"Niyə doğma bacı-qardaşlar fərqli sürətlə qocalır?" - Genetikdən açıqlama

"Qocalma prosesinin 55 faizi genetikadan asılıdır, lakin həyat tərzi və mühit həlledici rol oynayır..."

Eyni valideynlərin övladları olsalar da, bacı və qardaşların bioloji yaşı illər keçdikcə ciddi şəkildə fərqlənə bilər. Biri daha gümrah və enerjili görünərkən, digərində yaşlanma əlamətləri daha tez üzə çıxır. Maraqlıdır ki, bu fərq yalnız həyat tərzi ilə izah olunmur.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "tsn.ua" yazıb.

Genetik Kristina Şubelkayanın sözlərinə görə, qocalma prosesinin təxminən 55 faizi irsiyyətlə müəyyənləşir. Qalan hissə isə insanın necə qidalanmasından, nə qədər hərəkət etməsindən, hansı səviyyədə stres yaşamasından və ümumilikdə hansı mühitdə yaşamasından asılıdır.

Hətta əkizlər belə fərqli qocala bilər

Mövzu ilə bağlı ən maraqlı nümunə biryumurta əkizlərdir. Onlar demək olar ki, eyni gen dəstinə malik olsalar da, fərqli həyat şəraiti onların bioloji yaşına təsir göstərə bilər. Məsələn, biri aktiv həyat sürür, balanslı qidalanır və stresi idarə etməyi bacarırsa, digəri isə az hərəkət edir, artıq qidalanır və xroniki gərginlik yaşayırsa, zamanla aradakı fərq aydın görünür.

Genetika müəyyən üstünlüklər verə bilər, məsələn, daha effektiv maddələr mübadiləsi, güclü immun cavab və ya ürək-damar xəstəliklərinə qarşı nisbi davamlılıq. Lakin bu üstünlüklər qeyri-sağlam həyat tərzi nəticəsində zəifləyə və ya tamamilə itib gedə bilər. Genetik bunu konkret misalla izah edir: "Əgər insan gündə ehtiyacından təxminən 1500 kalori artıq qəbul edirsə, heç bir genetika bunun mənfi təsirini kompensasiya edə bilməz".

Qocalma doğulduğumuz andan başlayır

Alimlərin fikrincə, qocalma prosesi əslində doğum anından etibarən başlayır. Orqanizmdə hüceyrələr daim yenilənir, lakin yaş artdıqca DNT-nin bərpa mexanizmləri zəifləyir. Hüceyrələrdə zədələr toplanır, sərbəst radikalların təsiri artır, immun sisteminin effektivliyi azalır.

Bundan əlavə, hüceyrələrin "təmizlənmə" prosesi, yəni zədələnmiş strukturların və maddələr mübadiləsi qalıqlarının uzaqlaşdırılması ləngiyir. Nəticədə orqanizmdə iltihabi proseslər artır və yaşlanma əlamətləri həm daxildə, həm də xaricdə özünü göstərməyə başlayır.

Bioloji yaş nədir və necə ölçülür?

Ekspert vurğulayır ki, bioloji yaş üçün vahid və universal formul mövcud deyil. Çünki insan orqanizmində müxtəlif sistemlər fərqli templə qocalır. Ürək-damar sistemi bir sürətlə, dəri başqa sürətlə, sinir sistemi isə daha fərqli dinamika ilə dəyişir.
Bu səbəbdən insan zahirən gənc görünə bilər, lakin daxildə metabolik və ya damar sistemi ilə bağlı yaşa uyğun dəyişikliklər baş vermiş ola bilər.

Eyni zamanda, zahiri olaraq daha yaşlı görünən insanın daxili göstəriciləri normal çərçivədə qala bilər. Son illərdə bioloji yaşı qiymətləndirmək üçün DNT metilləşməsi, iltihab markerləri və metabolik göstəricilər kimi parametrlərdən istifadə edilsə də, bu sahədə hələ tam standartlaşmış yanaşma formalaşmayıb.

Uzunömürlülüyə real təsir edən amillər

Mütəxəssislərin fikrincə, qocalma sürətini azaltmaq və ömür uzunluğunu artırmaq üçün əsas diqqət aşağıdakı məqamlara yönəlməlidir: çəkinin nəzarətdə saxlanılması, müntəzəm fiziki aktivlik (xüsusilə güc və kardio məşqləri), balanslı və müxtəlif qidalanma, xroniki stresin azaldılması və keyfiyyətli yuxu.

Bu amillər genetik irs ideal olmasa belə, həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdıra bilər. Tamamilə qocalmağın qarşısını almaq hələ mümkün deyil. Lakin alimlər hesab edirlər ki, onun sürətinə təsir göstərmək, sağlam və aktiv ömrü uzatmaq insanın öz əlindədir. Genetika başlanğıc nöqtəsidir, amma nəticəni çox vaxt gündəlik seçimlər müəyyən edir.