"İran müharibəsi dünyanı helium böhranına sürüklədi: çiplər, MRT və kosmos risk altında" - İsrail mətbuatı

 "Münaqişə enerji bazarından kənara çıxaraq texnologiya və səhiyyə sektorlarında da ciddi zəncirvari təsir yaradıb..."

İranla müharibə yalnız neft və qaz bazarına deyil, daha az nəzərə çarpan, lakin həyati sahələrə də zərbə vurub. Səbəb isə İranın Qətər qaz infrastrukturuna endirdiyi zərbələr nəticəsində helium istehsalının dayanmasıdır.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "israelinfo.co" nəşri yazıb.

Zərbənin görünməyən tərəfi: heliumun dayanması

Helium yarımkeçirici istehsalında, MRT cihazlarında və kosmik raketlərdə istifadə olunan kritik qazdır. Qlobal bazarın təxminən üçdə birini təmin edən Qətər bu qazı əsasən Ras-Laffan sənaye kompleksində istehsal edirdi.

Bu müəssisə dünyanın ən böyük mayeləşdirilmiş qaz zavodlarından biridir və helium burada qaz emalının əlavə məhsulu kimi əldə olunur.
Martın əvvəlində İran dronlarının "QatarEnergy" obyektlərinə hücumundan sonra istehsal dayandırılıb və şirkət fors-major elan edib. Sonrakı zərbələr isə infrastruktura ciddi ziyan vuraraq helium ixracının illik həcmini təxminən 14 faiz azaldıb.

Qiymətlər yüksəlir, alternativlər çatmır

Bu hadisələr nəticəsində heliumun qiyməti artıq iki dəfə artıb və artımın davam edəcəyi gözlənilir. Ekspertlərin fikrincə, istehsalın bərpası ən yaxşı halda bir neçə həftə çəkə bilər, lakin bu ssenari belə qeyri-müəyyən görünür.

Araşdırma şirkətləri aylıq helium çatışmazlığını milyonlarla kubmetr səviyyəsində qiymətləndirir. Alternativ mənbələr - Rusiya, ABŞ və Avropadakı ehtiyatlar mövcud olsa da, onlar itkilərin yalnız təxminən yarısını kompensasiya edə bilir.

Ən böyük zərbə yarımkeçirici sənayesinə dəyə bilər. Helium çiplərin istehsalı zamanı soyutma prosesində əvəzolunmazdır. Xüsusilə Cənubi Koreya risk altındadır: "Samsung" və "SK Hynix" kimi nəhənglər heliumun böyük hissəsini məhz Qatardan idxal edirdi. Onların müəyyən ehtiyatları olsa da, müharibə uzanarsa alternativ tədarük zəruri olacaq.

Səhiyyə və logistika: gizli böhran dərinləşir

Helium çatışmazlığı səhiyyə sektoruna da ciddi təsir göstərir. MRT cihazları dünyada heliumun ən böyük istehlakçılarından biridir. Hər bir tomoqrafın işləməsi üçün minlərlə litr maye helium tələb olunur ki, bu da cihazın temperaturunu demək olar ki, mütləq sıfır səviyyəsində saxlayır. Artıq bəzi ölkələrdə, o cümlədən Hindistanda, tədarükdə fasilələr müşahidə olunur. 

Xəstəxanalar müayinələrin bahalaşmasına, istehsalçılar isə yeni avadanlıqların gecikməsinə hazırlaşır. Eyni risklər yüksək texnologiya və müdafiə sektorundan asılı olan digər ölkələrdə də müşahidə olunur. Problemi daha da ağırlaşdıran amil logistika ilə bağlıdır. Maye helium xüsusi və çox bahalı konteynerlərdə daşınır və bu konteynerlər qazı yalnız 35-48 gün maye vəziyyətdə saxlaya bilir. 

Hazırda yüzlərlə belə konteynerin "Persian Gulf" bölgəsində ilişib qalması vəziyyəti daha da çətinləşdirir. Beləliklə, İran müharibəsi gözlənilməz şəkildə qlobal texnologiya və səhiyyə sistemlərini təsir altına alan yeni bir böhran yaradıb və bu böhranın təsirləri hələ uzun müddət hiss oluna bilər.