"3I/ATLAS kometası həyat daşıyan zaman kapsulu imiş" - NASA

"Kosmosun primitiv maddələri və həyatın yaranmasına dair yeni dəlillər..."

2025-ci ilin yayında Çilidə ATLAS teleskopu tərəfindən kəşf edilən 3I/ATLAS interstellar kometası uzun müddət mübahisələrə səbəb olub. Versiyalar müxtəlif idi - yadplanetli gəmi, kosmosda müşahidə zondları və s.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "atas.info" nəşri yazıb.

Gözlənilməz aktivlik partlayışı

Harvard Universitetinin professoru Avi Leb yadplanetli obyekt nəzəriyyəsinin tərəfdarı idi və son müşahidələr göstərib ki, kometa milyardlarla il boyunca üzvi maddələri və "həyatın tikinti bloklarını" qoruyan bir növ "zaman kapsulu"dur.

2025-ci ilin dekabrında kometanın parıltısında gözlənilməz artım baş verib, bu, onun Günəşə ən yaxın nöqtəni (perihel) keçdikdən təxminən iki ay sonra müşahidə olunub. 

SPHEREx teleskopunun məlumatlarına görə, Günəş radiasiyasının istiliyi buz təbəqəsini isidərək dərin qatlarda yığılan maddələri püskürüb. Nəticədə kometanın nüvəsi ətrafında qaz, toz və üzvi birləşmələrdən ibarət aydın koma formalaşıb. Bu proses kometaların milyardlarla il sonra belə sirlərini üzə çıxarma qabiliyyətini nümayiş etdirir.

Üzvi molekullar xəzinəsi

SPHEREx-in 102 spektral zolaqda işıq dalğalarını eyni anda qeydə alma imkanı alimlərə sensasiyalı kəşf etməyə şərait yaradıb. Araşdırmalar göstərib ki, kometada metanol, metan və sian birləşmələri kimi kompleks üzvi molekullar mövcuddur. Bu maddələr yer üzündəki canlıların biokimiyasında mühüm rol oynayır və həyatın yaranması üçün əsas "tikinti blokları" hesab olunur.

Alimlər hesablayıblar ki, kometanın təxminən üçdə biri su buzudur. Onun buxarlanması zamanı karbon zəngin birləşmələr, kömür ləkələri və daş tozu kosmosa yayılır ki, bu da kometanın formalaşdığı ulduz sistemi haqqında qiymətli məlumat verir.

Ulduzlararası primitiv maddə

Kometanın xüsusi dəyəri onun milyardlarla il ulduzlararası məkanda qalması və kosmik radiasiyaya məruz qalmasıdır. Bu, səthdə möhkəm qoruyucu qabıq əmələ gətirib və daxili qatları "konservləşdirib". Kaliforniya Texnologiya İnstitutundan Fil Kornqut izah edir: "Səthin altında milyardlarla il kosmosun təsirinə məruz qalmayan buzlar və kimyəvi birləşmələr vardı. İndi biz onları üzə çıxarkən görürük".

Koreya Astronomiya və Kosmik Elmlər İnstitutundan Yunsu Bak əlavə edir: "Bəzən elmi kəşf düzgün yerdə, düzgün vaxtda olmaq deməkdir. Qalaktikamız bizə digər ulduz sistemindən bir fraqment gətirdi və SPHEREx onu öyrənməyə hazır idi".

Həyatın mənşəyini anlamaq baxımından əhəmiyyəti

Üzvi maddələrin aşkarlanması digər planetlərdə həyatın mövcudluğunu sübut etməsə də, kainatda "tikinti bloklarının" nə qədər geniş yayıldığını göstərir. 3I/ATLAS-ın kimyəvi tərkibi elmi ictimaiyyət üçün açıq olacaq və alimlər bu məlumatlar əsasında qalaktikamızın müxtəlif guşələrində üzvi birləşmələrin necə formalaşdığını öyrənə biləcəklər. Bu, həyatın kosmosda yaranma potensialını anlamaqda əhəmiyyətli rol oynayır.