"Stalinin şəxsi zirehli vaqonu: XX əsrin ən qorunan "təkərli evi" - Rusiya mətbuatı

"İmperator dəbdəbəsindən böyük siyasətin simvoluna qədər uzanan yol..."

Tarixdə elə eksponatlar var ki, onlara sadəcə muzey əşyası kimi baxmaq mümkün deyil. Onlar sanki öz daxilində bir dövrün gərginliyini, hakimiyyətin qoxusunu və dünya tarixinin gedişinə təsir etmiş qərarların izlərini saxlayır. Belə obyektlərdən biri də Sovet lideri İosif Stalinin istifadə etdiyi məşhur zirehli dəmir yolu vaqonudur.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "всеостройке.рф" nəşri yazıb.

O, ölkə daxilində səfərlərə və İkinci Dünya müharibəsi dövründə keçirilən mühüm beynəlxalq görüşlərə məhz bu vaqonla gedirdi. Bu gün həmin vaqonu Qori şəhərində görmək mümkündür. Bu şəhər Stalinin doğulduğu yer kimi tanınır və burada tarix sanki relslər üzərində dayanmış kimi görünür. Muzey kompleksində qorunan bu vaqon təkcə texniki qurğu deyil, həm də XX əsrin siyasi tarixinin canlı şahidi hesab olunur.

İmperator keçmişi və sovet dövründə yenidən qurulması

Vaqonun hekayəsi sovet dövründən xeyli əvvəl başlayır. O, 1910-cu illərdə xüsusi olaraq Rusiya imperatoru Nikolay II üçün hazırlanmışdı. O dövrdə çar ailəsinin dəmir yolu səfərləri maksimal rahatlıq, təhlükəsizlik və yüksək statusu birləşdirməli idi. Buna görə də vaqonun tikintisində dövrün ən yaxşı materiallarından istifadə olunmuş, planlaşdırma isə adi nəqliyyat vasitəsindən çox, hərəkət edən sarayı xatırlatmışdı.

Hakimiyyət dəyişdikdən sonra imperiyanın bir çox simvolları kimi bu vaqonun da taleyi dəyişdi. Lakin o, tarixdən silinmədi. Əksinə, 1940-cı ildə tamamilə yenidən quruldu və sovet rəhbərliyinin ehtiyaclarına uyğunlaşdırıldı. Müdafiə səviyyəsi artırıldı, mühəndis sistemləri yeniləndi, daxili məkanlar isə dövlət rəhbərinin iş fəaliyyəti üçün uyğunlaşdırıldı.

Stalin aviasiyanın inkişafına baxmayaraq, demək olar ki, heç vaxt təyyarədən istifadə etmirdi. Onun uzun məsafəli səfərləri üçün əsas nəqliyyat vasitəsi məhz bu qatar idi. Bunun bir neçə səbəbi var idi: təhlükəsizlik tələbləri, marşrutu tam nəzarətdə saxlamaq imkanı, yüksək komfort və yol boyu müşavirələr keçirmək şəraiti. Beləliklə, zirehli vaqon sadəcə nəqliyyat vasitəsi deyil, eyni zamanda mobil iqamətgah rolunu oynayırdı.

Daxili quruluşu və dünya siyasətinin səssiz şahidi

Bu gün vaqon Stalinin adını daşıyan muzey kompleksinin ərazisində yerləşir. Turistlər adətən əvvəlcə muzeyi, sonra Stalinin doğulduğu evi ziyarət edir və sonda bu məşhur vaqona yaxınlaşırlar. Muzey bileti yerli ölçülərlə kifayət qədər baha sayılsa da, ekspozisiya sovet liderinin həyatına aid sənədlər, şəxsi əşyalar və fotoşəkillərlə zəngindir. 

Vaqon isə ayrıca eksponatdır və onun içərisinə adətən yalnız ekskursiya qrupları buraxılır. Zirehli vaqonun daxilində ümumilikdə 12 müxtəlif otaq yerləşir. Məkan diqqətlə planlaşdırılıb və funksional zonalara bölünüb. Qapılar qırmızı ağacdan hazırlanıb, mebel xüsusi layihələr üzrə düzəldilib, divarlar isə zirehli elementlərlə gücləndirilib. İnteryer zahirən sadə görünsə də, hər detalda güc və nüfuz hissi duyulur.

Vaqonda tam təchizatlı sanitar qovşağı, mətbəx, yataq otağı, iş kabineti və müşavirə üçün istifadə olunan yemək otağı var idi. Stalin üçün hazırlanan yeməklər xüsusi nəzarət altında bişirilirdi və mətbəx blokunda səfər zamanı isti yeməklər hazırlamaq üçün bütün lazımi avadanlıq mövcud idi. Yataq otağı isə olduqca sadə qurulmuşdu: çarpayı, kiçik şkaf və bir neçə minimal mebel elementi. Bu sadəlik vaqonun nümayiş məqsədindən çox, praktiki alət olduğunu göstərirdi.

Ən mühüm məkanlardan biri iş kabineti idi. Burada Stalin sənədlərlə işləyir, məruzələri dinləyir və qarşıdakı görüşlərə hazırlaşırdı. Məhz bu vaqonla o, müharibə dövrünün ən mühüm beynəlxalq görüşlərinə, o cümlədən Tehran, Yalta və Potsdam konfranslarına yollanmışdı.

Bu görüşlər dünya tarixinin dönüş nöqtələrindən biri sayılır və həmin zirehli vaqon bu qərarların qəbul olunduğu dövrün səssiz şahidi kimi yadda qalıb. Bu gün o, muzeyin ən çox fotoşəkil çəkilən eksponatlarından biridir. Dünyanın müxtəlif ölkələrindən gələn turistlər bu vaqona baxaraq, qapalı məkanlarda qəbul edilən və bütün planetin taleyinə təsir edən qərarların ab-havasını hiss etməyə çalışırlar.