“Yaranmış fikir ayrılıqlarının vaxtında aradan qaldırılması və münasibətlərin qarşılıqlı etimad əsasında möhkəmləndirilməsi vacibdir...”
*** *** ***
“Son həftələr Azərbaycanla Türkiyə arasındakı qardaş münasibətlərinin soyumasında kimlər, hansı dövlətlər maraqlıdır və onlar bundan hansı dividendləri əldə edə bilərlər?”
Bu sualla müraciət etdiyimiz siyasi təhlilçi, konfliktoloq Əli Əskərli Moderator.az-a açıqlamasında aşağıdakı fikirləri ifadə edib:
“Əvvəlcə qeyd edim ki, Azərbaycanla Türkiyə arasında münasibətlərin soyuması məndə dərin təəssüf hissi doğurur. Belə bir vəziyyətin nə Azərbaycana, nə də Türkiyəyə faydası var. Əksinə, bu, hər iki dövlətin siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik maraqlarına, eləcə də daha geniş türk dünyasında əməkdaşlığın inkişafına zərər vura bilər. Buna görə də yaranmış fikir ayrılıqlarının vaxtında aradan qaldırılması və münasibətlərin qarşılıqlı etimad əsasında möhkəmləndirilməsi vacibdir.
Hesab edirəm ki, Azərbaycanla Türkiyə arasındakı münasibətlərin zəifləməsində maraqlı ola biləcək xarici qüvvələr var. Lakin burada bir məqama diqqət yetirmək lazımdır: hansısa dövlətin bu münasibətlərin pisləşməsindən faydalana bilməsi hələ onun məqsədli şəkildə belə bir vəziyyət yaratdığını sübut etmir. Konkret iddiaları faktlarla əsaslandırmaq lazımdır. Bununla belə, regional güclərin maraqlarını və mümkün geo-siyasi dividendlərini təhlil etmək mümkündür...
İlk növbədə, Ermənistanın maraqlarını qeyd etmək olar. Azərbaycanla Türkiyə arasında strateji əməkdaşlığın güclü olması Ermənistanın regionda siyasi manevr imkanlarını məhdudlaşdıra bilər. Əgər Bakı ilə Ankara arasında etimad zəifləyərsə, İrəvan müəyyən məsələlərdə diplomatik üstünlük əldə edə bilər. O, regional kommunikasiyalar və təhlükəsizlik məsələlərində də öz mövqeyini möhkəmləndirməyə çalışa bilər. Bununla belə, Türkiyə ilə Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşmasının hər iki ölkəyə, eləcə də bütövlükdə regiona fayda gətirə biləcəyini nəzərə almaq lazımdır...
İranın da bu münasibətlərə xüsusi həssaslıqla yanaşması başadüşüləndir. Azərbaycan-Türkiyə əməkdaşlığının genişlənməsi, xüsusilə nəqliyyat dəhlizləri, regional bağlantılar və türk dövlətləri arasında inteqrasiya Tehranın regiondakı maraqlarına təsir göstərir. Bakı ilə Ankara arasında ciddi fikir ayrılıqlarının yaranması İrana müəyyən diplomatik və geo-siyasi manevr imkanları verə bilər.
Rusiya da diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Moskva ənənəvi olaraq Cənubi Qafqazda öz təsir imkanlarını qorumağa çalışıb. Azərbaycanla Türkiyənin koordinasiyalı siyasəti, regionda müstəqil əməkdaşlıq mexanizmlərinin güclənməsi və Orta Dəhlizin inkişafı Rusiyanın bəzi geo-siyasi və iqtisadi maraqlarına təsir edir. İki ölkə arasında münasibətlərin zəifləməsi isə Moskvanın regional proseslərə təsir imkanlarını müəyyən dərəcədə artıra bilər...
Yunanıstan və bəzi digər regional və beynəlxalq aktyorların da Türkiyənin geo-siyasi mövqeyinin güclənməsinə ehtiyatla yanaşdıqlarını söyləmək mümkündür. Ancaq onların maraqlarını eyniləşdirmək düzgün olmaz. Dövlətlərin siyasəti konkret məsələlərdən asılı olaraq dəyişir...
Məsələnin digər mühüm tərəfi türk dövlətlərinin inteqrasiyası ilə baglıdır. Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri bu prosesin əsas dayaqlarından biridir. Bu iki ölkənin siyasi və iqtisadi əməkdaşlığının zəifləməsi Türk Dövlətləri Təşkilatının fəaliyyətinə, nəqliyyat və enerji layihələrinə, eləcə də türk dünyasının beynəlxalq arenadakı mövqeyinə mənfi təsir göstərə bilər. Belə bir nəticə türk dövlətlərinin inteqrasiyasından ehtiyatlanan bütün qüvvələrin maraqlarına uyğun gələ bilər...
Qısacası, Azərbaycanla Türkiyənin münasibətlərinin soyumasından müəyyən regional güclər faydalana bilər. Vacib olan bu iki ölkə arasında yaranan fikir ayrılıqlarının xarici müdaxilə və təsirlərə açıq zəminə çevrilməsinin qarşısını almaqdır. Bunun üçün Bakı ilə Ankara arasında açıq dialoq, qarşılıqlı hörmət və həssas məsələlərin diplomatik kanallarla müzakirəsi vacibdir.
Azərbaycan və Türkiyə münasibətlərinin möhkəmliyi təkcə emosional və tarixi qardaşlıq bağlarına deyil, həm də ortaq strateji maraqların düzgün anlaşılmasına və qorunmasına əsaslanmalıdır. Bu münasibətlər sağlam, qarşılıqlı faydalı və möhkəm əsaslar uzərində qurulmalıdır...”
Təqdim etdi:
Sultan Laçın