Dopamin, dedi-qodu, uğurlu insanlarda narkotik asılılığı...
Cəmiyyət
Oxunub: 2746
21 Jun 2024 | 20:38
Dopamin, dedi-qodu, uğurlu insanlarda narkotik asılılığı...
Çox uğurlu insanlardan bəzilərinin bir müddət sonra narkotik və ya alkoqol asılılığı yaşamasının səbəbi nədir? Rəhbər vəzifədə olan insanların müəyyən qisminin siqaret çəkməsi və alkoqol qəbul etməsi nə ilə əlaqədardır? Bəs dedi-qodu və ya qeybət edən insanları buna nə vadar edir?
 
Beynin müxtəlif sahələrinin zaman keçdikcə kiçildiyini, yəni atrofiyaya uğradığını əsas tutaraq Avropanın bir neçə şirkəti ilə bunun ölçülməsi üçün yeniliklərlə bağlı görüşlər keçirdim. Dopamin sintezindən söhbət düşdü…
 
Dopamin eşitmisiniz?
 
Dopamin beynimizdə mühüm bir neyrotransmitterdir və yalnız xoşbəxtlik, yaxşı əhval-ruhiyyə üçün deyil, eyni zamanda motivasiya və mükafat sistemimiz üçün də məsuliyyət daşıyır. Dopamin çatışmazlığı əhval-ruhiyyə dəyişikliklərinə, xroniki enerjisizliyə və hətta ciddi depressiyaya səbəb ola bilər.
Elm dopamin səviyyəmizi artırmaq üçün bir neçə yolun olduğunu sübut edir. Məsələn, sevdiyimiz musiqini dinləmək dopamin səviyyəsini 9 %-ə qədər artıra bilər. Xüsusilə ürəyimizdə titrəmələr yaradan emosional reaksiyalar dopamin sintezini və beyindəki mükafat sistemini aktivləşdirir. Şokolad kimi şirin və ya yağlı qidalar yemək də dopamin səviyyəsini 10-15 % artırır. Bu cür qidalar yemək də mükafat sistemini aktivləşdirir və xoşbəxtlik hissi yaradır. İdman isə beyində dopamin səviyyəsini 20 %-ə qədər artıra bilər.
 
Daha da maraqlı fakt odur ki, Boileau et al. (2003) və Yoder et al. (2009) insanlarda alkoqol qəbulundan sonra qısa müddətdə dopamin səviyyəsinin 100 %-dən (!) çox artdığını sübut ediblər. Bu isə beyin üçün, xüsusilə də yüksək zəkalı və qısa zamanda böyük uğur qazanmış, eləcə də arzuladığı rəhbər vəzifədə çalışan insanların beyni üçün bir fəlakətdir...
 
Niyə?
 
Yüksək zəkalı insan böyük uğuruna çatana qədər keçdiyi həyat yolunda hər zaman yüksək qiymətləndirilib və beynin mükafat sistemi hər zaman aktiv olub. Böyük məqsədinə qısa müddətdə çatan insan isə birdən-birə bu mükafatlardan məhrum olur. Elmə əsasən beyin “dopamin-kick” deyilən, yəni qısa müddətli dopamin səviyyəsini artıran vasitələrə və metodlara üz tutmağı tələb edir. Məhz buna görə də qısa müddətdə böyük uğur qazanmaq və son məqsədə (!) çatmaq heç də sağlam deyil. O cümlədən rəhbər vəzifədə çalışan insanların beyni üçün də eyni mexanizm keçərlidir...
 
Elmlə sübut olunub ki, sosial şəbəkələrdə edilən paylaşımlar, bəyənmələr və şərhlər dopamin səviyyəsini 5-10 % artırır. Bundan başqa, tədqiqatlar göstərir ki, sağlamlığa zərərli olsa da, siqaret çəkmək də dopamin səviyyəsini 15-20 % artırır. Qeyd olunanların hər ikisi qısa müddətli beynin mükafatlandırma sistemini aktivləşdirir və insana ani xoşbəxtlik hissi verir.
 
Maraqlı bir fakt da odur ki, qeybətcil insanların - həm kişi, həm də qadın - dopamin ehtiyacı olduğu elmi tədqiqatlarla sübut edilib (Fareri, D.S., & Delgado, M.R., 2015). Təmənna güdməklə bağlı davranışların da dopamin səviyyələri ilə əlaqələndirilməsi elm tərəfindən təsdiqlənib. İnsanlar təmənna güdüb nəticə əldə etdikdə özlərini bununla “mükafatlandıraraq” dopamin səviyyələrini artırmış olurlar.
 
Son:
Tədqiqatları araşdırarkən təsirləndiyim bir məqamı da sizinlə bölüşmək istərdim. Elm sübut edir ki, insanların dərin mənəvi dəyərlərə sahib olması və onlara daima sadiq qalması dopamin səviyyələrini artırır. Zaman-zaman dopamin əksikliyi olarsa, məsələn, həyatın müəyyən mərhələlərində daxili boşluq yaranarsa, sahib olduğu mənəvi dəyərləri düşünməklə dopamin səviyyəsini artırmaq mümkündür. Mənəvi dəyərlərə sahib olmaq həqiqi və davamlı xoşbəxtliyə aparan ən vacib faktor sayılır.
 
Paralellər aparsaq, aydın olur ki, mənəvi dəyərlərə hörmət etmədikdə hansı xəstəliklər yaranır və niyə bir çox ölkələrdə ciddi zərərli vərdişlər və psixoloji xəstəliklərin sayı daha çoxdur.
 
Arzu edirəm ki, Azərbaycan gəncliyi mənəvi dəyərlərə bağlılığını itirməsin. Hansı cəmiyyətdə yaşamasından asılı olmayaraq, bu onların sağlamlığı üçün önəmlidir, unutmasınlar.
 
Nuran Abdullayev 
Almaniya-Azərbaycan Radioloji və Neyroradioloji Cəmiyyətinin sədri, Köln Universitetinin dosenti, tibb elmləri doktoru
Oxşar xəbərlər
18 Jul 2024 | 23:07
Nadir Türkiyədəki qiymətlərdən şikayətləndi - "Tövbə edirəm"
18 Jul 2024 | 23:00
"Zirə" UEFA Avropa Liqasında mübarizəni DAYANDIRDI
18 Jul 2024 | 22:52
Hücumçunun telefonundan Tramp və Bayden haqqında məlumatlar tapıldı
18 Jul 2024 | 22:48
Putin Səudiyyə Ərəbistanının vəliəhdi ilə görüşdü
18 Jul 2024 | 22:40
Geyim mağazasında İNTİHARA CƏHD: 20 yaşlı satıcı məktub yazıb canına qıymaq istədi
18 Jul 2024 | 22:33
Xoşbəxt olmaq istəyənlər bunları etsin
18 Jul 2024 | 22:27
Zaxarova Ermənistanı təhqir etdi: İstifadə edib, atırlar!
18 Jul 2024 | 22:21
Taleh Yüzbəyova ağır itki üz verdi
18 Jul 2024 | 22:17
Kür çayında batmış gəncin meyiti tapılıb
18 Jul 2024 | 22:13
Mbappe: Peresi sevindirmək üçün meydanda hər şeyi edəcəyəm
18 Jul 2024 | 22:07
Aytən Səfərova düşdüyü ağır qəzadan sonra ilk dəfə görüntüləndi - FOTO
18 Jul 2024 | 22:00
Ağcaqanadlara qarşı vasitələr yanğına səbəb ola bilər
18 Jul 2024 | 21:54
Həftəsonu “Kənddən Şəhərə” yarmarkası təşkil olunacaq
18 Jul 2024 | 21:48
Vəkillər məhkəmədə üz-üzə gəldi - biri təqsirləndirilən, digəri xüsusi ittihamçı oldu
18 Jul 2024 | 21:43
Paşinyan geri addım atdı: Rusiyanı Zəngəzura buraxmır
18 Jul 2024 | 21:36
Müğənni matçda himni sərxoş halda oxudu - VIDEO
18 Jul 2024 | 21:30
Bu oyun tərtibatçılara 11 gündə 52 milyon dollar qazandırıb
18 Jul 2024 | 21:22
Məşhur kolbasa şirkəti məhkəmə qarşısında
18 Jul 2024 | 21:16
"Uşağınızı zorla müğənni etməyin"
18 Jul 2024 | 21:12
Zəhərlənmələrin əksəriyyəti bu məhsullardan olur - VİDEO
18 Jul 2024 | 21:08
"Özüm özümü izləməkdən doymuram" - VİDEO
18 Jul 2024 | 21:00
Xanım deputat yenidən namizəd oldu
18 Jul 2024 | 20:55
İlham Əliyev Oksfordda Almaniya kansleri ilə görüşüb
18 Jul 2024 | 20:48
KİV: Bayden artıq bu həftəsonu seçkidə iştirakını dayandıra bilər
18 Jul 2024 | 20:40
Ağstafada 60 yaşlı kişini "tok" vurub ÖLDÜRDÜ
18 Jul 2024 | 20:36
Yuyula bilən tualet kağızı hazırlanır
18 Jul 2024 | 20:28
Xörək duzunda xərçəngə səbəb olan təhlükəli maddələr aşkar edildi
18 Jul 2024 | 20:20
Çimərliyə gedənlərin NƏZƏRİNƏ! - Bu şəxslər 1 000 manat CƏRİMƏ OLUNACAQ - FOTO
18 Jul 2024 | 20:14
Kürün Yevlaxdan keçən hissəsində meyit tapılıb
18 Jul 2024 | 20:06
Polis polkovnikinin evində ƏMƏLİYYAT: nələr tapıldı?
18 Jul 2024 | 20:00
Şəmkirdə DƏHŞƏT: qadın ata evində özünü asdı
18 Jul 2024 | 19:50
Növbəti səyahət edəcəyiniz məkanı TikTok yaradıcıları ilə seçin
18 Jul 2024 | 19:42
Hər kəsin etdiyi bu yay vərdişi VARİKOZ YARADIR
18 Jul 2024 | 19:37
İlham Əliyev “Avropa Siyasi Birliyi”nin 4-cü Zirvə toplantısı çərçivəsində “Enerji və bağlantı” mövzusunda dəyirmi masada çıxış edib
18 Jul 2024 | 19:32
Prezident İlham Əliyev: Strateji tərəfdaşlıq Avropaya qaz təchizatımızın ikiqat artırılmasını nəzərdə tutur
18 Jul 2024 | 19:28
Meşə yanğını səbəbindən İzmir hava limanında uçuşlar dayandırılıb
18 Jul 2024 | 19:20
Az adamın bildiyi 8 gizli “Google Chrome” xüsusiyyəti
18 Jul 2024 | 19:15
Orqanizmdə niyə dəmir yoxdur? 3 ən ümumi SƏBƏB
18 Jul 2024 | 19:11
“Beynəlxalq Azadlıq Cəbhəsinin yaradılması Azərbaycanın əsarət altındakı xalqlara töhfəsidir”
18 Jul 2024 | 19:07
Naxçıvanda yararsız ət məhsulları satışdan kənarlaşdırılıb
18 Jul 2024 | 19:06
"Amerikaya gələcəyi təmsil edəcək prezident gərəkdir" - "Financial Times"
18 Jul 2024 | 19:00
Bürclərin güclü tərəfləri – Qoç əzmkarlıq, Şir…
18 Jul 2024 | 18:55
Meteohəssas insanlara HAVA XƏBƏRDARLIĞI
18 Jul 2024 | 18:54
“Ermənistanın KTMT-yə üzvlüyü ABŞ-la hərbi əməkdaşlığın dərinləşməsinə maneə deyil...” 
18 Jul 2024 | 18:51
Surxay Əliyevin həbs müddəti uzadılıb
18 Jul 2024 | 18:45
Bakıda depressiyaya düşən kişi özünü öldürdü
18 Jul 2024 | 18:35
Ağcaqanadlar İrandan Azərbaycana ölüm gətirəcək? - Kabusa çevrilmiş xəstəliklə bağlı TƏFƏRRÜAT
18 Jul 2024 | 18:25
Zaxarova: Ermənistan Qərblə əməkdaşlıq edərək öz təhlükəsizliyini riskə atır
18 Jul 2024 | 18:23
Prezidenti İlham Əliyev Çex Respublikasının Baş naziri ilə görüşüb
18 Jul 2024 | 18:21
Niyə istidə qəhvə içməməlisiniz?
18 Jul 2024 | 18:17
Prezidentdən sülh danışıqları ilə bağlı suala reaksiya - VİDEO
18 Jul 2024 | 18:13
Ayrılıqdan sonra Nyu-Yorkda - FOTO
18 Jul 2024 | 18:09
Yeni hökumətin “boz kardinalı”: Pezeşkianın seçki kampaniyasının qəhrəmanı - ŞƏRH + FOTO
18 Jul 2024 | 18:08
98 yaşlı molla vəzifədə saxlanıldı
18 Jul 2024 | 18:05
Ərdoğan Trampla telefonla danışıb
18 Jul 2024 | 18:03
Beynəlxalq Azadlıq Cəbhəsinin internet saytı yaradılıb
18 Jul 2024 | 17:55
Vilayət Eyvazov Qubada vətəndaş qəbulu və sıra baxışı keçirdi - FOTO/VİDEO
18 Jul 2024 | 17:52
Sumqayıtda sahibsiz iti öldürən şəxs cərimə olunub
18 Jul 2024 | 17:49
“Bakcell”dən eksklüziv təkliflə smartfon al
18 Jul 2024 | 17:45
“İnstagram”da vətəndaşları hədələyən haker həbs edildi - FOTO/VİDEO
18 Jul 2024 | 17:40
Ali məktəb məzunlarının diplomları niyə gecikir? - VİDEO
18 Jul 2024 | 17:35
Bu küçədə hərəkət məhdudlaşdırılacaq
18 Jul 2024 | 17:32
İlham Əliyev Oksfordda Litva Prezidenti ilə görüşdü - FOTO
18 Jul 2024 | 17:30
Bakının mərkəzində işbazların qanunsuz əməlinə son qoyuldu - FOTO
18 Jul 2024 | 17:28
Prezident finlandiyalı həmkarı ilə görüşdü - FOTO
18 Jul 2024 | 17:24
Gələcəkdə aktual olacaq 10 peşə və ixtisas - ARAŞDIRMA + FOTO
18 Jul 2024 | 17:21
Hansı travmalardan qurtulmaq mümükün deyil?- psixoloq AÇIQLADI
18 Jul 2024 | 17:16
Yeni tədris ilindən BDU qida məhsullarının ekspertizası və marketinqi üzrə mütəxəssis hazırlığına başlayacaq
18 Jul 2024 | 17:10
Bakıda təhlükəli vəziyyət: "Bina baxımsızdır, qırıq şüşələr uşaqları yaralayıb"FOTO
18 Jul 2024 | 17:07
UNEC-də çinli tələbələr üçün Yay məktəbi təşkil olunub
18 Jul 2024 | 17:04
MÜTDA qeyri-qanuni yolla uşağını bağçaya yazdırmaq istəyən valideynlərə çağırış edib
18 Jul 2024 | 16:57
Hərbi xidmətə çağırılanların yekun tibbi müayinə prosesi ilə tanışlıq olub
18 Jul 2024 | 16:51
COP29 könüllüləri İçərişəhərdə ekoloji aksiya keçirdi - FOTO
18 Jul 2024 | 16:45
Əliyevlə Zelenski söhbət etdi - FOTO
18 Jul 2024 | 16:39
"Linkoln" - "Qarabağ" görüşünün hakimləri açıqlandı
18 Jul 2024 | 16:33
Yeni Ramana sakinlərinin bitməyən avtobus probleminə AYNA-dan cavab: “Daşıyıcıya tapşırıq verilib…”
18 Jul 2024 | 16:28
Kəlbəcərin zəngin çəmənlikləri...
18 Jul 2024 | 16:20
Roman Qriqorçuk "Neftçi" əməkdaşlarına qadağalar qoyub? - AÇIQLAMA + FOTO
18 Jul 2024 | 16:13
YAP nə qədər mandat almaq istəyir? - Siyavuş Novruzov açıqladı
18 Jul 2024 | 16:06
Bir-biri üçün yaradılan bürclər - Bəxtləri eyni yazılıb...
18 Jul 2024 | 15:59
"Onlar şəxsi ambisiyalarını öz xalqının maraqlarından üstün tutur" - Lavrov
18 Jul 2024 | 15:53
Trampı güllələmək istəyən şəxs kral ailəsinin üzvünə qarşı sui-qəsd hazırlayırmış - FOTO
18 Jul 2024 | 15:47
"İndi Avropa Müdafiə İttifaqının qurulmasının əsl vaxtıdır" - Ursula fon der Lyayen
18 Jul 2024 | 15:41
Palma yağından hazırlanan qidalar zərərlidir? - AÇIQLAMA
18 Jul 2024 | 15:36
Sərnişinlə mübahisə edən sürücü cəzalandırıldı - VİDEO
18 Jul 2024 | 15:29
İlham Əliyev Oksfordda "Enerji və əlaqə" mövzusunda dəyirmi masada iştirak edir - FOTO
18 Jul 2024 | 15:23
İlham Əliyevin iştirak etdiyi zirvə toplantısından - Maraqlı fotolar
18 Jul 2024 | 15:22
Magistraturaya qəbul olunanların qeydiyyat müddəti uzadılıb
18 Jul 2024 | 15:19
ARDNF-nin dövlət büdcəsinə transfertlərinin ümumi həcmi 150 mlrd. manata yaxınlaşır
18 Jul 2024 | 15:17
Meşədə meyitləri tapılan sevgililərin şok məktubu üzə çıxdı - VİDEO
18 Jul 2024 | 15:09
Cəzaçəkmə müəssisəsinə psixotrop maddə keçirilməsinin qarşısı alındı
18 Jul 2024 | 15:03
İlham Əliyev "Avropa Siyasi Birliyi" Zirvə toplantısının açılış plenar sessiyasında iştirak edib - YENİLƏNİB
18 Jul 2024 | 14:57
Azərbaycanda bu tarixdən internet bahalaşır - YENİ QİYMƏT
18 Jul 2024 | 14:50
Çörçill və Ruzveltin məxfi Hamburq əməliyyatı – müharibə tarixinin ən dəhşətli hadisələrindən biri  
18 Jul 2024 | 14:44
Moskva ilə İrəvan arasında yaxınlaşma olmayacaq - Paşinyan qalmaqal istəyir - MÜSAHİBƏ
18 Jul 2024 | 14:37
Şuşada növbəti Vaqif Poeziya Günləri keçirilir - FOTO
18 Jul 2024 | 14:30
"Belə sanksiyalarla bizə yaxınlaşanları dərhal özümüzdən uzaqlaşdırırıq" - Tramp
18 Jul 2024 | 14:24
Mingəçevir su anbarında batan şəxsin meyiti tapıldı
18 Jul 2024 | 14:12
Bakıda dəhşətli cinayət: "Dedim, qızımla nə etmisiz, hamısını danış..." – ŞOK
18 Jul 2024 | 14:05
İlham Əliyev Viktor Orban ilə söhbət etdi
GÜNLÜK
18 Jul 2024 | 13:58
“Atam rəhmətə gedəndə həmin dükan sahibi gəlib dedi ki, məndən gödəkçə alıb, amma”-Telman Adıgözəlovun oğlu-ÖZƏL
18 Jul 2024 | 07:22
Paşinyan artıq Londondadır...- İlham Əliyevlə görüşəcəyi gözlənilir...-FOTO+VİDEO
18 Jul 2024 | 09:47
Yunan müğənnidən türk bayrağına hörmətsizlik - Konserti ləğv olundu
18 Jul 2024 | 09:00
Həkimlərin “qara siyahı”sına düşən qidalar: xərçəngə səbəb olurlar
18 Jul 2024 | 07:51
Bu dörd gündəlik vərdiş xərçəngə səbəb olur
18 Jul 2024 | 09:12
Kondisioneri işləməyən avtomobil sahiblərinin NƏZƏRİNƏ
18 Jul 2024 | 10:08
Azərbaycanda internetin sürəti ilə yanaşı, qiyməti də artacaq - EKSPERT DETALLARI AÇIQLADI
18 Jul 2024 | 06:58
Bayden yenidən "COVİD-19"a yoluxdu, amma xalqı üçün işləməyə davam edəcəyini söylədi... 
18 Jul 2024 | 08:04
Ekspert ilin sonunadək Ermənistanla sülh sazişinin imzalanacağını gözləmədiyini bildirdi…
18 Jul 2024 | 09:42
Rusiya əslən şuşalı Heydər Camalın köməkçisi olmuş bloqçunu axtarışa verdi -NİYƏ?..-FOTO
HƏFTƏLİK
16 Jul 2024 | 07:34
Separatçı rejimin ləğvindən sonra Qarabağda qalmış bahalı avtomobil kimə hədiyyə edildi?..- “333 OD 33” nömrəli- FOTO
14 Jul 2024 | 11:51
“Qaraca qız” filminin Xədicəsi: “Həmin görüşə Sevil gəlmədi, illər sonra...”- FOTOLAR
14 Jul 2024 | 09:49
Pisixoloq Nərmin Şahmarzadə ÖZÜNÜ ASIB? - FOTO
16 Jul 2024 | 12:12
Ərdoğan “bozqurd” işarəsi göstərən Azərini alqışladı - FOTO/VİDEO
16 Jul 2024 | 00:09
Aşıq Ələsgərin 10 aydır hazır olan heykəli niyə ucaldılmır?- “Ailəsi olaraq bizə məlum deyil”-Nazirlikdən AÇIQLAMA-ÖZƏL
17 Jul 2024 | 08:34
Taksilərdə sui-istifadə artdı: Bu sürücülər artıq pul alır
15 Jul 2024 | 18:47
ABŞ və Avropada niyə qarabaşaq yarması yemirlər? – SƏBƏB
16 Jul 2024 | 08:30
Təhsilimizdə ciddi çatışmazlıq Yararsız diplomların yaranma səbəbləri-TƏHLİL
12 Jul 2024 | 14:12
Bakıda ŞOK: Qadından ərinin gözü qarşısından onunla getməyi tələb etdi – TƏFƏRRÜAT
15 Jul 2024 | 11:23
Nuran Abdullayev: Biz yola inananlarla davam edirik - MÜSAHİBƏ
AYLIQ
18 Jul 2024 | 13:58
“Atam rəhmətə gedəndə həmin dükan sahibi gəlib dedi ki, məndən gödəkçə alıb, amma”-Telman Adıgözəlovun oğlu-ÖZƏL
18 Jul 2024 | 07:22
Paşinyan artıq Londondadır...- İlham Əliyevlə görüşəcəyi gözlənilir...-FOTO+VİDEO
18 Jul 2024 | 09:47
Yunan müğənnidən türk bayrağına hörmətsizlik - Konserti ləğv olundu
18 Jul 2024 | 09:00
Həkimlərin “qara siyahı”sına düşən qidalar: xərçəngə səbəb olurlar
18 Jul 2024 | 07:51
Bu dörd gündəlik vərdiş xərçəngə səbəb olur
18 Jul 2024 | 09:12
Kondisioneri işləməyən avtomobil sahiblərinin NƏZƏRİNƏ
18 Jul 2024 | 10:08
Azərbaycanda internetin sürəti ilə yanaşı, qiyməti də artacaq - EKSPERT DETALLARI AÇIQLADI
18 Jul 2024 | 06:58
Bayden yenidən "COVİD-19"a yoluxdu, amma xalqı üçün işləməyə davam edəcəyini söylədi... 
18 Jul 2024 | 08:04
Ekspert ilin sonunadək Ermənistanla sülh sazişinin imzalanacağını gözləmədiyini bildirdi…
18 Jul 2024 | 09:42
Rusiya əslən şuşalı Heydər Camalın köməkçisi olmuş bloqçunu axtarışa verdi -NİYƏ?..-FOTO