"İran hakimiyyəti çətin durumda: küçə etirazları və ABŞ təzyiqi Tehranı zəiflədib" - BBC

"Artan daxili narazılıq və xarici təzyiqlər İrana qarşı vəziyyəti indi ən kritik nöqtəyə gətirib..."

İran üçün küçə etirazları yeni deyil, lakin bu dəfə vəziyyət bir neçə yeni amillə müşayiət olunur ki, bu da hökumət üçün ciddi təhlükə yaradır. 

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "bbc.com" nəşri yazıb.

Etirazların başlanğıcı və genişlənməsi

Etirazlar 28 dekabr 2025-ci ildə başlayıb və ilkin olaraq iqtisadi səbəblərlə - rialın dollara qarşı sürətlə dəyər itirməsi və ərzaq məhsullarının qiymətinin yüksəlməsi ilə bağlı olub. Bir il ərzində dollar təxminən 80 faiz bahalaşıb, illik inflyasiya 42 faizə çatıb, bəzi əsas ərzaq və gündəlik məhsullar isə 100 faizdən çox bahalaşıb.

Əvvəlcə Tehranda bazar tacirləri etiraz edib, daha sonra tələbələr, kiçik sahibkarlar və digər sosial qruplar da etirazlara qoşulub. İqtisadi narazılıqlar siyasi tələb və şüarlarla əvəzlənib, bəzi nümayişçilər hətta İslam Respublikasının ləğvini tələb edir.

Xarici təzyiqlər və ABŞ-ın rolu

ABŞ prezidenti Donald Tramp etirazların ilk günlərindən etibarən İrana qarşı açıq təhdidlər irəli sürüb. Tramp sosial şəbəkədə yazıb: "Biz tam döyüş hazırlığındayıq". Bu, etirazçıları ruhlandırmaqla yanaşı, onların paytaxtdan digər şəhərlərə yayılmasını sürətləndirə bilər.

Daxili və xarici təzyiqlərin birləşməsi 

İrana ciddi çətinliklər yaradıb. 2025-ci ilin yayında İsrail və ABŞ-la 12 günlük müharibə nəticəsində İranın nüvə və hərbi infrastrukturuna ciddi zərər dəyib, həmçinin regional müttəfiqləri, o cümlədən Suriya və Livandakı "Hizbullah", itkilər verib. ABŞ-ın Venesuelada Maduroya qarşı əməliyyatları da İranın strateji manevr imkanlarını məhdudlaşdırıb.

İqtisadi və siyasi böhran

İranın iqtisadi vəziyyəti pisləşib. Sanksiyalar, korrupsiya və "sanksiya alverçiləri" adı ilə tanınan məmurlar ölkəni çətin durumda qoyub. Əvvəlki illərdə regional müttəfiqlərlə qurulan əlaqələr və neft gəlirləri indi məhv və ya ciddi şəkildə zəifləyib. Ali rəhbər Ayətullah Xamenei 87 yaşına yaxınlaşır və onun mövqeyi indi ən zəif dövrünü yaşayır.

Mətbuat və sosial şəbəkələrdə yayılan məlumatlar çox vaxt təsdiqlənməsi çətin olan xəbərlərdir, buna görə də İranın real vəziyyəti barədə dəqiq qiymətləndirmə mürəkkəbləşir. Lakin ekspertlər hesab edir ki, bu böhran 2022-ci ilin etirazlarından daha ciddi nəticələr doğura bilər və ölkədə həm daxili, həm də xarici təzyiqlərin kombinasiyası İrana heç vaxt olmadığı qədər zəif vəziyyətə gətirib çıxarıb.