"Hörmüz boğazı bağlanarsa: ərzaqdan smartfona qədər qlobal zəncir necə sarsılır?" - BBC

"Enerji böhranı yalnız başlanğıcdır - əsas təsir daha geniş sahələrə yayılır..."

ABŞ və İsrailin İranla qarşıdurması fonunda Hörmüz boğazı vasitəsilə neft və qaz daşımalarının dayanması artıq qlobal enerji bazarında ciddi bahalaşmaya səbəb olub.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "bbc.com" nəşri yazıb.

Enerjidən kənara yayılan böhran

Nəşr yazır ki, benzin qiymətləri yüksəlib və yaxın dövrdə Avropada, xüsusilə Böyük Britaniyada istilik xərclərinin də artacağı gözlənilir. Lakin məsələ yalnız enerji ilə məhdudlaşmır. Bu boğaz həm də ərzaq, kimyəvi maddələr və digər vacib yüklərin əsas keçid nöqtəsidir.

Müharibədən əvvəl gündə təxminən 100 gəminin istifadə etdiyi marşrutdan indi cəmi bir neçə gəmi keçir. Bu isə təklifin azalması səbəbilə ərzaqdan dərmanlara, hətta smartfonlara qədər geniş məhsul çeşidində qiymət artımını qaçılmaz edir.

Ərzaq və texnologiya zəncirində qırılma

Fars körfəzi ölkələrinin ixrac etdiyi gübrələrin təxminən üçdə biri məhz bu marşrutdan keçir. Hazırda tədarükün azalması, xüsusilə əkin mövsümünə təsadüf etdiyi üçün ilin sonuna məhsuldarlığın düşməsinə və ərzaq qiymətlərinin artmasına səbəb ola bilər. Araşdırmalar göstərir ki, hətta qısamüddətli blokada belə qlobal ərzaq təhlükəsizliyinə uzunmüddətli təsir edə bilər.

Eyni zamanda texnologiya və səhiyyə sektoru da risk altındadır. Dünyada heliumun böyük hissəsi Qətərdən gəlir və bu marşrutdan keçir. Helium mikrosxemlərin istehsalı və MRT cihazlarının işləməsi üçün vacibdir. Qətərdəki əsas zavodun fəaliyyətinin dayanması qiymətlərin artması riskini daha da gücləndirir. Bu isə həm smartfonların, həm də tibbi xidmətlərin bahalaşmasına gətirib çıxara bilər.

Qlobal iqtisadi zəncirin sarsılması

Bundan əlavə, kükürd kimi vacib sənaye xammalının daşınmasında yaranan fasilələr akkumulyator istehsalına da təsir edir. Bu isə məişət texnikasından elektromobillərə qədər geniş sahədə qiymət artımı deməkdir. Nəticə etibarilə, Hörmüz boğazının bağlanması lokal hadisə kimi görünsə də, təsiri qlobaldır.

Enerji ilə başlayan bu böhran qısa müddətdə ərzaq, texnologiya, səhiyyə və sənayeni əhatə edən geniş iqtisadi sarsıntıya çevrilə bilər. Bu da onu göstərir ki, belə strateji nöqtələrin fəaliyyəti milyonlarla insanın gündəlik həyatına birbaşa təsir edir.