"Marsda koloniyaların taleyi: seks olmadan yaşamaq mümkün deyil" - "Live Science"

"Qravitasiya yalnız həyat üçün fon deyil, o, təməl bioloji proseslərin ayrılmaz hissəsidir və kosmosda reproduksiya ciddi problemlərlə üzləşir..."

İnsanlığın Aya və Marsa avtonom bazalar yaratmaq ambisiyaları fundamental bioloji əngələ tuş gəlib. Yeni araşdırmalar göstərir ki, çəkisizlik şəraitində nəsil artırmaq prosesi demək olar ki, mümkünsüzdür. 

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "Live Science" nəşri yazıb.

Bioloji maneələr ulduzlara yol açmır

Nəşr yazır ki, mikroqravitasiya yalnız hüceyrələri çaşdırmır, həm də gələcək embrionların ən erkən mərhələdə inkişafını bloklayır. Adelaida Universitetinin tədqiqatçıları insanlar, donuzlar və siçanlardan götürülmüş biomaterialla əhatəli testlər aparıblar. 

Kosmik mühiti yer üzündə təqlid etmək üçün alimlər klinostatdan istifadə edib - bu cihaz nümunələri daim döndərərək hüceyrələrin məkanla uyğunlaşmasını əngəlləyir.

Belə şəraitdə sperma xüsusi labirintlərdə, yəni reproduktiv traktı təqlid edən mühitdə, hərəkət qabiliyyətini tamamilə itirib. Eksperimentlərin nəticələri gələcək kolonistlər üçün nikbin görünmür.

Molekulyar sensorlar və çəkisizlik

Tədqiqatın baş müəllifi Nikol Makferson izah edib ki, cinsi hüceyrələrdəki bir çox zülallar fiziki qüvvələri ölçən sensorlar kimi işləyir. Onlar hüceyrənin ətraf mühiti necə qavradığını və hərəkət istiqamətini necə seçdiyini müəyyənləşdirir.

"Qravitasiya qüvvəsini aradan qaldırdıqda bu sensorlar işləyərək spermanın istiqamətlənmə və hərəkət qabiliyyətini poza bilər", - deyə Makferson qeyd edib. Hətta yer şərtlərində hüceyrələr üçün "mayak" rolunu oynayan progesteron hormonu da gözlənilən effekti verməyib. Alimlər müəyyən ediblər ki, kosmosda heç olmasa minimal təsir üçün insan orqanizmi üçün təhlükəli dozalar tələb olunar.

İnkubasiya uğursuzluğu və inkişaf defektləri

2026-cı ilin martında aparılmış heyvan testlərinin nəticələri ciddi narahatlıq doğurur. Mikroqravitasiya şəraitində siçanlarda uğurlu mayalanma ehtimalı 30 faiz, donuzlarda isə 15 faiz azalıb. Hətta embrionlar formalaşsa da, onların böyüməsində kritik gecikmələr müşahidə olunub.

Qravitasiya yalnız hüceyrələrin bir-birini tapması üçün deyil, həm də mürəkkəb orqanların formalaşması üçün vacibdir. Yer cazibəsi olmadan embrion hüceyrələri düzgün şəkildə yerləşə və uşaqlıq divarına yapışa bilmir.

"Embrion hüceyrələri bütün orqanları düzgün formalaşdırmaq üçün doğru şəkildə təşkil olunmalıdır. Mikroqravitasiya bu mərhələlərin hər hansı birini və ya hamısını poza bilər", - deyə Makferson vurğulayıb.

Yerin hüdudlarından kənarda gələcək sual altındadır

Bu nəticələr digər planetlərdə avtonom sivilizasiyaların mövcudluğunu şübhə altına alır. Hal-hazırda orbitdə uzun müddət qalmanın insan reproduktiv sisteminə təsiri yalnız səthi araşdırılıb, astronavtlar isə ilk sınaq subyektləri kimi çıxış edirlər.

Nikol Makferson yekunlaşdırıb ki, qravitasiya yalnız həyat üçün fon deyil, o, həyat yaradan bioloji proseslərin dərin köklərində mövcuddur. Elm çəkisizlik şəraitinə bioloji adaptasiya yolunu tapana qədər, Yer atmosferindən kənarda nəsil artırmaq mümkün olmayacaq.