Süni intellektdən silahlı münaqişələrə qədər: WEF 2026-cı ilin əsas qlobal təhdidlərini açıqlayıb

Geosiyasi rəqabət və strateji qarşıdurmalar 2026-cı ildə ən ciddi qısamüddətli risklər siyahısına rəhbərlik edib.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə Dünya İqtisadi Forumunun (WEF) yeni "Qlobal Risklər Hesabatı"nda deyilir.

Sənədə əsasən, sorğuda iştirak edən biznes rəhbərlərinin və müxtəlif təşkilat liderlərinin yarısı yaxın iki ildə qeyri-sabit dövrün hökm sürəcəyini hesab edir, respondentlərin cəmi 1%-i daha sakit bir mərhələ olacağına ümid edir. Mövcud vəziyyət dünyanın "uçurumun kənarında" olduğu bir durum kimi xarakterizə olunur.

Hesabat təxminən 1 300 hökumət, biznes və digər təşkilat nümayəndəsinin sorğusu əsasında hazırlanıb. Qeyd olunub ki, yaxın iki ildə biznes üçün əsas təhdidlər sırasında "geoiqtisadi qarşıdurma" birinci yerə yüksəlib. Rəqabətin güclənməsi və iqtisadi alətlərin - tariflər, tənzimləmələr, təchizat zəncirləri və kapital axınlarına məhdudiyyətlər - təzyiq vasitəsi kimi istifadəsi də vurğulanır. WEF xəbərdarlıq edir ki, bu proseslər qlobal ticarətin əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına gətirib çıxara bilər.

"Burada əsasən dövlətlərarası silahlı münaqişələrdən və onlarla əlaqəli risklərdən söhbət gedir. Respondentlərin təxminən üçdəbiri bunun 2026-cı ildə dünya iqtisadiyyatına və ümumi qlobal vəziyyətə necə təsir edəcəyindən ciddi narahatdır", - deyə WEF-in idarəedici direktoru Saadiya Zahidi CNBC-nin "Squawk Box Europe" proqramında bildirib.

Hesabata görə, iqtisadi risklərlə bağlı narahatlıqlar WEF-in araşdırdığı bütün kateqoriyalar arasında yaxın iki il üçün ən kəskin artımı göstərib. Yüksək dövlət borcu və maliyyə bazarlarının dəyişkənliyi fonunda mümkün resessiya, inflyasiyanın artması və aktiv bazarlarında "köpüklərin" formalaşması ilə bağlı təşviş artır.

WEF-in siyahısında qısamüddətli risklər arasında ikinci yeri dezinformasiya və yalan məlumatlar tutur, ondan sonra isə cəmiyyətin qütbləşməsi gəlir. Uzunmüddətli - onillik perspektivdə isə əsas risk kimi bərabərsizlik göstərilir.

Hesabatda süni intellektə (Sİ) xüsusi diqqət ayrılıb. Sİ-nin inkişafı ilə bağlı potensial mənfi nəticələr ən sürətlə artan risk kimi qiymətləndirilib: bir il ərzində o, qısamüddətli risklər arasında 30-cu yerdən uzunmüddətli risklər arasında 5-ci yerə yüksəlib. WEF xəbərdarlıq edir ki, işçi qüvvəsinin sıxışdırılması gəlir bərabərsizliyinin kəskin artmasına, böyük sosial parçalanmalara, istehlak xərclərinin azalmasına və məhsuldarlığın kütləvi artımı fonunda iqtisadi durğunluq və sosial narazılıqdan ibarət "qapalı dövrlərə" səbəb ola bilər.

Zahidinin sözlərinə görə, qısamüddətli perspektivdə ekoloji risklərin ikinci plana keçdiyi aydın olsa da, ekstremal iqlim hadisələri yaxın 10 il üçün sorğuda iştirak edən liderlər arasında əsas təhlükə olaraq qalır. Qiymətləndirmələrə əsasən, 2025-ci ildə təbii fəlakətlərdən qlobal sığortalı itkilər 107 milyard dollara çatacaq və bu göstərici artıq altıncı ildir ki, 100 milyard dollar həddini aşır. Bu isə 2000-ci illərin əvvəlləri ilə müqayisədə kəskin artımdır.

Hesabatda xəbərdarlıq edilir ki, ekstremal istilər, quraqlıqlar, meşə yanğınları və digər təhlükəli hava hadisələri böyük ehtimalla daha intensiv və daha tez-tez baş verəcək.

Sənəddə ən ciddi qlobal problemlərin həllində davamlılığın artırılması və effektiv həll yollarının işlənib hazırlanması üçün "İstəklilər koalisiyası"nın əhəmiyyəti, həmçinin dövlətlər, biznes, elmi institutlar və cəmiyyət arasındakı əməkdaşlığın vacibliyi xüsusi vurğulanır.