"ABŞ-ın liderliyi sona yaxınlaşır: dünya daha təhlükəli mərhələyə daxil olur" - "The Atlantic"

"Vaşinqtonun geri çəkilməsi çoxqütblü dünyada riskləri artırır..."

Vaşinqtonun geri çəkilməsi və köhnə nizamın dağılması ABŞ-ın İkinci Dünya müharibəsindən sonra qurduğu liberal dünya nizamı faktiki olaraq dağılma mərhələsinə keçib. 

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "theatlantic.com" nəşri yazıb.

Nəşrin yazdığına görə, Donald Tramp administrasiyasının yeni milli təhlükəsizlik strategiyası Vaşinqtonun artıq qlobal təhlükəsizliyin əsas təminatçısı olmaq istəmədiyini açıq şəkildə göstərir. ABŞ beynəlxalq öhdəliklərdən uzaqlaşır, müttəfiqlər sistemini zəiflədir və güc siyasətini prioritetə çevirir.

Analitik Robert Kaqanın fikrincə, Amerika hərbi gücü artıq sabitlik yaratmaq üçün deyil, mövcud nizamı sökmək üçün istifadə olunur. Bu isə dünyanı 1945-ci ildən əvvəlki dövrü xatırladan təhlükəli bir mərhələyə aparır: rəqabət aparan böyük dövlətlər, təsir dairələri və artan müharibə riski.

Avropa və Asiya ABŞ-sız dövrə hazır deyil

ABŞ-ın geri çəkilməsi ən çox Avropa və Asiyada narahatlıq yaradır. Vaşinqton Avropadan öz təhlükəsizliyini öz üzərinə götürməyi tələb edir, eyni zamanda ticarət müharibələri aparır və siyasi təzyiqləri artırır. Bu isə Avropa İttifaqında silahlanmanın sürətlənməsinə, millətçi meyllərin güclənməsinə və müharibədən sonrakı təhlükəsizlik arxitekturasının sarsılmasına səbəb olur.

Asiyada da oxşar proseslər gedir. Yaponiya, Cənubi Koreya və Avstraliya ABŞ-ın təhlükəsizlik zəmanətlərinə əvvəlki qədər etibar etmir və Çinin güclənməsi fonunda alternativ hərbi ssenariləri nəzərdən keçirməyə başlayır. Ekspertlər xəbərdarlıq edir ki, ABŞ-ın liderlikdən imtinası müttəfiqləri daha müstəqil, lakin Vaşinqtona qarşı daha şübhəli mövqeyə sürükləyir.

Yeni dünya nizamı: çoxqütblülük və artan risklər

Ekspert Bartolomey Radzeyevski Polşanın "İnteria" nəşrinə verdiyi müsahibəsində qeyd edib ki, ABŞ hegemonluğu artıq başa çatıb və dünya yeni, dördqütblü sistemə daxil olub: ABŞ və Çin supergüclər, Hindistan və Rusiya isə böyük regional güclər kimi formalaşır. O, hesab edir ki, Donald Tramp bu prosesin səbəbi deyil, zəifləyən Amerikanın yeni reallığa uyğunlaşma cəhdinin nəticəsidir.

Radzeyevski vurğulayır ki, çoxqütblü dünya daha "ədalətli" və ya "sülhsevər" deyil. Əksinə, tarix göstərir ki, belə sistemlər daha çox böhran, münaqişə və müharibə yaradır. ABŞ-ın Avropadan tədricən çəkilməsi, Ukrayna müharibəsi və Qrenlandiya ətrafında yaranan gərginlik bu yeni mərhələnin ilkin əlamətləridir.

Nəticə olaraq, analitiklərin qənaəti eynidir: köhnə dünya nizamı artıq dağılıb. ABŞ-ın liderlikdən imtinası xərcləri azaltmır, əksinə, riskləri artırır və dünya daha qeyri-sabit, daha təhlükəli bir dövrə daxil olur.