"Qalibin olmadığı müharibədə Netanyahu ən böyük məğlub kimi görünür..."-Məşhur Britaniya nəşri

"117 il xərçəngsiz və demensiyasız yaşamaq mümkündürmü?" - Elmi tədqiqat

Dağıstanda sel fəlakəti: “Palçıq istilası” və hepatit təhlükəsi davam edir...

“Başqasına fayda verdikdə insanın xoşbəxt olması tamamilə bioloji və psixoloji bir sistemdir…”-SÜBH TÖVSİYƏLƏRİ

Cəmiyyət

344

06:36, Bu gün

“Başqasına fayda verdikdə insanın xoşbəxt olması tamamilə bioloji və psixoloji bir sistemdir…”-SÜBH TÖVSİYƏLƏRİ

Bizi sosial şəbəkələrdən izləyin:

“İslam dini elə bir sistem qurmuşdur ki, insanın etdiyi bəzi fərdi xətaların və günahların cəriməsi (kəffarəsi) belə, cəmiyyətə fayda vermək üzərində qurulub…”

“Psixologiyada və neyrobiologiyada “Helper’s High” adlanan bir fenomen var. İnsan başqasına təmənnasız kömək etdikdə beyində möhtəşəm bir kimyəvi kokteyl ifraz olunur…”

“İnsan başqasının yarasını sarıdıqca, öz daxili aləmindəki ali mənəvi qatlarla (Nəfsi-mütməinnə və daha yuxarı) təmas qurur. Bu təmas isə ruhun ən böyük şəfasıdır…”

“Depressiyanın ən böyük səbəblərindən biri həyatın mənasız görünməsidir. İnsan özündən daha böyük bir şeyə (cəmiyyətə, başqa bir insana) xidmət etdikdə həyatına məna qazanır…”

Moderator.az bir sıra oxucuların mövzuya marağını nəzərə alaraq “Mənəviyyata açılan pəncərə” nəşrində dərc olunmuş “Başqasını sevindirməyin möcüzəsi...-İslamda paylaşmağın və saleh əməlin fəlsəfəsi...” başlıqlı ibrətamiz materialı təqdim edir:

(Əvvəli burada:)

Quranda “saleh əməl” anlayışı və sözün kökü

Mənə görə də Quranda qeyd edilən saleh əməl — başqalarına fayda verən əməldir. Gəlin dilçilik və məna baxımından bu sözün kökünə enək. “Saleh”, “sülh”, “islah” və “islahat” sözlərinin hamısı eyni kökdən (s-l-h) gəlir.

Sülh: İnsanlar arasında əmin-amanlıq yaratmaqdır.

İslah: Pozulmuş bir şeyi düzəltmək, qaydaya salmaqdır.

İslahat: Cəmiyyəti daha yaxşıya doğru dəyişdirməkdir.

Deməli, bir əməlin “saleh əməl” olması üçün onun mütləq cəmiyyətə töhfə verən, insanlara fayda verən və ortadakı bir problemi həll edən xüsusiyyəti olmalıdır. Sadəcə özün üçün etdiyin yaxşılıq gözəldir, lakin əsl saleh əməl ətrafa yayılan, başqasının həyatını “islah” edən əməldir. Uca Allah buyurur: “Sizə verdiklərimizdən Allah yolunda xərcləyin (paylaşın)…”

İlahi cəzaların belə insanlara faydaya çevrilməsi…

İslam dini elə bir sistem qurmuşdur ki, insanın etdiyi bəzi fərdi xətaların və günahların cəriməsi (kəffarəsi) belə, cəmiyyətə fayda vermək üzərində qurulub. Diqqət edin:

Bəzi andları pozmağın və ya digər xətaların cəzası olaraq Quran bizə yoxsulları geyindirməyi və ya yedirməyi şərt qoşur…

Allah istəsəydi, cəza olaraq yalnız min rükət namaz qılmağı və ya günlərlə tənha qalmağı əmr edərdi. Lakin xətanın kəffarəsini başqa bir insanın qarnını doyurmaqda, əynini geyindirməkdə qoyur. Yəni, “sən xəta etdin, bari get bir insanın yarasını sarı ki, cəmiyyət faydalansın”…

Eyni fəlsəfə bayramlarımızda da var:

Qurban bayramında ətin paylanması əmr olunur ki, il boyu ət üzü görməyən evlərə sevinc daxil olsun…

Ramazan bayramında hər kəsin (hətta imkanı orta olanın belə) fitrə zəkatı verməsi istənilir ki, bayram günü heç bir evdə qazan boş qalmasın…

Ruhun yükünü atmaq: Qissədən hissə…

Bir gün dərin bir hüzn və ümidsizlik (depressiya) içində boğulan bir gənc dövrünün müdrik bir arifinin yanına gəlir.

“Qəlbimdə elə bir ağırlıq var ki, sanki dünya üstümə çöküb. Heç nədən həzz ala bilmirəm, yaşamaq mənə ağır gəlir”, - deyə dərdini açır.

Arif ona rəhmlə baxır və deyir:

“Sənə bir tapşırıq verəcəyəm. İndi şəhər bazarına get. Orada çiynində ağır yük daşıyan, yorulmuş, taqətdən düşmüş bir insan tap. Heç bir ödəniş istəmədən onun yükünü çiyninə götür və mənzil başına qədər sən daşı. Sonra yanıma qayıt.”

Gənc təəccüblənsə də, gedir və dediyini edir. Bir neçə saatdan sonra geri qayıdanda artıq gəncin üzündə qəribə bir nur, gözlərində isə canlılıq var idi.

Arif soruşur: “Nə oldu, övladım?”

Gənc cavab verir: “Yükü daşıyarkən o qədər yoruldum ki, öz dərdimi unutdum. Mənzilə çatanda o çarəsiz adamın mənə etdiyi dua və üzündəki o səmimi təbəssüm qəlbimdəki bütün qaranlığı dağıtdı. İndi özümü çox yüngül hiss edirəm.”

Arif gülümsəyərək başını bulayır: “Sən elə bilirdin ki, sən onun yükünü daşıyırsan? Xeyr, oğlum. Sən o insanın yükünü çiyninə götürəndə, əslində Allah sənin qəlbindəki o ağır hüzn və depressiya yükünü yerə qoydu…”

Bəs elm nə deyir?..

Başqasına fayda verdikdə insanın xoşbəxt olması sadəcə romantik bir yanaşma deyil, tamamilə bioloji və psixoloji bir sistemdir. Gəlin bu mexanizmi üç fərqli müstəvidə ələ alaq:

Neyrobioloji müstəvi: “Helper’s High” (Fədakarın yüksəlişi)

Psixologiyada və neyrobiologiyada “Helper’s High” adlanan bir fenomen var. İnsan başqasına təmənnasız kömək etdikdə beyində möhtəşəm bir kimyəvi kokteyl ifraz olunur:

Dofamin: Beynin mükafat mərkəzi işə düşür. Bu, insana hədəfə çatma və nailiyyət hissi verir…

Oksitosin: “Sevgi və bağlanma hormonu”. Başqasına şəfqət göstərdikdə ifraz olunur, qan təzyiqini salır və stressi (kortizolu) azaldır…

Serotonin və endorfin: Bu hormonlar birbaşa depressiyanı bloklayır, əhval-ruhiyyəni qaldırır və bədəndəki ağrıları (həmçinin ruhun ağrısını) kəsir…

Nəticə:

Başqasına edilən yaxşılıq beyni yenidən proqramlaşdırır və depressiv düşüncə qısırdöngüsünü qırır…

Pozitiv psixologiya: “PERMA” modeli

Pozitiv psixologiyanın banisi Martin Seliqman xoşbəxtliyin düsturunu 5 elementlə izah edir (“PERMA” modeli). Başqasına fayda vermək bu modelin ən əsas sütunlarını eyni anda təmin edir:

M (Meaning – Məna): Seliqmana görə, depressiyanın ən böyük səbəblərindən biri həyatın mənasız görünməsidir. İnsan özündən daha böyük bir şeyə (cəmiyyətə, başqa bir insana) xidmət etdikdə həyatına məna qazanır…

R (Relationships – Münasibətlər): Altruist (fədakarlıq) davranışlar insanı tənhalıqdan xilas edir və cəmiyyətə bağlayır…

Pozitiv psixologiya sahəsində aparılan araşdırmalar (məsələn, Sonja Lyubomirskynin tədqiqatları) sübut edir ki, həftədə bir neçə dəfə kiçik yaxşılıqlar edən insanların depressiya səviyyəsi kəskin şəkildə aşağı düşür…

Eqonun həbsxanasından çıxış…

Türkiyəli məşhur psixiatr Mustafa Mertər (xüsusilə “Dokuz Yüz Katlı İnsan” və “Nefis Psikolojisi” əsərlərində) müasir insanın depressiyasını çox fərqli və dərin izah edir.

Eqosentrik sıxılma: Depressiya insanın öz eqosunun (nəfsinin) içinə sıxışıb qalmasıdır. İnsan yalnız öz dərdini, öz mənfəətini düşündükcə eqonun qaranlıq hücrəsində boğulur…

“Hizmət” (Xidmət) terapiyası: Mertər vurğulayır ki, insan başqasına xidmət etdikdə eqonun o dar divarlarını sındırır və “Transpersonal” (mənəvi/fərdi aşan) sahəyə keçid edir.

İnsan başqasının yarasını sarıdıqca, öz daxili aləmindəki ali mənəvi qatlarla (Nəfsi-mütməinnə və daha yuxarı) təmas qurur. Bu təmas isə ruhun ən böyük şəfasıdır. Merterə görə, əslində bir çox psixopatologiyanın dərmanı fərdin cəmiyyətə və Allaha yönəlmiş fədakar xidmətində (saleh əməldə) gizlidir…

Nəticə: Paylaşmaq ruhun qidasıdır…

Məqaləmizin və söhbətimizin qayəsi aydındır: İslam bizdən eqoist deyil, altruist (başqalarını düşünən) olmağı tələb edir. Əlimizdə olan hər şey — istər pul, istər elm, istərsə də bircə təbəssüm — paylaşılmaq üçün bizə əmanət verilmişdir. Unutmayaq ki, mal-dövlət xərcləndikcə azalsa da, sevgi, şəfqət və mənəviyyat paylaşıldıqca artır. Başqasının üzündə yaratdığınız bir təbəssüm, sizin qəlbinizdə əbədi bir hüzur çiçəyi açdıracaq…

Gəlin bu gündən etibarən ətrafımızdakı bir insanın qəlbinə təmas edək, bir SALEHAT (islah edən əməl) sahibinə çevrilək…