"Trampın Sülh Şurası: Qəzzanın bərpası, yoxsa yeni dünya nizamı layihəsi?" - "Daily Sabah" (Türkiyə)

"Trampın Sülh Şurası Qəzzanın bərpası və qlobal diplomatiyada yeni rol oynamağı hədəfləyir..."

Trampın Sülh Şurası (Board of Peace) Qəzzanın bərpası və beynəlxalq diplomatiyada rol oynamaq üçün yaradılıb.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə Türkiyənin "dailysabah.com" nəşri yazıb.

Yeni strukturun məqsədi və başlanğıc mərhələsi

Yanvarın 14-də 2025-ci ilin oktyabr ayından bəri qüvvədə olan atəşkəsin ikinci fazası başlayıb. Bunun üçün ABŞ administrasiyası Trampın planına uyğun olaraq üç əsas struktur formalaşdırıb: Sülh Şurası, Beynəlxalq Sabitləşdirmə Qüvvələri və Qəzzanı İdarəetmə Milli Komitəsi (NKUG). Şuranın rəsmi başlanğıcı yanvarın 22-də Davosda keçirilən mərasimlə elan olunub.

Şuranın vəzifələri Qəzzada müvəqqəti hakimiyyət yaratmaq, İsrail qüvvələrinin çıxarılması, HƏMAS-ın silahsızlaşdırılması və bərpa işlərini nəzarətdə saxlamaqdır. Lakin Tramp özünü şuranın "qeydsiz-şərtsiz rəhbəri" elan edərək səlahiyyətləri Qəzzanın idarəsindən kənara, qlobal münaqişələrin həllinə qədər genişləndirib. Bəzi ekspertlər hesab edir ki, bu, gələcəkdə BMT-nin yerini almağa iddialı yeni bir strukturun prototipidir.

Nizamnamə və tənqidi məqamlar

Şuranın rəsmi sənədi hələ də açıqlanmayıb, amma İsrail və digər dünya mətbuatı 13 maddədən ibarət mətni yayıb. Ən problemli məqam Trampın özünü rəhbər elan etməsi və iştirakçı ölkələri, altkomitələri və qərarları tamamilə müəyyən etməsi ilə bağlıdır.

Şuranın üzvlüyü üç il ilə məhdudlaşdırılıb və iştirakçı ölkələrdən 1 milyard dollar tələb olunur, maliyyələşdirmənin "ixtiyari ianələr" üzərində qurulması isə ciddi qeyri-müəyyənlik yaradır. Tramp uzun müddət BMT-ni səmərəsiz adlandırıb, yeni qurumu onun yerinə keçirməyə çalışır.

Lakin şura yalnız onun icazəsi ilə fəaliyyət göstərə biləcəyi üçün demokratik və açıq struktur kimi qəbul edilə bilməz. Bundan əlavə, Rusiya və İsrailin dəvət olunması, habelə Trampın yaxın ətrafındakı siyasətçilər və biznesmenlərin şuraya daxil olması, obyektivlik və ədalət məsələlərində suallar yaradır.

Qəzza və real potensial

Müsbət cəhət kimi, Qəzza üçün İcraiyyə Şurası və NKUG yaradılıb, burada fələstinli texnokratlar, həmçinin Türkiyə, Qətər, Misir və BƏƏ nümayəndələri təmsil olunur. Trampın vəzifələrindən biri kimi, keçid dövrünü idarə etmək və bərpa prosesini sürətləndirmək məqsəd qoyulub.

Lakin ciddi suallar qalır: Beynəlxalq Sabitləşdirmə Qüvvələrinin tərkibi və funksiyaları qeyri-müəyyəndir, HƏMAS-ın silahsızlaşdırılması ilə məhdudlaşacaq, yoxsa mülki əhalini də qoruyacaq? İsrail tərəfi Türkiyə kontingentinin iştirakına qarşı çıxır, zorla köçürmə riski var. Tənqidçilər şuranı "kağız üzərində qurulmuş" və çox məhdud səlahiyyətli qurum adlandırır.

Əgər Tramp BMT-nin yerini almaq iddiasındadırsa, əvvəlcə tam səlahiyyətlərdən imtina etməli və daha çoxtərəfli, beynəlxalq hüquqa hörmət edən struktur yaratmalıdır. Əks halda Sülh Şurası yalnız Qəzzanı idarə etmə cəhdi olaraq qalacaq və yeni diplomatik arxitektura missiyasını yerinə yetirə bilməyəcək.