"Tramp və Avropanın sağçıları: Ağ Ev kimə söykənir?" - "Deutsche Welle"

"Vaşinqtonun ideoloji müttəfiqləri və "Qrenlandiya sınağı"ndan sonra yaranan məsafə..."

Donald Trampın Avropada kifayət qədər heyran tərəfdarı var. Xüsusilə sağçı hökumətlərin və partiyaların liderləri onun siyasi xəttinə açıq simpatiya bəsləyirlər.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "dw.com" nəşri yazıb.

Nəşr yazır ki, bununla yanaşı, ABŞ prezidentinin Danimarkaya məxsus Qrenlandiyanı zərurət yaranarsa hərbi yolla ələ keçirmək niyyəti barədə açıqlamaları bu dostluqlarda çat yaradıb. Marko Rubio Münhen Təhlükəsizlik Konfransından dərhal sonra Slovakiya və Macarıstana səfər etdi. 

Bu təsadüfi deyildi: hər iki ölkənin baş nazirləri - Viktor Orban və Robert Fitso Trampın siyasi baxışlarına yaxındırlar. Onlar Aİ-yə skeptik yanaşır, miqrasiya əleyhinə sərt mövqe tutur və iqlim dəyişikliyini prioritet hesab etmirlər. Ağ Ev Avropadakı digər sağçı partiyalara da simpatiya göstərir. Amma Qrenlandiya məsələsindən sonra bir çoxu ritorikasında ehtiyatlı davranmağa başlayıb.

Orban: "ruh qardaşı" və Kremlə açıq qapı

Viktor Orban Trampın ilk prezidentliyi dövründə də Macarıstana rəhbərlik edirdi və onu ideoloji "ruh qardaşı" adlandırırdı. Keçmiş prezident Co Bayden Orbanı müstəqil medianı sıxışdırmaqda və avtoritar meyllərdə ittiham etsə də, Tramp onu "əsl dost, döyüşçü və qalib" kimi tərifləyib.

Orban Ukraynaya hərbi yardımın azaldılması xəttini dəstəkləyir, Rusiya prezidenti Vladimir Putin ilə görüşməkdən çəkinmir və Moskvanı müharibədə tam günahkar saymır. O, Almaniyanın sağçı "Alternative for Germany" partiyası ilə də yaxın münasibətlər saxlayır və partiyanın həmsədri Alis Vaydel ilə görüşündə "Almaniyanın gələcəyi AfD-dir" deyib. Qrenlandiya məsələsində isə Orban açıq şəkildə Trampı tənqid etmədi, problemin NATO çərçivəsində həllini təklif etdi.

Fitso: Vaşinqtonla yaxın, amma ziddiyyətli fiqur

Robert Fitso da Trampın Aİ-dəki ən yaxın müttəfiqlərindən sayılır. O, miqrasiya əleyhinə sərt xətt yürüdür, Ukraynaya silah tədarükünü dayandırıb və Kiyevi kəskin tənqid edib. Lakin onun ABŞ siyasəti ziddiyyətlidir. Hakimiyyətin əvvəlki dövründə Rusiya və Çinlə yaxınlaşmağa çalışıb. 2026-ci ilin əvvəlində "Politico" jurnalında yayılan iddiaya görə, Fitso Aİ sammitində Tramp barədə sərt ifadə işlədib. Həm Bratislava, həm də Ağ Ev bunu "saxta xəbər" adlandıraraq təkzib edib.

Vaydel: statusu artan "təcrid olunmuş" lider

2025-ci il Münhen Təhlükəsizlik Konfransında ABŞ vitse-prezidenti Jey Di Vens Avropa liderlərini sərt miqrasiya siyasətinə görə tənqid edib və Almaniya kansleri Olaf Şolts ilə görüşməyərək əvəzində konfransa dəvət olunmayan Alis Vaydel ilə görüşüb. Bu, AfD üçün ciddi siyasi jest idi. Vaydel və Trampı birləşdirən əsas məqamlar miqrasiya əleyhinə xətt, iqlim siyasətinə skeptik yanaşma və milli maraqlara vurğu  ortaq platforma yaradır. Lakin Qrenlandiya məsələsindən sonra alman sağçıları da məsafə saxlayır.

Meloni: vasitəçi və müstəqil oyunçu

İtaliyanın baş naziri Corca Meloni, "İtaliya Qardaşları" partiyasının lideri olaraq ideoloji baxımdan Trampa yaxındır. Lakin o, Aİ ilə ABŞ arasında vasitəçi rolunu oynamağa çalışır. Qrenlandiya tələbinin "səhv" olduğunu deyib və açıq şəkildə bildirib: "Razılaşmadığım məqamları Trampa deyirəm". Meloni Ukraynaya dəstəyi davam etdirir və özünü tam asılı müttəfiq kimi deyil, müstəqil tərəfdaş kimi təqdim edir.

Farac: Britaniyada Trampın ümidi

Naycel Farac rəhbərlik etdiyi "Reform UK" ilə Britaniyada yüksəlişdədir. "Brexit" kampaniyasının əsas simalarından olan Farac Trampın yaxınu müttəfiqidir və 2024-cü il seçkiləri ərəfəsində onun Mar-a-Laqo iqamətgahına dəvət olunmuşdu. Lakin o da Qrenlandiya ambisiyalarını "həddindən artıq" adlandırıb. Maraqlıdır ki, bir vaxtlar Trampın yaxın çevrəsində olan İlon Mask Faracı kifayət qədər radikal saymayaraq başqa fiqurları dəstəkləmişdi. Sonradan tərəflər arasında gərginlik yumşalıb.

Navrotski: məyusluq artır

Polşada "Hüquq və Ədalət" (PiS) partiyasının namizədi, prezident Karol Navrotski seçki kampaniyası zamanı Tramp tərəfindən Ağ Evdə qəbul edilib. Polşa NATO-da ÜDM-ə nisbətdə ən yüksək müdafiə xərclərinə malik ölkədir. Lakin Trampın NATO öhdəlikləri barədə qeyri-müəyyən bəyanatları və Ukrayna məsələsində Rusiyaya münasibətdə yumşaq tonu Varşavada narahatlıq yaradır. Navrotski açıq tənqid etməsə də, məyusluğun artdığı hiss olunur.

Le Pen və Bardella: fransız məsafəsi

Marin Le Pen 2016-cı ildə Trampın qələbəsini "Fransa üçün yaxşı xəbər" adlandırıb. Lakin sonradan Ukraynaya hərbi yardımın dayandırılmasını "amansız qərar" kimi qiymətləndirib. Onun "National Rally" partiyası  imicini yumşaltmağa çalışır. Alternativ namizəd Jordan Bardella isə Trampın tarif və Qrenlandiya təhdidlərini "qəbuledilməz" sayıb və bildirib ki, "mənim üçün Tramp nümunə deyil".

Trampın Avropadakı sağçı müttəfiqləri ideoloji baxımdan ona yaxın olsalar da, Qrenlandiya məsələsi və Ukraynaya münasibət kimi mövzular münasibətlərdə yeni suallar yaradıb. Ağ Evin Avropada dayaqları qalır, lakin bu dayaqlar artıq əvvəlki qədər monolit görünmür.