"Zaporojye AES Ukraynada sülh üçün böyük əngəldir" - "The New York Times"

"Ukraynanın enerji müstəqilliyi və nüvə təhlükəsi arasında kritik məqam..."

Zaporojye АES Ukraynanın müharibədən sonrakı bərpasında həyati əhəmiyyət daşıyır. 

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "The New York Times" nəşri yazıb.

Nəzarətin bərpası sadəcə işğalın ləğvi deyil

Nəşr vurğulayır ki, Rusiya tərəfindən işğal edilmiş stansiya ölkənin enerji sistemində kritik rol oynayır: onun gücü müharibədən əvvəlki ümumi elektrik istehsalının dörddə birini təşkil edirdi. Ukrayna ZАES-in birgə idarə olunmasına qarşı çıxır, çünki bu, Rusiyanın stansiya üzərində nəzarətini təmin edəcək. 

Hər iki tərəf stansiyanı müharibədən sonra işlək vəziyyətə gətirməyi və üzərində nəzarəti öz əllərində saxlamağı hədəfləyir. Altı qiqavatlıq gücü ilə ZАES Portuqaliya kimi ölkəni enerji ilə təmin edə bilər.

ABŞ-ın rolu və nüvə təhlükəsi

Nəşr bildirir ki, ABŞ ZАES-i sülh sazişində iqtisadi maraqlarını irəlilətmək imkanı kimi qiymətləndirir. Zelenskiyə görə, ABŞ-ın təklif etdiyi variant stansiyanın ABŞ, Rusiya və Ukrayna tərəfindən birgə işlədilməsi idi, lakin Kiyev buna qarşıdır.

Eyni zamanda stansiya potensial nüvə qəzası riski daşıyır: döyüşlər səbəbindən tez-tez enerjidən məhrum olur və ehtiyat dizel generatorlarına qoşulur. Elektrik kəsilməsi reaktorların aktiv zonasında nüvə yanacağının əriməsinə səbəb ola bilər.

Soyutma suyu təminatı ilə bağlı problemlər də var: 2023-cü ildə baş verən partlayış əsas soyutma mənbəyini məhdudlaşdırıb, stansiyanı kiçik göllərə və quyulara söykənməyə məcbur edib.

Rusiya stansiya üzərində nəzarətdən imtina etməyəcəyini açıq şəkildə bildirib və elektrik enerjisini öz sisteminə yönəltmək planlarını açıqlayıb. Ekspertlər stansiyanın Rusiya işğalındakı cənub və şərq ərazilərinin enerji təminatı üçün istifadə oluna biləcəyini bildirirlər.

Gələcək perspektivlər

Ukrayna üçün stansiya üzərində nəzarətin bərpası həm işğalın ləğvi, həm də enerji müstəqilliyi üçün həyati əhəmiyyətlidir. Noyabrda Rusiya və ABŞ tərəfindən hazırlanmış plan ZАES-in Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin nəzarəti altında işə salınmasını və istehsalın Rusiya ilə Ukrayna arasında bölüşdürülməsini təklif edirdi.

ABŞ-ın son təklifi stansiyanın ABŞ, Rusiya və Ukrayna tərəfindən "birgə idarə olunmasını", ABŞ-ın əsas menecer rolunda olmasını nəzərdə tutur. Zelenski bu ideyanı rədd edib: "Bütün baş verənlərdən sonra ruslarla birgə kommersiya fəaliyyəti necə ola bilər?" 

Kiyev alternativ olaraq ZАES-i ABŞ ilə birgə müəssisə şəklində işlətməyi təklif edib: istehsal olunan elektrik enerjisinin 50 faizi Ukraynaya, qalanı ABŞ tərəfindən müəyyən ediləcək. Nəşr qeyd edir ki, bu da Rusiyanı qane etmir, o, stansiya üzərində tam nəzarət istəyir.

Dekabrın sonunda MAQATE vasitəçiliyi ilə ZАES ərazisində atəşkəs əldə olunub və stansiyanın zədələnmiş elektrik xətləri bərpa edilir. Agentliyin müfəttişləri işləri izləyir və bərpa işlərinin bir neçə gün davam edəcəyi gözlənilir.