"Trampın qarşısında üç yol qalıb: onlardan biri ölümcül ola bilər" -  "Neue Zürcher Zeitung"

"İranla münaqişənin mümkün sonluqları və qlobal güc balansına təsiri..."

ABŞ ilə İran arasında qarşıdurmanın nəticəsi təkcə Yaxın Şərqin deyil, bütün dünyanın gələcəyini müəyyən edə bilər.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə İsveçrənin nüfuzlu "Neue Zürcher Zeitung" nəşri yazıb.

Qeyri-müəyyənlik içində üç ssenari

Nəşr yazır ki, beş həftədir davam edən müharibə və Hörmüz boğazı üzərində blokada qlobal narahatlığı artırıb. Donald Tramp isə çıxışlarında məqsədlərin "demək olar ki" əldə olunduğunu desə də, konkret plan açıqlamır. O, əməliyyatların daha bir neçə həftə davam edə biləcəyini bildirir və razılaşma əldə olunmazsa İranı "daş dövrünə qaytarmaq"la hədələyir. Nəşr bu qeyri-müəyyənlik fonunda üç əsas ssenari irəli sürür.

Birinci ssenari: ABŞ və İsrail üstünlük qazanır

Bu variantda ABŞ və İsrailin davamlı zərbələri İranın hərbi potensialını tədricən zəiflədir. Hakimiyyət daxilində parçalanma yaranır və islahatçı qüvvələr yenidən önə çıxır. İran rəhbərliyi sonda güzəştlərə gedərək nüvə proqramını məhdudlaşdırmağa və beynəlxalq nəzarəti qəbul etməyə razılaşır.

Bunun qarşılığında Qərb sanksiyaları yumşaldır və iqtisadi vəziyyət stabilləşir. Enerji qiymətləri sürətlə aşağı düşür, dünya iqtisadiyyatı rahat nəfəs alır. ABŞ isə gücünü nümayiş etdirərək qlobal liderliyini möhkəmləndirir, Çin və Rusiyanın təsiri isə zəifləyir.

İkinci ssenari: qeyri-müəyyən və dondurulmuş nəticə

Bu halda müharibə heç bir tərəfin açıq qələbəsi ilə bitmir. İran zərbələrə baxmayaraq raket və dron hücumlarını davam etdirir, eyni zamanda daxildə sərt xətt tərəfdarlarının mövqeyi güclənir. Tramp daxili siyasi səbəblərlə erkən "qələbə" elan edə və razılaşmaya gedə bilər. 

Formal olaraq kompromis əldə olunsa da, real problemlər həll olunmur. Hörmüz boğazı açılır, lakin İran dolayı yolla nəzarəti saxlayır. Dünya enerji bazarları sabitləşsə də, geosiyasi qeyri-müəyyənlik qalır. Bu vəziyyətdən ən çox fayda götürən isə Çin olur, ABŞ-ın nüfuzu isə qismən zəifləyir.

Üçüncü ssenari: qlobal qarşıdurma

Ən təhlükəli variantda münaqişə genişlənərək qlobal toqquşmaya çevrilir. ABŞ quru əməliyyatına başlayır, İran isə regionda və ondan kənarda genişmiqyaslı cavab zərbələri endirir. Enerji qiymətləri kəskin artır, bazarlar çökür, dünya iqtisadiyyatı böhrana girir. 

Çin və Rusiya İrana dəstək verərək ABŞ-a qarşı daha açıq mövqe tutur. Nəticədə ABŞ zəifləyir, Yaxın Şərq xaosa sürüklənir və bir neçə il ərzində İran nüvə silahına sahib olduğunu elan edir. Bu isə regionda yeni silahlanma yarışına və daha geniş təhlükəyə yol açır.

Yeni dünya düzəni astanasında

Nəşr vurğulayır ki, bu üç ssenaridən hansının reallaşacağı yalnız Yaxın Şərqin deyil, bütün beynəlxalq sistemin gələcəyini müəyyən edəcək. Dünya hazırda nəfəsini saxlayaraq Trampın hansı yolu seçəcəyini gözləyir.

Eyni zamanda, bu seçim təkcə hərbi nəticələr doğurmayacaq, həm də enerji bazarlarının taleyini, qlobal iqtisadi sabitliyi və böyük güclər arasındakı rəqabətin yeni qaydalarını da formalaşdıracaq. Əgər yanlış addım atılarsa, lokal münaqişə sürətlə nəzarətdən çıxaraq uzunmüddətli və daha dağıdıcı qarşıdurmaya çevrilə bilər.