"Amerika mediasında gözlənilməz ton: Xameneinin ölümü və "dövlət adamı" obrazı" - İsrail mətbuatı

"CNN və "The New York Times"-in nekroloqları niyə mübahisə doğurub?.."

İranın ali lideri Əli Xameneinin ölümü ABŞ mediasında gözlənilməz reaksiya ilə qarşılanıb. 

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "israelinfo.com" nəşri yazıb.

Onilliklər boyu Amerikanı "böyük şeytan" adlandıran, Vaşinqtonu açıq şəkildə təhqir edən və Qərblə qarşıdurmanı siyasi xəttə çevirən bir liderin ardından yazılan nekroloqlar bəzi hallarda sərt siyasi təhlildən daha çox yumşaq, hətta anlayışlı tona bürünüb.

"Təhlükəli güc" yoxsa "strateji təsir"?

CNN Xameneini "Yaxın Şərqin ən təsirli fiqurlarından biri" kimi təqdim edərək vurğulayır ki, o, İranı onilliklər boyu Qərb və İsrail təzyiqlərinə qarşı "müqavimət və dözümlülük" xətti ilə idarə edib. Kanalın təqdimatında İranın "sərhədlərindən kənara təsirini yayaraq qorxulu və təhlükəli regional gücə çevrilməsi" faktı sanki strateji bacarığın göstəricisi kimi səslənir.

Oxşar yanaşma "The New York Times" qəzetində də hiss olunur. Nəşr Xameneini "İranı regional gücə çevirən sərt xətt tərəfdarı ruhani" kimi xarakterizə edir. Lakin bu "regional gücə çevrilmənin" həm İran cəmiyyəti, həm də region üçün hansı qiymətə başa gəldiyi arxa planda qalır.

Beləliklə, media mətnlərində "təhlükəli dövlət" ifadəsi birbaşa destabilizasiya, silahlı qruplaşmaların dəstəklənməsi və regiona təsir siyasəti kontekstində deyil, daha çox geosiyasi çəki prizmasından təqdim olunur.

Qarşıdurma ritorikası: unudulan sərt bəyanatlar

Xamenei uzun illər boyu ABŞ-a qarşı açıq və sərt ritorika yürüdüb. O, Amerikanı sistematik şəkildə "böyük şeytan" adlandırıb, sabiq prezident Donald Tramp haqqında isə "təlxək" ifadəsini işlədib və açıq şəkildə "Siz heç nə edə bilməzsiniz" deyə bəyan edib.

Bu ritorika diplomatik eyhamlardan uzaq, nümayişkaranə qarşıdurma üzərində qurulub. İranın xarici siyasətində ideoloji müqavimət və Qərbə qarşı açıq düşmənçilik xətti məhz onun rəhbərliyi dövründə sistemli xarakter alıb.

Lakin nekroloqlarda bu qarşıdurma xətti ikinci plana keçir. Vurğu daha çox "epoxa", "dözümlülük" və "təsir" anlayışları üzərinə salınır. Repressiyalar, daxili siyasi təzyiqlər, radikal qruplaşmalara verilən dəstək kimi mövzular isə ya qısa xatırlanır, ya da ümumi fonun içində itib gedir.

İran sonrası mərhələ: qeyri-müəyyənlik və risklər

Xameneinin ölümü 1989-cu ildən bəri formalaşmış hakimiyyət modelində ciddi boşluq yaradır. Bu, 1979-cu il inqilabından sonra ən böyük siyasi sınaq kimi qiymətləndirilir. Hakimiyyət daxilində transformasiya ehtimalı ilə yanaşı, hərbi-struktur mərkəzlərinin güclənməsi və daha sərt idarəçilik modelinə keçid riski də istisna edilmir.

Vaşinqtonda isə mövcud vəziyyət bəzi dairələr tərəfindən "imkan pəncərəsi" kimi qiymətləndirilir. Lakin Yaxın Şərqdə əvvəlki müdaxilə təcrübələri göstərir ki, sürətli geosiyasi qələbə çox vaxt uzunmüddətli xaos və təhlükəsizlik boşluğu ilə nəticələnə bilər.

Nəticədə yaranan paradoks diqqət çəkir: Qərbə qarşı ideoloji qarşıdurmanı dövlət siyasətinə çevirən bir liderin obrazı ölümündən sonra bəzi Qərb mediasında romantik çalarlarla təqdim olunur. Sanki söhbət sərt avtoritar sistem qurmuş siyasi fiqurdan deyil, "çətin epoxanın dövlət adamı"ndan gedir. Bu isə media dilinin və geosiyasi reallığın necə fərqli bucaqlardan təqdim oluna bildiyini bir daha göstərir.