"ABŞ və İran atəşkəsə yaxınlaşır: "Hərtərəfli razılaşma mümkündür" - "Reuters"

"Pakistanın vasitəçiliyi ilə hazırlanan plan regionda gərginliyi azaltmağı və Hörmüz boğazını yenidən açmağı hədəfləyir..."

ABŞ və İran hərbi əməliyyatların dayandırılması və dərhal atəşkəsin elan olunmasını nəzərdə tutan plan alıblar. 

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "Reuters" agentliyi məlumat yayıb.

İki mərhələli plan: əvvəl atəşkəs, sonra geniş razılaşma

Mənbələrin bildirdiyinə görə, bu plan artıq bazar ertəsindən qüvvəyə minə bilər. Təklif Pakistan tərəfindən hazırlanıb və tərəflərə gecə ərzində təqdim olunub. Sənəd iki mərhələli yanaşmanı ehtiva edir: əvvəlcə dərhal atəşkəs, ardınca isə daha geniş və "hərtərəfli" razılaşmanın əldə olunması.

Mənbənin sözlərinə görə, "bütün elementlər bu gün razılaşdırılmalıdır". İlkin razılaşmanın qarşılıqlı anlaşma memorandumu formasında rəsmiləşdiriləcəyi və Pakistan vasitəsilə elektron şəkildə imzalanacağı gözlənilir. Pakistan hazırda tərəflər arasında əsas kommunikasiya kanalı rolunu oynayır.

Hörmüz boğazı və regional sabitlik məsələsi

Planın əsas nəticələrindən biri Hörmüz boğazının yenidən açılması olacaq. Bu isə qlobal neft tədarükü üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Razılaşmaya əsasən, atəşkəs dərhal qüvvəyə minəcək, daha sonra isə 15-20 gün ərzində yekun siyasi tənzimləmə üçün danışıqlar aparılacaq.

İlkin olaraq "İslamabad razılaşması" adlandırılan sənəd regionda boğazın fəaliyyəti üçün çərçivə müəyyən edəcək və son danışıqların İslamabad şəhərində keçirilməsi planlaşdırılır. Daha əvvəl "Axios" da ABŞ, İran və regional vasitəçilərin 45 günlük atəşkəs variantını müzakirə etdiyini bildirib. 

Mənbələrə görə, Pakistan ordusunun rəhbəri Asim Munir ABŞ vitse-prezidenti Cey Di Vens, xüsusi nümayəndə Stiv Uitkoff və İranın xarici işlər naziri Abbas Araqçı ilə gecə boyu əlaqədə olub.

İranın mövqeyi və mümkün şərtlər

İran rəsmiləri daha əvvəl bildiriblər ki, Tehran yalnız o halda razılaşmaya gedəcək ki, ona qarşı gələcək hücumların olmayacağına dair real təminatlar verilsin. Onlar həmçinin qeyd ediblər ki, Pakistanla yanaşı Türkiyə və Misir də vasitəçilik təklifləri ilə çıxış edib.

Gözlənilir ki, yekun razılaşma çərçivəsində İran nüvə silahı hazırlamaqdan imtina edəcək, əvəzində isə sanksiyaların yumşaldılması və dondurulmuş aktivlərin açılması baş verəcək.

Bununla belə, Pakistan mənbələrinin sözlərinə görə, İran hələlik heç bir konkret öhdəlik götürməyib. "İran hələ reaksiya verməyib", - deyə mənbələrdən biri bildirib. Çin də daxil olmaqla bir neçə ölkənin dəstəklədiyi müvəqqəti atəşkəs təşəbbüsü hələ rəsmi təsdiq almayıb.

Artan təzyiq və bazarların reaksiyası

Son diplomatik fəallıq regionda hərbi eskalasiyanın artması və xüsusilə Hörmüz boğazı vasitəsilə gəmiçiliyin təhlükə altına düşməsi fonunda baş verir.

ABŞ prezidenti Donald Tramp son günlərdə açıq şəkildə münaqişənin tez bir zamanda dayandırılmasını tələb edib və əks halda nəticələrin olacağı barədə xəbərdarlıq edib.

Münaqişə artıq enerji bazarlarında ciddi dalğalanmalara səbəb olub. Treyderlər xüsusilə boğazdan keçən yük axınına təsir edə biləcək hər bir inkişafı diqqətlə izləyirlər.