Azərbaycan qlobal tranzit və enerji qovşağına necə çevrilir? – Deputat əsas məqamları açıqladı

"Azərbaycanın tranzit və enerji qovşağı kimi əhəmiyyəti yaxın gələcəkdə daha da artacaq. Şuşada keçirilən IV Qlobal Media Forumu Azərbaycanın regional bağlantı və enerji siyasətini beynəlxalq auditoriyaya çatdırmaq üçün əlverişli platforma oldu".

Bu fikirləri Moderator.az-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Sevinc Fətəliyeva bildirib. 

Deputat qeyd edib ki, Şuşada keçirilən IV Qlobal Media Forumunda dünyanın müxtəlif ölkələrindən olan media nümayəndələri təkcə Qarabağın bərpası mənzərəsi ilə deyil, həm də Azərbaycanın son on ildə formalaşdırdığı bağlantı və enerji strategiyasının nəticələri ilə tanış olma imkanı əldə etdilər:

"Bu strategiya təsadüfi deyil — o, uzun illər ərzində ardıcıl şəkildə qurulub və bu gün öz bəhrəsini verməkdədir. Azərbaycan öz coğrafi mövqeyinin üstünlüklərini çoxtərəfli əməkdaşlıq üçün real platformaya çevirmək istiqamətində on ildən artıqdır məqsədyönlü iş aparır. Bunun üçün ilk növbədə çatışmayan fiziki infrastruktur yaradılıb. İkinci mərhələdə isə qonşu ölkələrlə əməkdaşlıq münasibətləri qurulub — çünki tranzit ölkəyə çevrilmək yalnız yolların mövcudluğu ilə deyil, qonşularla qarşılıqlı etimadla mümkündür. Nəticədə bu gün Azərbaycandan Şərq–Qərb və Şimal–Cənub istiqamətlərində geniş beynəlxalq əməkdaşlıq formalaşıb. 

Regionda gedən proseslər Azərbaycanın tranzit əhəmiyyətini daha da artırıb. Bunun konkret ifadəsi Bakının Xəzər dənizindəki ticarət limanının inkişafıdır: hazırda 15 milyon ton yük tutumuna malik olan liman 25 milyon tona çatdırılacaq, paralel olaraq öz gəmiqayırma zavodunda Avropaya və geriyə yük daşımaları üçün 10 yeni gəmi tikilir. Bu addımlar Mərkəzi Asiya ölkələri və Avropa Komissiyası ilə formalaşan sıx əlaqələrlə birləşərək Azərbaycanı Şərq–Qərb dəhlizinin əsas qovşağına çevirir, enerji istiqamətində də mənzərə oxşardır. Bu ildən etibarən Almaniya və Avstriyaya qaz ixracı başlayıb, hazırda boru kəmərləri vasitəsilə 16 ölkəyə qaz tədarük olunur və bu göstəricilərinə görə Azərbaycan dünyada birinci yerdədir.

 Bir neçə ay öncə Azəri-Çıraq-Günəşli yatağının dərin qaz laylarından — “ACG Deep Gas” layihəsi çərçivəsində — hasilata başlanılıb, mövcud yataqlarda da hasilatın artırılması davam edir. Paralel olaraq bərpaolunan enerji mənbələri üzrə 2032-ci ilədək 8 qiqavat generasiya gücünə çatmaq planlaşdırılır ki, bu da daxili istehlak üçün istifadə olunan qazı ixrac üçün sərbəst buraxacaq".

Millət vəkili vurğulayıb ki, bütün bu inkişaflara paralel olaraq, Naxçıvanı Azərbaycanın əsas hissəsi ilə birləşdirəcək TRIPP dəhlizinin reallaşdırılması regionun nəqliyyat xəritəsini əsaslı şəkildə dəyişmək potensialına malikdir:

"Layihə üzrə praktiki işlərin bu il başlanılması gözlənilir. Bağlantı strategiyasının mühüm elementlərindən biri də bazarların şaxələndirilməsidir. Azərbaycan əvvəllər nəzərdə tutulmayan istiqamətlərə — məsələn, Suriyaya qaz ixracına başlayıb və bu, yüksək tələbat olan qonşu bazarlara çıxış imkanlarını genişləndirir. Eyni zamanda Avropalı tərəfdaşlarla münasibətlərdə uzunmüddətli təchizat müqavilələrinin bağlanması və mövcud qaz nəqli infrastrukturunun genişləndirilməsi üzərində iş davam edir — bu, həm ixracatçı, həm də alıcı tərəf üçün sabit, proqnozlaşdırıla bilən əməkdaşlıq şəraiti yaradır.

Tranzit potensialının reallaşdırılmasında Mərkəzi Asiya istiqaməti də xüsusi yer tutur. Qazaxıstan və Özbəkistanla enerji və rəqəmsal infrastruktur sahəsində birgə layihələr, o cümlədən Xəzər dənizinin dibi ilə enerji kabelinin çəkilməsi və geniş coğrafiyanı əhatə edəcək fiber-optik xətlərin qurulması — Azərbaycanı təkcə enerji daşıyıcısı deyil, həm də rəqəmsal bağlantı qovşağı kimi möhkəmləndirir. Bu tendensiya Çinlə genişlənən iqtisadi əlaqələrlə də üst-üstə düşür: Orta Dəhliz vasitəsilə Azərbaycana və Azərbaycan üzərindən daşınan yüklərin həcmi artmaqda davam edir, bu isə liman tutumunun genişləndirilməsi qərarının nə qədər vaxtında olduğunu təsdiqləyir.

Şuşa Forumu kimi platformaların əhəmiyyəti də məhz bundadır — bu platformalar Azərbaycanın illər boyu qurduğu infrastruktur və əməkdaşlıq şəbəkəsini beynəlxalq auditoriyaya birbaşa çatdırmaq imkanı yaradır. Media nümayəndələri üçün bu, quru rəqəmlərdən daha çox məqamdır: onlar limanı, tikilməkdə olan gəmiləri, Günəş panellərinin quraşdırıldığı sahələri və yaşıl rəngli elektrik avtobuslarını bilavasitə görmək imkanı əldə edirlər. Region üçün bu meyarların hamısı bir istiqamətə işləyir: Azərbaycanın tranzit və enerji qovşağı kimi əhəmiyyəti yaxın gələcəkdə daha da artacaq, bu isə həm regional sabitliyə, həm də tərəfdaş ölkələrin enerji təhlükəsizliyinə birbaşa töhfə verəcək”.

Pərvin Şakirqızı