"İranın əlində qorxunc silah: bir neçə ay içində ABŞ yox ola bilər" - "Neue Zürcher Zeitung"

"Hörmüz boğazının bağlanması və ABŞ-İran qarşıdurması dünya neft bazarları və qlobal iqtisadiyyat üçün ciddi risk yaradır..."

ABŞ-ın İrana qarşı hərbi zərbələri və Ormuz boğazının potensial uzunmüddətli bağlanması qlobal iqtisadiyyatda ciddi sarsıntılara səbəb ola bilər.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə İsveçrənin "Neue Zürcher Zeitung" nəşri yazıb.

Maliyyə bazarlarında müharibələrin təsiri

İnvestor Pol Cekson bildirir ki, neft qiymətlərinin artması və tədarük problemləri dünya iqtisadiyyatı üçün dağıdıcı nəticələr doğura bilər. Qısa müddətli bazar çalxalanmaları tez keçsə də, enerji böhranı uzun müddət davam edə bilər.

Ceksonun sözlərinə görə, silahlı qarşıdurmalar adətən maliyyə bazarlarında qısa müddətli sarsıntı yaradır, amma uzunmüddətli itkilərə yol açmır. O, 40 illik təcrübəsində bu cür hallar arasında yeganə istisnanın Rusiya-Ukrayna münaqişəsi olduğunu vurğulayır, bu, Avropa təbii qaz qiymətlərinə və qızıl bazarına uzunmüddətli təsir göstərmişdir.

Digər tərəfdən, əsas səhmlər və istiqraz bazarları, müdafiə sektoru kağızlarını istisna etsək, nisbətən tez stabilləşib. Noriko Honda Çen (Capital Group) isə vurğulayır ki, maliyyə böhranları geosiyasi sarsıntılardan daha dərin təsir göstərir, çünki iqtisadiyyatın “sümükləri”ni birbaşa zəiflədir. Geosiyasi böhranlarda bazarlar isə adətən nisbətən tez bərpa olunur.

1973-1974 böhranı və müasir analogiya

Cekson tarixi misal gətirərək bildirir ki, uzunmüddətli təsirə malik yeganə münaqişə 1973-cü il ərəb-İsrail müharibəsi olub. O zaman OPEC-in neft embarqosu nəticəsində neftin qiyməti dörd dəfə artıb, qlobal iqtisadiyyat dərin resessiyaya girib və inflyasiya rekord səviyyələrə yüksəlin. İran inqilabı (1979) vəziyyəti daha da ağırlaşdırıb.

Hazırkı İran qarşıdurması da neft qiymətlərini artırır, amma Cekson qeyd edir ki, müasir iqtisadiyyat daha az enerji asılıdır və neft tələbi 1990-cı illə müqayisədə təxminən iki dəfə azalıb. Buna görə də, neft qiymətlərinin 1970-ci illərdəki kimi dörd dəfə artması halı çox uzaqdır.

Trampın rolu və investor məsləhətləri

Cekson əlavə edir ki, ABŞ prezidenti Donald Tramp neft tədarükünü qoruyaraq iqtisadi nəticələrə birbaşa təsir göstərə bilər, çünki yüksək enerji qiymətləri onun seçki perspektivinə mənfi təsir edir. İnvestorlara isə strategiyalarını dəyişməməyi tövsiyə edir: 
"Uzunmüddətli oyunçular refleksiv reaksiya verməməlidir".

Hörmüz boğazının tam və uzunmüddətli bağlanması isə, xüsusən Asiya ölkələrində, ardınca isə Avropada ciddi təsir yarada bilər. Noriko Çen vurğulayır ki, belə dövrləri həm də fürsət kimi görmək lazımdır: münaqişələr sonda bitir, ticarət yolları açılır və müəyyən şirkətlər böhran dövründə fayda əldə edə bilər. O, müdafiə, kritik infrastruktur və sənaye sahələrini xüsusi diqqətə alır.

Cekson qızılın isə neft böhranına qarşı ideal "sığınacaq" olmadığını bildirir. Onun sözlərinə görə, enerji qiymətləri və Yaxın Şərqdəki gərginlik narahat edirsə, "sığınacaq" daha çox neft şirkətləri və xammal bazarları ola bilər; ABŞ səhmləri də belə şəraitdə nisbətən davamlı ola bilər.