"Z nəsli" arasında psixoz dalğası: gənclərdə şizofreniya halları artır" - Alimlər həyəcan təbili çalır

"Kanadalı alimlər gənclərin psixi sağlamlığı ilə bağlı narahatdır..."

Kanadada aparılan yeni tədqiqat göstərir ki, 2000-ci ildən sonra doğulan gənclərdə psixotik pozuntular, o cümlədən şizofreniya halları əvvəlki nəsillərlə müqayisədə xeyli yüksəkdir. 

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "cursorinfo.co" nəşri yazıb.

Alimlər qeyd edirlər ki, bu yaş qrupunda psixoz riski təxminən 70 faiz daha çoxdur. Bu artım yalnız daha düzgün diaqnostika ilə izah edilmir, əsas səbəblər arasında sosial təzyiq, xroniki stres və narkotik maddələrin istifadəsi durur.

Tədqiqat Canadian "Medical Association Journal" jurnalında dərc olunub. Analiz 1960-2009-cu illərdə doğulmuş 12 milyon kanadalının tibbi məlumatları əsasında aparılıb. 153 min nəfər müxtəlif psixoz formaları ilə, o cümlədən şizofreniya, doğuşdansonrakı və isterik psixoz halları ilə qeyd olunub.

Gənclərdə artım və diaqnostika trendləri

1997-2023-cü illərdə 14-20 yaş arası yeniyetmə və gənclər arasında yeni psixoz diaqnozlarının sayı təxminən 60 faiz artıb. 1990-1994-cü illərdə doğulanlarda psixoz diaqnozu alma ehtimalı 1975-1979-cu illərə nisbətən 30 faiz çox olub. 

2000-2004-cü illərdə doğulan gənclərdə isə 20 yaşa çatanda bu göstərici əvvəlki nəsillə müqayisədə iki dəfədən çox yüksəkdir. Alimlər vurğulayır ki, diaqnostik metodların inkişafı statistikaya təsir etsə də, psixoz hallarının sürətli artımında əsas rol sosial-iqtisadi şərait və davamlı psixoemosional təzyiqdir.

Psixozların səbəbləri və yeni yanaşmalar

Psixozlarda, xüsusilə hallusinasiyalarda, eksperimental heyvan modelləri istifadə olunur ki, düşüncə və qavrama pozuntuları daha yaxşı öyrənilsin. Bundan əlavə, psixotik pozuntular yaşayan insanlarda qan analizində Bartonella bakteriyalarının səviyyəsi sağlam iştirakçılara nisbətən yüksəldiyi müşahidə olunub.

Hələ ki, bu mikroorqanizmlərin psixozlara birbaşa səbəb olub-olmadığı bilinmir. Eyni zamanda qulaq halusinasiyalarının bir səbəbi şəxsin öz daxili səsini xarici səs kimi qavramasıdır. Yeni terapevtik yanaşmalardan biri kimi virtual avatarlar istifadə olunur ki, xəstələr bu simptomları idarə etməyi öyrənsinlər.

Gənclərin psixi sağlamlığında qlobal tendensiya

Dartmout Kollecinin tədqiqatları da göstərir ki, depressiya və stresin ən yüksək pikləri artıq orta yaşda deyil, gənclərdə müşahidə olunur. ABŞ və Böyük Britaniya üzrə 10 milyondan çox insanın məlumatları göstərir ki, iqtisadi qeyri-sabitlik, COVID-19 pandemiyasının təsirləri və sosial şəbəkələrin mənfi rolu gənclərin psixi sağlamlığını sürətlə pisləşdirir.

Nəticə olaraq, "Z nəsli" yalnız sosial təzyiq və iqtisadi qeyri-müəyyənliklə üzləşmir, həm də psixoz halları daha erkən yaşda ortaya çıxır. Alimlər bu meyli ciddi siqnal kimi qiymətləndirir və gənclərin psixi sağlamlığının qorunması üçün yeni yanaşmaların tətbiqini vacib sayır.