verilişində məhdudiyyətlər olacaq
28 May 2024 | 14:45
"Kəpəz" legioner futbolçuları ilə yollarını ayırıb
28 May 2024 | 14:44
İspaniya Fələstini rəsmi olaraq dövlət kimi tanıyıb
28 May 2024 | 14:42
Rusiyanın daha bir raketəleyhinə radarına hücum edilib
28 May 2024 | 14:42
“Bu, Rusiya tərəfindən Azərbaycana edilən qəribə bir təklifdir: bəlkə səhv salıblar?..”
28 May 2024 | 14:40
BSU-da 28 May Müstəqillik Gününə həsr olunmuş tədbir keçirilib - FOTO
28 May 2024 | 14:37
Bədbəxt hadisə nəticəsində dünyasını dəyişən hərbçimiz DƏFN OLUNDU
28 May 2024 | 14:36
Ağdamın Tağıbəyli kəndinə ilkin mərhələdə 108 ailənin köçürülməsi planlaşdırılır
28 May 2024 | 14:35
Avropanın daha bir məşhur paytaxtı turistlərə "MÜHARİBƏ" ELAN ETDİ
28 May 2024 | 14:24
Prezident və birinci xanım Xocalı şəhərinə köçən sakinlərlə görüşüblər
28 May 2024 | 14:14
Pərvin qəribə geyimi ilə gündəm oldu - VİDEO
28 May 2024 | 14:12
"Yuventus"un yeni baş məşqçisi bilindi
28 May 2024 | 14:03
Polşada prezidentin korteji hücuma məruz qaldı: Növbəti sui-qəsd cəhdi?
28 May 2024 | 13:47
İran Rusiyadan 500 milyon dollarlıq helikopter almağa dair müqavilə imzalayıb
28 May 2024 | 13:45
"Fənərbaxça çempion olacaq" deyən astroloq saxlanıldı
28 May 2024 | 13:43
Paris prokuroru: Olimpiya Oyunları zamanı cinayətlərin artacağı gözlənilir
GÜNLÜK
28 May 2024 | 09:55
İranın prezidenti azərbaycanlı ola bilər - yarış başladı, maraqlı adlar... 
28 May 2024 | 09:47
Azərbaycanda əməkhaqqı dəyişikliyi: əvvəl 345 manat idi, indi isə… – VİDEO 
28 May 2024 | 10:08
“Google”-ın süni intellekti Obamanı “ABŞ-nin ilk müsəlman prezidenti” adlandırdı...-GÜLÜNC 
28 May 2024 | 09:25
Nəsiman Yaqublu Niderlandda 28 May və "M.Ə.Rəsulzadə-140" tədbirlərində iştirak edib - FOTO
28 May 2024 | 10:19
Rasim Balayevdən ŞOK AÇIQLAMA: Evlilik təklifi ALMIŞAM - VİDEO
28 May 2024 | 09:39
Qalxanvari vəzidə problemdən qaynaqlanan – 5 psixi əlamət
28 May 2024 | 12:50
Ağdamda mina partlayışı olub, ANAMA əməkdaşının ayağı amputasiya edilib - YENİLƏNİB
28 May 2024 | 10:00
Kolbasa istehsalında YENİ TƏLƏB – Məhsulun halal ya haram olduğu necə MÜƏYYƏN EDİLƏCƏK? 
28 May 2024 | 09:33
Gəncədə kafe yanaraq kül oldu - Video
28 May 2024 | 10:10
Relslər üzərində fotosessiya etdirmək istəyən modeli sürət qatarı vurub öldürdü - FOTOLAR
HƏFTƏLİK
22 May 2024 | 10:58
Rəisinin cəsədinin dəhşətli fotosu yayıldı
22 May 2024 | 11:18
Pensiya alanlara sevindirici xəbər - Bu qayda dəyişdi 
23 May 2024 | 23:26
Araq içənlərin DİQQƏTİNƏ
24 May 2024 | 06:36
Müəllimə şagirdi ilə cinsi əlaqədə olduğu üçün BU CƏZA VERİLDİ 
22 May 2024 | 11:31
Ermənilərə VAXT VERİLDİ: "Azərbaycanlılar iyunda gələcəklər" 
26 May 2024 | 15:22
"Hazırlaşın" əmri verildi - Hədəf birbaşa Rusiya ərazisi olacaq
28 May 2024 | 09:55
İranın prezidenti azərbaycanlı ola bilər - yarış başladı, maraqlı adlar... 
23 May 2024 | 21:38
Şuşadan Qazaxa uzanan yanğın..
27 May 2024 | 21:20
Azərbaycan Respublikasının sabiq müdafiə naziri vəfat edib
23 May 2024 | 22:36
Aparıcıların toy qiymətləri: 25 minə… – SİYAHI
AYLIQ
28 May 2024 | 09:55
İranın prezidenti azərbaycanlı ola bilər - yarış başladı, maraqlı adlar... 
28 May 2024 | 09:47
Azərbaycanda əməkhaqqı dəyişikliyi: əvvəl 345 manat idi, indi isə… – VİDEO 
28 May 2024 | 10:08
“Google”-ın süni intellekti Obamanı “ABŞ-nin ilk müsəlman prezidenti” adlandırdı...-GÜLÜNC 
28 May 2024 | 09:25
Nəsiman Yaqublu Niderlandda 28 May və "M.Ə.Rəsulzadə-140" tədbirlərində iştirak edib - FOTO
28 May 2024 | 10:19
Rasim Balayevdən ŞOK AÇIQLAMA: Evlilik təklifi ALMIŞAM - VİDEO
28 May 2024 | 09:39
Qalxanvari vəzidə problemdən qaynaqlanan – 5 psixi əlamət
28 May 2024 | 12:50
Ağdamda mina partlayışı olub, ANAMA əməkdaşının ayağı amputasiya edilib - YENİLƏNİB
28 May 2024 | 10:00
Kolbasa istehsalında YENİ TƏLƏB – Məhsulun halal ya haram olduğu necə MÜƏYYƏN EDİLƏCƏK? 
28 May 2024 | 09:33
Gəncədə kafe yanaraq kül oldu - Video
28 May 2024 | 10:10
Relslər üzərində fotosessiya etdirmək istəyən modeli sürət qatarı vurub öldürdü - FOTOLAR