"Uşaq qəddar güzgüdür: yeniyetmə ilə münaqişələr valideynlərin öz travmalarını üzə çıxarır" - "Onet" (Polşa)

"Müasir valideynliyin görünməyən yükü və yeniyetmə dövrünün psixoloji sınaqları..." 

Müasir dünyada yeniyetmə böyütmək təkcə emosional deyil, həm də sistemli şəkildə yorucu bir prosesə çevrilib.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə Polşanın "Onet" nəşrinə müsahibəsində psixoloq Radoslav Kaçan deyib.

Bir çox valideyn deyir: "Əvvəllər hər şey daha sadə idi". Uşaqlar məktəbə gedər, yeməyini yeyər, axşam gəzintidən vaxtında qayıdardı. Bu gün isə valideyndən eyni anda psixoloq, dietoloq, məşqçi, təhsil meneceri və kibertəhlükəsizlik üzrə mütəxəssis olması gözlənilir. İnformasiya bolluğu, sosial şəbəkələr, ekspert rəyləri, təlimatlar və ziddiyyətli tövsiyələr valideynliyi instinktiv təcrübədən çıxarıb "layihə"yə - sanki ölçülə bilən göstəriciləri olan bir performans sahəsinə çevirib.

Kaçan xatırladır ki, bu günün 40 yaşlı valideynləri 1990-cı illərin transformasiya dövründə böyüyüblər. O illərdə ailələr sistem dəyişiklikləri, maddi qeyri-müəyyənlik və sosial təzyiqlə üzləşirdi. Emosiyalar çox vaxt ikinci plana keçirdi, əsas diqqət "tapşırıqları yerinə yetirməyə" yönəlirdi. Bu səbəbdən də indiki valideynlər həm öz uşaqlıqlarının emosional boşluğunu daşıyır, həm də bugünkü yüksək gözləntilərin altında qalırlar.

Sürətli böyümə və gözləntilər böhranı

Ekspertin sözlərinə görə, müasir yeniyetmələr daha erkən emosional və sosial dəyişiklik mərhələsinə daxil olur. Valideynlərin 15-16 yaşla əlaqələndirdiyi bir çox davranış və suallar artıq 11-12 yaşda ortaya çıxır. Bu, valideyn üçün həm "çox tez", həm də "çox ağır" görünür. Digər tərəfdən, gözləntilər arasında ziddiyyət var.

Bir tərəfdən deyilir: "Uşağa nəticə üçün təzyiq etməyin". Digər tərəfdən isə məktəb reytinqləri, repetitorluq və rəqabət valideynləri daim narahat vəziyyətdə saxlayır. Uşaq geri qalmasın deyə göstərilən səylər ailədaxili gərginliyi artırır. Nəticədə bəzi valideynlər sadəcə uşaqlarının tez böyüməsini gözlədiklərini etiraf edir.

Yeniyetmə - insanın özünə baxdığı güzgü

Kaçan yeniyetməni "qəddar güzgü" adlandırır. Çünki uşağın dedikləri valideynin yalnız davranışını deyil, daxili yaralarını da işıqlandırır. "Sən heç vaxt yanımda deyilsən", " Həmişə qışqırırsan", " Məni dinləmirsən" kimi sözlər valideyni təkcə indiki münasibətlə deyil, öz keçmişi ilə də üz-üzə qoyur. Bu sözlər insanın öz qorxularını, natamamlıq hissini və həll olunmamış travmalarını üzə çıxara bilər.

Psixoloq hesab edir ki, valideyn tərbiyə prosesində tək qalmamalıdır. Bu "ikinci şüurlu böyük" mütləq digər valideyn olmaq məcburiyyətində deyil. Bu, yaxın qohum, etibar edilən müəllim, psixoloq və ya dəstək qrupu ola bilər. Məqsəd valideynin öz qorxularının və daxili tənqidçisinin yaratdığı qapalı dairəyə düşməsinin qarşısını almaqdır.

Kaçanın fikrincə, ailə münaqişələrinin dərinləşməsinin əsas səbəblərindən biri danışığın davam etməməsidir. Mübahisədən sonra zahirən hər şey normallaşır, amma səssizliyin altında inciklik qalır. Bu isə körpülər deyil, divarlar yaradır. Sonda psixoloq mühüm bir məqamı vurğulayır: valideyn hər mübahisədə qalib gəlməli deyil.

Hər zaman haqlı olmaq münasibət qurmaqdan daha vacib deyil. Bəzən daha az nəzarət, daha çox maraq göstərmək, daha az "nə edirsən?" demək və daha çox "mən buradayam" mesajı vermək kifayətdir. Addım-addım, möcüzə gözləmədən, münasibət məhz bu şəkildə formalaşır.