"İnternet azadlığı reytinqi": Rusiya son pillələrdə, Cənubi Qafqaz haradadır?" - Araşdırma

"Yeni hesabat rəqəmsal məkanın necə bölündüyünü göstərir - bəziləri üçün azadlıq, digərləri üçün nəzarət..."

"Cloudwards" tərəfindən hazırlanmış son hesabatda 149 ölkədə internet azadlığının səviyyəsi qiymətləndirilib. 

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "The Moscow Times" nəşri yazıb.

Qlobal reytinq və sərt nəticələr

Araşdırmaya görə, Rusiya cəmi 100 baldan 4 bal toplayaraq dünyada sondan ikinci yeri tutub. Ondan aşağıda yalnız Şimali Koreya qərarlaşıb - bu ölkə 0 bal alaraq sonuncu olub.

Eyni səviyyədə aşağı nəticə göstərən ölkələr arasında İran, Çin və Pakistan da yer alır. Bu ölkələrdə internet üzərində nəzarət, ifadə azadlığının məhdudlaşdırılması və VPN xidmətlərinə təzyiq əsas problemlər kimi qeyd olunur.

Əksinə, ən yüksək nəticəni - 92 balı İslandiya, Danimarka, Norveç, Finlandiya və Yeni Zelandiya kimi ölkələr əldə edib. Bu ölkələrdə sosial şəbəkələrə çıxış, söz azadlığı və VPN istifadəsi demək olar ki, məhdudiyyətsizdir.

Rusiya: nəzarət sisteminin sərtləşməsi

Hesabatda qeyd olunur ki, Rusiyada internet üzərində nəzarət xüsusilə Ukraynaya qarşı müharibədən sonra kəskin şəkildə gücləndirilib. Sosial şəbəkələr ("YouTube", "Instagram", "Facebook", "TikTok"), messencerlər və müstəqil media ya bloklanıb, ya da ciddi şəkildə məhdudlaşdırılıb.

Bundan əlavə, ölkədə VPN xidmətlərinə qarşı ən sərt tədbirlər tətbiq olunur. İstifadəçilər üçün anonimlik faktiki olaraq aradan qaldırılıb, "SORM" sistemi vasitəsilə genişmiqyaslı izləmə həyata keçirilir. Qanunvericilik isə onlayn fəaliyyətə görə cinayət məsuliyyətini nəzərdə tutur.

2025-2026-cı illərdə vəziyyət daha da sərtləşib: mobil internetin tez-tez kəsilməsi, "ağ siyahı" sistemi ilə yalnız icazə verilən saytlara çıxış və xarici trafikin məhdudlaşdırılması kimi addımlar atılıb. Hətta operatorlara təhlükəsizlik orqanlarının tələbi ilə istifadəçilərin əlaqəsini tam kəsmək öhdəliyi verilib.

Cənubi Qafqaz: orta və fərqli mənzərə

Reytinqdə Cənubi Qafqaz ölkələrinin göstəriciləri qlobal mənzərədə orta səviyyədə qiymətləndirilir və region daxilində fərqlər diqqət çəkir:

Gürcüstan - regionda ən yüksək göstəricilərdən birinə malikdir, internet nisbətən azaddır və ciddi bloklamalar nadirdir.

Ermənistan - oxşar şəkildə daha açıq internet mühiti ilə seçilir, lakin müəyyən siyasi və təhlükəsizlik məhdudiyyətləri mövcuddur.

Azərbaycan - daha çox nəzarət elementləri ilə xarakterizə olunur, bəzi saytların bloklanması və onlayn fəaliyyətə nəzarət halları qeyd edilir.

Ümumilikdə, Cənubi Qafqaz qlobal reytinqdə nə ən azad, nə də ən məhdud regionlar sırasındadır - burada balanslı, lakin qeyri-bərabər bir rəqəmsal mühit formalaşıb.

Beləliklə, yeni hesabat göstərir ki, internet artıq vahid və sərhədsiz məkan deyil. Dünyanın bir hissəsində o, azad fikir platforması olaraq qalır, digər hissəsində isə ciddi nəzarət və məhdudiyyət alətinə çevrilir. Rusiya kimi ölkələr isə bu ikinci modelin ən sərt nümunələrindən biri kimi önə çıxır.