"Nüvə yarışı bu il başlayır: son "qoruyucu mexanizm" fevralda yox olacaq" - "Reuters"

"ABŞ və Rusiya yeni nüvə müqaviləsi bağlamır, təhlükələr artır…"

ABŞ və Rusiya strateji hücum nüvə silahlarının azaldılması (SHS) haqqında 1991-ci ildə bağlanmış müqavilənin müddəti 5 fevral 2026-cı il tarixində bitir.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "Reuters" agentliyi məlumat yayıb.

Müqavilənin başa çatması və qeyri-müəyyənlik

Hazırda hər iki tərəf müqaviləni uzatmaq niyyətində görünmür. "Müqavilə cəmi bir neçə həftəyə başa çatır və sonrakı addımlar məlum deyil. Hər iki ölkə - Ukraynada müharibə ilə məşğul olan Rusiya və ABŞ yeni müqavilə üzrə danışıqlara başlamayıb", - məqalədə qeyd edilir.

2025-ci ilin sentyabrında Rusiya prezidenti Vladimir Putin limitləri əlavə 12 ay saxlamağı təklif edib, lakin ABŞ prezidenti Donald Tramp hələ rəsmi cavab verməyib. Bu qeyri-müəyyənlik Rusiyaya SHS çərçivəsində olmayan silahları, o cümlədən "Burevestnik" raketi və "Poseydon" torpedasını inkişaf etdirməyə imkan verir.

Təhlükəsizlik yoxlamaları və Çin amili

ABŞ-ın keçmiş müdafiə planlayıcısı Qreq Viver bildirir ki, Rusiya 2023-cü ildən etibarən qarşılıqlı yoxlamaları qəbul etməyib. Bu yoxlamalar Vaşinqtona Moskvanın müqaviləyə sadiq qalması barədə zəmanət verirdi.

Putinin təklifini qəbul etmək ABŞ tərəfindən Çinə siqnal olardı ki, Pekin nüvə arsenalını sürətlə artırsa da, Vaşinqton strateji nüvə qüvvələrini cavab olaraq genişləndirməyəcək. 

Hazırda Rusiya və ABŞ müvafiq olaraq 5 459 və 5 177 nüvə başlığına malikdir; bu, dünyadakı başlıqların təxminən 87 faizini təşkil edir. Çin isə hazırda təxminən 600 başlıqla təchiz olunub və 2030-cu ilə qədər sayı 1 000-dən çox ola bilər.

Qlobal nəzarət və risklər

Tramp nüvə silahsızlandırmanı həm Rusiya, həm də Çinlə həyata keçirmək istədiyini bildirir, lakin Pekin bunu "məntiqsiz və realist olmayan" hesab edir. Rusiya NATO üzvlərini, xüsusilə Böyük Britaniya və Fransanı da danışıqlara cəlb etmək istəyir, amma bu ölkələr rədd edir.

Keçmiş sovet və Rusiya nüvə danışıqları üzrə ekspert Nikolay Sokov bildirir ki, yeni çoxtərəfli müqavilə bağlamaq çətin və uzun proses olacaq. Alternativ olaraq "Yeni SNV" hazırlanaraq Çin nüvə gücünü nəzərə alan çevik limitlər tətbiq edilə bilər.

Daha sürətli yol isə təsadüfi nüvə müharibəsi riskini azaltmaq və qarşılıqlı etimadı gücləndirməkdir. Hazırda yalnız Rusiya və ABŞ nüvə böhranı üçün 24/7 "qaynar xəttə" malikdir, Avropa paytaxtları və NATO qərargahı birbaşa əlaqə qura bilmir.

Dünyada nüvə balansı

2011-ci ilin məlumatına görə, ABŞ Rusiyadan daha çox ballistik raket, başlıq və buraxılış qurğusuna malik idi. ABŞ-da 882 raket və 1 800 başlıq, Rusiyada isə 521 raket və 1 537 başlıq var idi. Yerüstü buraxılış qurğuları ABŞ-da 1 124, Rusiyada 865 ədəddir, bunlara həm hazır vəziyyətdə olan, həm də daim növbədə olmayan qurğular daxildir. Bu göstəricilər qlobal nüvə balansının davamlı nəzarət tələb etdiyini göstərir.