ABŞ-də fəaliyyət göstərən “Maskomania News” Seyran Səxavətin yubileyindən yazdı

ABŞ-də fəaliyyət göstərən beynəlxalq onlayn media platforması Maskomania News tanınmış Azərbaycan yazıçısı Seyran Səxavətin 80 illik yubileyi münasibətilə məqalə dərc edib.

“Səksən yaşında: Azərbaycan yazıçısı Seyran Səxavət — Azərbaycan ədəbiyyatının əyilməz səsi” başlıqlı yazıda Seyran Səxavətin yaradıcılığı, Azərbaycan ədəbiyyatındakı mövqeyi və ictimai fikrə təsiri haqqında geniş bəhs olunur. Məqalədə yazıçının romanları, dramaturgiyası və publisistik fəaliyyəti xüsusi vurğulanaraq onun ədəbiyyatda müstəqil düşüncə və vətəndaş mövqeyi ilə seçilən qələm sahiblərindən biri olduğu qeyd edilir.

Maskomania News platformasında dərc olunan bu yazı Azərbaycan ədəbiyyatının beynəlxalq səviyyədə tanıdılması baxımından diqqətəlayiq hadisə kimi qiymətləndirilir.

Seyran Səxavət bildirir ki, Azərbaycan ədəbiyyatının dünya miqyasında tanıdılması hər zaman mühüm əhəmiyyət daşıyır və bu cür təşəbbüslər milli ədəbiyyatımızın beynəlxalq mədəni mühitdə daha geniş təqdim olunmasına töhfə verir.

Məqalənin tam mətni ilə aşağıdakı keçid vasitəsilə tanış olmaq mümkündür:
www.maskomania.com

Səksən Yaşında: Azərbaycan Yazıçısı Seyran Səxavət — Azərbaycan Ədəbiyyatının Əyilməz Səsi.

Dahilər heç vaxt düzgün zamanda və düzgün məkanda doğulmurlar. Onlar həmişə öz dövrlərinin yetim övladları olurlar — dəyəri gec bilinən, yanlış anlaşılan, yaşadıqları mühit tərəfindən görülməyən və tanınmayan insanlar.

Azərbaycanda yazıçı və şair çoxdur. Tarix heç vaxt səssiz qalmayıb. Səhifələr dolub. Kitablar çap olunub. Nitqlər söylənib.

Lakin onların arasından yalnız nadir bir neçə nəfər həqiqi ədəbi çəkisi olan simaya çevrilir — sözü mənəvi ağırlıq daşıyan, cümlələri öz zamanından uca dayanan, varlığı bütöv bir millətin intellektual iqlimini dəyişdirən yazıçılar.

Onlar coğrafiyaya sığmırlar. Onların miqyası sərhədlərlə ölçülmür. Ruhən o qədər geniş, səsləri o qədər fərqli və aydındır ki, dünyanın hər üfüqündən görünürlər — hətta Amerikadan belə.

Onlardan biri Azərbaycan yazıçısı, publisist və dramaturq Seyran Səxavətdir.

Qısa bioqrafiya:

Seyran Səxavət (tam adı: Seyran Əsgər oğlu Xanlarov; 23 mart 1946-cı ildə Azərbaycanın Qarabağ bölgəsinin Füzuli rayonunun Yağlıvənd kəndində anadan olmuşdur) Azərbaycan yazıçısı, şair, dramaturq, publisist və tərcüməçidir.

1973–1981-ci illərdə “Ədəbiyyat və incəsənət” qəzetində, 1981–1991-ci illərdə isə “Ulduz” jurnalında şöbə redaktoru vəzifəsində çalışmışdır. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin “İlin ən yaxşı romanı” üzrə Yusif Səmədoğlu mükafatının və Nizami Gəncəvi mükafatının laureatıdır.

1980-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Türkiyənin İLESAM – Elmi və Ədəbi Əsər Sahibləri Birliyinin üzvüdür.

Seyran Səxavət — Tək Dayanmağın Gücü

23 mart 2026-cı ildə yazıçı Seyran Səxavət səksən yaşını tamamlayır — nostalji ilə cilalanmış yubiley fiquru kimi deyil, Azərbaycan ədəbiyyatında canlı mənəvi qüvvə kimi.

O, xatırlanmır — oxunur.
O, arxivləşdirilmir — müzakirə olunur.
O, simvol deyil — mövcuddur.
Yazıçı Seyran Səxavət bir dəfə demişdir:
“Xalq birləşəndə güclü olar, yazıçı təklənəndə.”

Bu fikir nə tənhalığın romantikləşdirilməsidir, nə də birliyin kiçildilməsi. Bu, kollektiv güclə fərdi məsuliyyət arasındakı fəlsəfi sərhəddir.

Xalq birləşəndə tarix yaradır — mübarizə aparır, müdafiə edir, qurur. Onların birliyi maddi dünyada real nəticələr doğurur.

Lakin yazıçı təklənəndə zamanın vicdanına çevrilir. O, hadisələrin bir hissəsi deyil — onların mənasını açan şərhçidir.

Birlik milləti təhlükə və zəfər anlarında ayaqda saxlayır; təklik isə yazıçını mənəvi sınaq anlarında ayaqda saxlayır.

Kütlə hərəkət edir; yazıçı düşünür.

Kütlə tarix yazır; yazıçı onun mənasını izah edir.

Ədəbiyyatın etik yükü məhz bu fərqdədir.

Yazıçı Seyran Səxavət tənhalığı qürur üçün deyil — həqiqət naminə seçmişdir.

Seyran Səxavət və Azərbaycan Ədəbiyyatı — Dil Bir Vətəndir

Yazıçı Seyran Səxavət canlı danışıq ritmini ədəbiyyata qaytardı. O, Qarabağ şivəsinin ahəngini, ironiyasını, emosional kəskinliyini və istiliyini intellektual intizamı itirmədən Azərbaycan nəsrinə gətirdi.

Onun əsas əsərləri :

“Daş evlər”, “Yəhudi əlifbası”, “Persona non grata”, “Qaçaqaç”, “Qızıl teşt” — sadəcə taleləri təsvir etmir.

Onlar bütöv bir epoxanı təhlil edir. Onlar ləyaqətin təzyiq altında necə qorunduğunu, kimliyin necə təhrif olunduğunu, vicdanın necə sınağa çəkildiyini göstərir.
Yazıçı Seyran Səxavətin bir çox əsərləri ingilis, türk, rus, fars, italyan, ispan, alman, fransız və digər dillərə tərcümə olunmuşdur. Onun sözü Azərbaycan sərhədlərini aşaraq beynəlxalq ədəbi müstəviyə daxil olmuşdur.

Çünki onun mövzuları milli olmaqla yanaşı, həm də ümumbəşəridir.

Az yazıçıya nəsib olan bir işi o bacardı: canlı danışıq dilini bədii ucalıq itirmədən ədəbiyyata qaytardı.

Qarabağın ritmini, ironiyasını, sərtliyini və istiliyini Azərbaycan nəsrinə təbii və güclü şəkildə gətirdi.

Azərbaycanlı şair, filoloq və siyasətçi Sabir Rüstəmxanlı yazıçı Seyran Səxavət haqqında demişdir:

“Sözün estetik hakimiyyətində vicdanın prezidenti.”

Xalq şairi Bəxtiyar Vahabzadə isə yazmışdır:

“Qələminin gücünə və xüsusilə heç kəsi təkrarlamayan yumoruna heyran qalmışam.”

Moskva şəhərində yaşayan oxuculardan biri, Azər Cahangirov, bunu daha cəsarətlə ifadə etmişdir:

“Qabriel Qarsia Markes Kolumbiyanın Seyran Səxavətidir, Seyran Səxavət isə Azərbaycanın Qabriel Qarsia Markesidir.”
Bu, bənzətmə deyil — miqyas ifadəsidir.

Markes Latın Amerikasının ədəbi nəfəsini necə dəyişdisə, yazıçı Seyran Səxavət də Azərbaycan nəsrinin mənəvi və dil arxitekturasını yenidən qurmuşdur.

Onun orijinallığı eksperiment deyil — düşüncə suverenliyidir.

Seyran Səxavət və Gərginliyin İntizamı

Rus şairəsi Marina Tsvetayeva yazırdı ki, həqiqi sənət böyük daxili gərginlikdən doğur. Asan yazmaq istedad deyil; istedad daxili yükü daşımaq bacarığıdır.

Yazıçı Seyran Səxavətin mətnləri həmin gərginliyi daşıyır.

Onun cümlələri yaşanmışdır — qurulmamışdır.

Onun sətirləri rahatlıqdan deyil, qarşıdurmadan doğur.

O, başqalarının görmədiyini görür.
O, başqalarının deməyə tərəddüd etdiyini deyir.
O, başqalarının yumşaltdığını sərt ifadə edir.

Onun sovet rejiminin vətəndaşlarına münasibətini ifşa edən “Qızıl teşt” əsəri səhnədə yalnız tamaşa deyil, mənəvi hadisəyə çevrildi.

Böyük Azərbaycan yazıçısı İsmayıl Şıxlı xatırlayırdı:

“İnsanlar yarım saata yaxın ayaq üstə alqışlayırdılar. Belə səmimiliyi illərdir görməmişdim.”

Böyük Azərbaycan şairi Xəlil Rza Ulutürk isə demişdir:

“O, vətəndaş ağrısı ilə yanan sənətkardır. Cəsarəti həyatı dərindən bilməsindən və eybəcərliyə dözməməsindən gəlir.”

Vətəndaş ağrısı ilə yanmaq — yazıçı Seyran Səxavətin yaradıcılıq temperaturudur.

Seyran Səxavət və Qarabağ Sualı

2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra, Azərbaycan ordusu Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Qarabağı işğaldan azad etdikdən sonra, ədəbi mühitdə bir sual ortaya çıxdı:

Niyə yazıçılar bu müharibə haqqında yazmırlar?

Niyə ədəbiyyat susur?

Yazıçı Seyran Səxavətin cavabı sadə idi — və dərin:

“Onu artıq Prezident yazıb.”
Tarix artıq əməl ilə yazılmışdı.

Qarabağın azadlığı sadəcə təsvir ediləcək hadisə deyildi — reallığın özünün yazdığı bir fəsil idi.

Ordu onu fədakarlıqla yazdı.
Dövlət onu qətiyyətlə yazdı.
Tarix onu qəti cizgilərlə yazdı.

Bu cavab Seyran Səxavətin dünyagörüşünü açır: o, faciəni və ya zəfəri tələsik ritorikaya çevirmir.

O bilir ki, bəzən tarix əvvəl danışır — ədəbiyyat isə sonra dərinliklə cavab verir.

Onun vətənpərvərliyi gurultulu deyil.

O möhkəmdir.

İntizamlıdır.

Gerçəkdir.

Seyran Səxavət — Vicdan Hakimiyyətdən Üstündür

Yazıçı Seyran Səxavətin başqa bir məşhur fikri:

“İnsan yalnız ölümə yaltaqlana bilmir.”

Bu bir cümlədə kompromisin bütün mexanizmi dağılır.

Hakimiyyət qarşısında əyilmək olar.

Sərvət qarşısında susmaq olar.

Qorxu qarşısında geri çəkilmək olar.

Amma ölüm qarşısında yaltaqlıq mənasızdır.

Ölüm tərif eşitmir.

Tabeçilik qəbul etmir.

Razılaşma bağlamır.

Deməli zaman və fanilik qarşısında yalnız vicdan qalır.

Yazıçı Seyran Səxavət həm ədəbi yolunu, həm də şəxsi həyatını bu prinsip üzərində qurmuşdur.

Seyran Səxavət — Həyatda və Sözdə Bütövlük

Seyran Səxavət bir dəfə demişdi ki, ziyalı adlanan adam yaltaqlığa əl atanda bu xüsusilə çirkin görünür.

Onun üçün ləyaqət müzakirə mövzusu deyil.

O inanır ki, Söz məsuliyyət daşıyır.

O anlayır ki, bəzən susmaq belə ədəbiyyata xidmət ola bilər.

O bilir ki, həqiqətsiz yazı sadəcə səs-küydür.

O həyatı ədəbiyyatdan ayırmır. Onun ictimai mövqeyi ilə bədii mövqeyi üst-üstə düşür.

O insan ləyaqətini yalnız kitablarında deyil, həyatda da müdafiə etmişdir.

Onun adı təmiz qalıb — və çalxantılı zamanlarda adı təmiz saxlamaq asan deyil.

Səksən Yaşında — Xatirə Yox, Mövcudluq

Səksən yaşında yazıçı Seyran Səxavət keçmişin xatirəsi deyil.

O, canlı meyardır.

O göstərdi ki, Ədəbiyyat qışqırmadan müqavimət göstərə bilər.

Vətənpərvərlik teatrallıq olmadan da həqiqi ola bilər.

Mənəvi müstəqillik təzyiq altında da yaşaya bilər.

O əyilmədi.
O alınmadı.
O sındırılmadı.
O düşüncədə azaddır.
O vicdanda möhkəmdir.
O sözündə diridir.

Səksən Yaşında Seyran Səxavətə Töhfə:

Bəzi yazıçılar zamanın içində yaşayır.
Bəzi yazıçılar zamana şahidlik edir.
Bəzi yazıçılar isə zamanın özünü ölçür.

Yazıçı Seyran Səxavət həmin nadir üçüncü kateqoriyadandır.

O sadəcə ədəbiyyatın nümayəndəsi deyil — o, ədəbiyyatın dayağıdır.
O sadəcə müəllif deyil — o, sözün hakimiyyətidir.
O sadəcə fikir sahibi deyil — o, fikrin məsuliyyətidir.

Onun qələmi kağız üzərində iz qoymadı — tarixin yaddaşına həkk olundu.
Onun cümlələri sətirlərlə məhdudlaşmadı — bir dövrün mənəvi koordinatlarını müəyyən etdi.
Onun sükutu belə təsadüfi deyildi — o sükutun içində belə mövqeyini qorudu.
Səksən il təqvimdə sadəcə bir rəqəmdir.

Lakin yazıçı Seyran Səxavət üçün bu, bir ömrün ölçüsü deyil — bir mövqenin sarsılmazlığının sübutudur.
Çünki bəzi adlar sadəcə yazılmır — həkk olunur.

Yazıçı Seyran Səxavət həmin həkk olunmuş adlardandır.