"Geosiyasi aralıq dövrü": hegemonsuz dünyanın 2026-cı ilə baxışı" - "L'Antidiplomatico"

"Köhnə nizam dağılıb, yenisi isə hələ doğulmayıb..."

Dünya tarixi baxımdan həssas bir mərhələyə daxil olub: köhnə beynəlxalq nizam artıq yönverici rolunu itirib, lakin onu əvəz edəcək yeni sistem hələ formalaşmayıb. 

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə İtaliyanın "L'Antidiplomatico" nəşri yazıb.

Köhnə nizamın səssiz sonu

Nəşr yazır ki, bu, ani dağılma və ya xaos deyil, daha təhlükəli bir vəziyyət - istiqaməti olmayan sabitlikdir. Qaydalar mövcuddur, təsisatlar işləyir, alyanslar rəsmi olaraq qüvvədədir, amma onların əvvəlki təsir gücü yoxdur. Hakimiyyət qalır, lakin tarixə istiqamət vermək qabiliyyəti zəifləyir.

Antonio Qramşinin "aralıq dövr" anlayışı məhz bu mərhələni təsvir edir: köhnə sistem artıq zəruri kimi qəbul edilmir, yeni sistem isə hələ legitim alternativə çevrilməyib. Nəticədə siyasi ritorika reallıqdan qopur, sözlər deyilir, amma hadisələrin axarını dəyişmir.

ABŞ və Avropa: liderlikdən nəzarətə keçid

2025-ci ildə ABŞ hərbi və institusional baxımdan hələ də əsas qlobal güc olaraq qalıb. Lakin əsas paradoks açıqdır: güc saxlanılır, hegemonluq itirilir. Qramşinin fərqləndirdiyi kimi, hökmranlıq məcburetməyə, hegemonluq isə razı salmağa əsaslanır. ABŞ artıq razılaşma yarada bilmir və bu boşluğu sanksiyalar, ticarət rıçaqları və dollar üzərindən siyasi təzyiqlə doldurur.

Avropa isə bu prosesdə daha zəif mövqedədir. Enerji siyasətində verilən qərarlar sənaye əsaslarını sarsıdıb, istehsalın və investisiyaların axını sürətlənib. "Strateji muxtariyyət" ifadəsi təkrarlansa da, real siyasət ondan uzaqlaşıb. Nəticədə Avropa təhlükəsizlik, diplomatiya və iqtisadiyyat sahəsində təşəbbüsü itirərək daha çox reaksiya verən aktora çevrilib.

Qərbdən kənar alternativlərin formalaşması

Bu boşluq fonunda dünyanın qalan hissəsi, xüsusilə BRICS ölkələri, Çin və Rusiya Qərbin təsdiqinə ehtiyac duymayan paralel strukturlar qurur. Burada əsas məqsəd Qərbə simvolik meydan oxumaq deyil, onu praktik baxımdan lazımsız etməkdir. Alternativ ödəniş mexanizmləri, enerji marşrutları və uzunmüddətli iqtisadi planlar məhz bu məntiq üzərində qurulur.

Qlobal Cənub üçün seçim ideoloji deyil, rasionaldır: qeyri-mükəmməl, amma sabit tərəfdaşlıq Qərbdən asılılıqdan daha cəlbedicidir. 2026-cı ildə Qərb təsisatları fəaliyyətini davam etdirəcək, sammitlər və bəyanatlar olacaq. Lakin real güc daha səssiz, daha praqmatik və daha az ideoloji mərkəzlərdə cəmləşəcək. Bu, məğlubiyyət deyil - əhəmiyyətin tədricən itməsidir.