"Niyə Barbi dikdaban ayaqqabı geyinmir: alimlər 3 min kuklanı araşdırıb və səbəbini tapıb" - Elmi tədqiqat

"Barbi kuklaları rahat ayaqqabıya üstünlük verir və bu meyl uşaqların dəb və sağlamlıq anlayışını dəyişir..."

Qreta Qerviqin "Barbi" filminin baş qəhrəmanı dikdaban ayaqqabını tərk edərək düz altlıqla getməyə məcbur olub və bu onun üçün böyük bir çağırış idi. 

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "nauka.ru" nəşri yazıb.

Nəşr yazır ki, real həyatda isə Barbi kuklaları artıq uzun illərdir rahat ayaqqabı geyinir və bu meyl tədricən uşaqların üslubuna təsir edir. Alimlərin, o cümlədən Monaş Universitetindən Sayli Uilyamsın rəhbərlik etdiyi Avstraliya-Böyük Britaniya tədqiqat qrupunun araşdırmasına görə, yüzlərlə qız rahat ayaqqabıya üstünlük verməyə başlayıb ki, bu da dayaq-hərəkət sisteminə müsbət təsir göstərir.

Dikdaban ayaqqabıların sağlamlığa təsiri

XX əsrin əvvəllərində həkimlər artıq xəbərdarlıq edirdilər ki, dikdaban ayaqqabı ayaq və diz problemlərinə, bel ağrılarına səbəb ola bilər və zamanla "daban şporası" və ya ekvinus kimi deformasiyalara gətirib çıxara bilər - bu halda ayaq daim barmaq uclarında dayanır.

Alimlər hesab edir ki, dikdaban ayaqqabılar hərəkəti yavaşladır, addımları qısaldır və yıxılma riskini artırır. Buna görə real həyatda gündəlik iş üçün onlar əlverişsizdir, Barbi dünyasında da bu müəyyən məhdudiyyətləri əks etdirir.

İş Barbini rahat ayaqqabıya məcbur edib

Tədqiqat qrupu peşəkar Barbi kuklalarının ayaqqabı seçiminə təsirini öyrənib. Onlar FEET sistemi yaratdıb və dörd meyar üzrə qiymətləndirib:

- Foot posture - dikdaban ayaqqabılar və ya yastı pəncə

- Equity - klassik Barbidən fərqlilik (bədən quruluşu, dəri rəngi, əlillik)

- Employment - işin mövcudluğu

- Time period - istehsal ili.

1959-2024-cü illər arasında 3 minə yaxın kukla onlayn kataloqlar, hərraclar və şəxsi kolleksiyalardan analiz edilib. Ayaqqabı bucağına görə bölünüb: 10 dərəcədən yuxarı dikdaban, aşağısı isə yastı pəncə sayılıb. Nəticə göstərib ki, 1980-ci ilə qədər Barbi həmişə topuq geyinirb, 2020-2024-cü illərdə isə kuklaların 60 faizi yastı pəncəli ayaqqabıda gəzib.

Eyni zamanda iş sahibi olan Barbinin sayı da artıb: əvvəllər heç bir kukla peşəyə sahib deyildi, indi isə üçdə biri işləyir. Alimlər aşkar edib ki, iş sahibi olmaq rahat ayaqqabı seçimini güclü şəkildə müəyyən edir - iş Barbini praktik ayaqqabı geyməyə məcbur edir.

İnklyuziya və əlçatanlıq

Ayaqqabının dəyişməsi ilə yanaşı, Barbi dünyasında əlilliyi olan kuklalar da peyda olub. 2019-cu ildə Barbi  ilk əlil arabasında çıxıb, 2024-cü ilə qədər bu kuklaların sayı beşə çatıb. Bəziləri protez və ortoz istifadə edir və onlar yalnız düz altlıqla təchiz olunub.

Barbi sosial dəyişiklikləri əks etdirir

1959-cu ildən Mattel 1 milyarddan çox kukla satıb, əsas alıcıları ABŞ-da 3-12 yaşlı qızlar olub. Barbi dünyasındakı dəyişikliklər tez-tez sosial prosesləri əks etdirib: 1980-ci illərdə qadınlar daha çox iqtisadi azadlıq əldə edəndə, kuklaların peşələri artlb və yalnız dəbə bağlı olmayıb.

Bəzən  Barbi hətta reallığı qabaqlayıb: 1965-ci ildə astronavt, 1973-cü ildə isə cərrah olub, o dövrdə əksər həkimlər kişilər idi. Bir çox qızlar üçün Barbi seçim azadlığı və özünü reallaşdırmanın rəmzinə çevrilib. Alimlər vurğulayır ki, dikdaban ayaqqabı geymək peşələr üçün məcburi olmamalıdır. Qadınlara rahat ayaqqabı seçmək imkanı verilməlidir və bunu Barbi nümunəsi də göstərir.