Epstein sənədlərində faktlar və ehtimalların analizi - Kremlin izi varmı?

 

Lakin beynəlxalq nüfuzlu media qurumlarının, o cümlədən araşdırma jurnalistikası ilə tanınan nəşrlərin apardığı sistemli və kontekstual təhlil göstərir ki, bu iddialarla sənədlərin faktiki məzmunu arasında ciddi uyğunsuzluq mövcuddur. Beynəlxalq mətbuatın formalaşdırdığı ümumi mövqeyə görə, açıqlanan sənədlər Jeffrey Epsteinin Rusiya ilə müxtəlif əlaqə cəhdlərini və maraqlarını üzə çıxarsa da, Kremlin bu cinayət şəbəkəsini planlaşdırdığı, idarə etdiyi və ya Epsteinin Rusiya kəşfiyyatına işlədiyi barədə sübut səviyyəsinə çatan faktlar ortaya qoymur.

 

Bu nöqtə Epstein işi ətrafında aparılan müzakirələrin əsas analitik istiqamətini müəyyənləşdirir: sənədlər real əlaqə cəhdlərini və şəxsi ambisiyaları göstərir, lakin dövlət səviyyəsində yönləndirilmiş, institusional və ya kəşfiyyat xarakterli fəaliyyətə dair təsdiqlənmiş nəticə təqdim etmir. Məhz “nələrin sənədlərdə yer aldığı” ilə “nələrin sənədlərlə sübuta yetirildiyi” arasındakı fərqin müəyyən olunması bu məsələnin sensasiya yox, faktoloji əsaslarla qiymətləndirilməsi baxımından vacibdir. Xüsusilə də mövcud sənədlər tam mənzərəni təqdim edirmi, yoxsa hələ də açıqlanmamış detallar qalmaqdadır?

 

The Washington Post-un sənədlərə əsaslanan araşdırmasına görə, Jeffrey Epstein 2010 – 2018-ci illər ərzində Rusiya siyasi və iqtisadi çevrələrinə çıxış əldə etməyə ardıcıl və məqsədli şəkildə cəhd göstərib. Bu təşəbbüslər epizodik deyil, planlı xarakter daşıyırdı. Epstein özünü Qərb maliyyə elitaları ilə Moskva arasında potensial vasitəçi kimi təqdim edir, Rusiyaya Qərb sərmayəsini cəlb edə biləcək “unikal həll” rolunu üzərinə götürdüyünü iddia edirdi.

 

Sənədlərdə onun bu məqsədlə Norveçin sabiq baş naziri və Avropa Şurasının keçmiş baş katibi Thorbjørn Jagland vasitəsilə Vladimir Putinlə görüşə çıxış axtardığı açıq şəkildə əks olunur. Yazışmaların tonu Epsteinin ambisiyalarını gizlətmir: o, Putini “Qərb sərmayəsini yenidən Rusiyaya yönəltməyə çalışan lider” kimi təsvir edir və özünü bu prosesin əsas açarı kimi təqdim edir.

 

2013-cü ildə sabiq İsrail baş naziri Ehud Baraka göndərdiyi mesajda Epstein Sankt-Peterburq Beynəlxalq İqtisadi Forumunda Putinin iştirak etdiyini vurğulayır, lakin mümkün görüş üçün “real vaxt, uzun format və tam məxfilik” tələb olunduğunu xüsusi qeyd edir. Beynəlxalq analitiklərin fikrincə, bu ifadələr Epsteinin sadə tanışlıq yox, strateji səviyyəli və nəticə yönümlü görüş planlaşdırdığını göstərir.

 

Sənədlər Epsteinin bu istiqamətdəki israrını da aydın şəkildə ortaya qoyur. Yazışmalarda o, Jaglanddan Rusiya səfərləri zamanı Vladimir Putinlə görüş imkanını yoxlamağı xahiş edir və bildirir ki, Rusiya lideri Qərb sərmayəsini ölkəsinə qaytarmağa çalışır, “bu problemin həlli isə mənəm”. Bu ifadə Epsteinin öz rolunu necə vurğuladığını açıq göstərir: o, özünü maliyyə və reputasiya baxımından körpü fiqur kimi təqdim edirdi.

 

2014-cü ilin əvvəlində Jaglandın Soçidə mümkün görüşlə bağlı təklifinə Epsteinin ehtiyatlı yanaşması diqqət çəkir. O, Malaysia Airlines-ın MH17 reysinin vurulmasını xatırladaraq həmin dövrü reputasiya baxımından “pis zamanlama” kimi qiymətləndirir. Bu epizod Epsteinin yalnız şəxsi ambisiyalarla deyil, eyni zamanda beynəlxalq siyasi riskləri və ictimai rəy faktorunu nəzərə alaraq hərəkət etdiyini göstərir.

 

Daha əlamətdar məqam isə ondan ibarətdir ki, 2018-ci ilin iyununda belə Epstein yazışmalarında hələ də “Putinlə görüşmək istəyirəm” ifadəsini işlədirdi. Bu fakt göstərir ki, söhbət ani təşəbbüsdən yox, illər boyu davam edən ardıcıl strategiyadan gedir. Bununla belə, beynəlxalq medianın yekdil mövqeyi dəyişmir: mövcud sənədlərdə Epsteinin Putinlə faktiki görüş keçirdiyini və ya Kremlin onunla institusional səviyyədə əməkdaşlıq etdiyini təsdiqləyən heç bir sübut yoxdur.

 

Bu mərhələdə The Moscow Times mühüm korreksiya təqdim edir. Nəşr vurğulayır ki, sənədlərdə “Putin” adının 1 055 dəfə çəkilməsi ilk baxışdan sensasiyalı təsir bağışlasa da, bu istinadların əhəmiyyətli hissəsi Epsteinin elektron poçtuna avtomatik daxil olan xəbər bülletenlərindən ibarətdir. Epsteinin şəxsi yazışmalarında isə Putinə dair qeydlər əsasən bir xətt üzrə cəmlənir: görüş istəyi və Kremlin siyasi mərkəzinə çıxış axtarışı. Kremlin sözçüsü Dmitri Peskovun açıqlamaları da bu oxunuşu dolayı yolla təsdiqləyir. O bildirir ki, Epstein heç vaxt Kremlə rəsmi görüş sorğusu göndərməyib və Vladimir Putinlə hər hansı görüş baş tutmayıb. Analitiklərin fikrincə, əgər belə bir görüş reallaşsaydı, onun izləri yalnız şəxsi yazışmalarda deyil, Rusiya dövlət protokollarında və təhlükəsizlik sənədlərində də əksini tapmalı idi; lakin mövcud materiallarda bu cür iz yoxdur.

 

Sənədlərin ən çox yanlış şərh olunan hissələrindən biri Epsteinin Sergey Belyakovla yazışmalarıdır. Belyakovun Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin Akademiyasının məzunu olması və 2014 – 2015-ci illərdə Sankt-Peterburq Beynəlxalq İqtisadi Forumuna rəhbərlik etməsi tez-tez “FSB izi” iddialarının əsas arqumentinə çevrilir. Halbuki The Washington Post tərəfindən dərc edilən yazışmalar daha mürəkkəb və eyni zamanda daha az sensasiyalı mənzərə ortaya qoyur. Epstein 2014 – 2018-ci illər ərzində Belyakovla müntəzəm ünsiyyətdə olub, onu Nyu-Yorkdakı evinə dəvət edib və göndərilən hədiyyələrə görə təşəkkür məktubları alıb. Belyakov Epsteini beynəlxalq iqtisadi forumlara dəvət edir, Epstein isə qarşılığında amerikalı əlaqələrini, o cümlədən milyarder Peter Thieli təqdim etməyə çalışır. Bu yazışmalar dövlət tapşırığından çox, qarşılıqlı nüfuz və əlaqə mübadiləsinə əsaslanan qeyri-rəsmi münasibətləri əks etdirir.

 

2015-ci ilin iyulunda baş verən epizod bu münasibətlərin mahiyyətini anlamaq baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Epstein Sergey Belyakovdan kömək istəyərək yazır ki, “Moskva mənşəli rus qız” bir qrup nüfuzlu biznesmeni şantaj edir və bu vəziyyət biznes mühitinə ciddi risk yaradır. Belyakovun dərhal reaksiya verməsi, sözügedən şəxsin profilini göndərməsi və məsələni araşdıracağını bildirməsi münasibətlərin sadəcə formal tanışlıq çərçivəsindən kənara çıxdığını göstərir. Bununla belə, beynəlxalq media xüsusilə vurğulayır ki, bu yazışmalar Belyakovun Federal Təhlükəsizlik Xidməti adından hərəkət etdiyini və ya Epsteinin hər hansı kəşfiyyat fəaliyyəti üçün yönləndirildiyini sübut etmir. Ortaya çıxan mənzərə daha çox şəxsi əlaqələr və təsir imkanları üzərindən problemlərin “qeyri-rəsmi” həllinə cəhd kimi görünür.

 

Dossier Center-in araşdırmaları bu əlaqələri daha geniş kontekstdə təqdim edir. Həmin materiallarda Belyakovun Epsteinin Rusiya iqtisadiyyatı ilə bağlı müxtəlif “məsləhətlər” verməsi, yeni bank quruluşları və “Bitcoin alternativi” kimi ideyalar ətrafında müzakirələr aparması, həmçinin Epsteinin Rusiya vizası almasına dəstək göstərməsi qeyd olunur. Lakin araşdırmalar eyni zamanda aydın şəkildə göstərir ki, bu təşəbbüslərin heç biri real siyasi qərara, institusional razılaşmaya və ya Kreml səviyyəsində əməkdaşlığa çevrilməyib. Burada söhbət həyata keçməmiş layihələrdən, şişirdilmiş təsir iddialarından və qarşılıqlı nüfuz alveri cəhdlərindən gedir.

 

Epsteinin digər rus fiqurları ilə əlaqələri də mahiyyət etibarilə oxşar xarakter daşıyır. The Washington Post onun BMT-də Rusiyanın sabiq səfiri olmuş Vitaliy Çurkinlə münasibətlərinə diqqət çəkir. Sənədlərə görə, Epstein Çurkinin oğlu Maksim üçün ABŞ-da iş tapmağa yardım göstərib və bu yardımın məxfi saxlanılmasını xahiş edib. Beynəlxalq hüquq və diplomatik etika baxımından bu cür qeyri-rəsmi vasitəçilik cəhdləri suallar doğursa da, analitiklər vurğulayır ki, bu faktlar avtomatik olaraq casusluq və ya kəşfiyyat fəaliyyəti anlamına gəlmir. Daha çox Epsteinin özünü siyasi və diplomatik çevrələr üçün “faydalı əlaqə” kimi təqdim etməyə çalışdığı görünür.

 

Oxşar yanaşma rus oliqarxı Oleg Deripaska ilə bağlı yazışmalara da tətbiq olunur. 2010-cu ildə Epsteinin Rusiya vizası üçün Deripaska ilə əlaqə saxlanılması Kremlə yaxın biznes fiqurlarının onun Rusiyaya girişini asanlaşdırmağa cəhd göstərdiyini ortaya qoyur. Bununla belə, sənədlərdə bu əlaqələrin dövlət tərəfindən yönləndirilmiş əməliyyatlara və ya kəşfiyyat məqsədli əməkdaşlığa çevrildiyini göstərən hər hansı sübut yer almır. Beynəlxalq media bu epizodları Epsteinin nüfuzlu adlardan istifadə edərək öz şəbəkəsini genişləndirmə strategiyasının tərkib hissəsi kimi qiymətləndirir.

 

Epsteinin reputasiyasını yenidən formalaşdırmaq cəhdləri fonunda Maria Drokova epizodu ayrıca diqqət çəkir. The Washington Post-un yazdığına görə, 2017-ci ildə Putinin təşəbbüsü ilə yaradılmış “Naşi” gənclər hərəkatının sabiq sözçüsü olan Drokova Epsteinin ictimai əlaqələr strategiyasına dəstək verib. Yazışmalarda onların Epsteini startapları maliyyələşdirən, innovasiyaya açıq xeyriyyəçi kimi təqdim etməyə yönəlmiş video layihələr üzərində fikir mübadiləsi apardıqları görünür. Drokova sonradan verdiyi açıqlamalarda Epsteinin keçmişi və ona qarşı irəli sürülmüş cinayət ittihamları barədə məlumatsız olduğunu, bu əməkdaşlıq çərçivəsində heç bir ödəniş almadığını bildirib. Beynəlxalq media bu epizodu Epsteinin reputasiya naminə ideoloji və siyasi baxımdan ziddiyyətli fiqurlarla belə işləməyə hazır olduğunu göstərən nümunə kimi dəyərləndirir; lakin bu faktlar Kremlin onu yönləndirdiyi gizli əməliyyat tezisini təsdiqləmir.

 

Sənədlərdə rus qadınları ilə bağlı yazışmalar da ayrıca diqqət doğurur. The Moscow Times Novosibirsk və Omsk kimi şəhərlərin adlarının sənədlərdə dəfələrlə çəkildiyini qeyd edir. Yazışmalardan birində Epsteinin köməkçisinin “Novosibirskdən tanıdığın qız sənin üçün ideal səfər təşkil edə bilər” ifadəsi yer alır, başqa bir məktubda isə Epsteinin Omskdan olan gənc qadından seksual xarakterli fotolar tələb etdiyi görünür. Bu faktlar Epsteinin istismar davranışının coğrafi baxımdan geniş spektrə malik olduğunu göstərir. Bununla yanaşı, beynəlxalq media xüsusi olaraq vurğulayır ki, mövcud sənədlərdə bu əlaqələrin Rusiya xüsusi xidmət orqanları tərəfindən nəzarətə götürüldüyünü və ya yönləndirildiyini təsdiqləyən hər hansı sübut yoxdur.

 

2026-cı ilin fevralında The Kyiv Independent tərəfindən gündəmə gətirilən FBI-ın FD-1023 arayışı da ehtiyatla oxunmalıdır. Sözügedən sənəddə bir informator Epsteinin Vladimir Putin və Zimbabvenin keçmiş lideri Robert Muqabe üçün “var-dövlət meneceri” funksiyasını yerinə yetirdiyini iddia edir. Lakin Reuters və digər nüfuzlu media qurumları xüsusi olaraq vurğulayır ki, FD-1023 faktın təsdiqi deyil, yalnız şifahi ifadənin rəsmi qeydə alınmış formasıdır. Bu iddianı dəstəkləyən bank köçürmələri, müqavilələr və ya izlənilə bilən maliyyə axınları mövcud deyil. Analitiklərə görə, bu tip sənədlər hüquqi sübutdan çox, ilkin informasiya siqnalı kimi qiymətləndirilməlidir.

 

Mövzunun siyasi müstəviyə keçməsi Polşa Baş naziri Donald Tusk-un açıqlaması ilə daha da gücləndi. O, Epsteinin Rusiya kəşfiyyatı ilə əlaqəsi ehtimalını araşdırmaq üçün xüsusi komandanın yaradılacağını elan etdi. Bununla belə, Reuters qeyd edir ki, bu addım faktın təsdiqi deyil, yalnız ehtimalın araşdırılması mərhələsidir. Kreml isə iddiaları qəti şəkildə rədd edərək, məsələni siyasi manipulyasiya kimi qiymətləndirir.

 

Eyni zamanda sənədlər Epsteinin işinin dezinformasiya məqsədilə necə alətə çevrildiyini də açıq göstərir. Euronews və Le Monde Fransa hökumətinin Viginum agentliyinə istinadla yazır ki, Kremlin “Storm 1516” adlı şəbəkəsi Fransa prezidenti Emmanuel Makronu Epstein qalmaqalı ilə əlaqələndirən saxta kampaniya həyata keçirib. Süni intellektlə hazırlanmış görüntülər və bot şəbəkələri vasitəsilə yayılan bu iddiaların heç bir faktoloji əsası olmadığı vurğulanır.

 

The Moscow Times isə rus dövlət mediasının sənədləri selektiv şəkildə təqdim etdiyini, Qərb liderlərini hədəfə alan süjetlər hazırladığını, lakin Putin və digər rus fiqurlarının adlarını sistemli şəkildə kənarda saxladığını qeyd edir. Bu yanaşma Epstein işinin hüquqi araşdırma mövzusundan çıxarılaraq informasiya silahına çevrildiyini aydın şəkildə nümayiş etdirir.

 

Beləliklə, açıqlanan sənədlər Jeffrey Epsteinin Rusiya elitaları ilə əlaqələr qurmağa çalışdığını və Vladimir Putinlə görüşə çıxış axtardığını təsdiqləyir. O, müxtəlif rus fiqurları ilə yazışmalar aparıb, biznes və reputasiya imkanları axtarıb, bəzi hallarda isə ciddi suallar doğuran mövzulara toxunub. Bununla belə, eyni sənədlər Epsteinin Rusiya kəşfiyyatına işlədiyini, Kremlin bu cinayət şəbəkəsini planlaşdırdığını və ya dövlət səviyyəsində idarə olunan gizli mexanizmin mövcudluğunu sübut edən hər hansı əsaslı fakta yol vermir. Bu isə daha geniş və hələ açıq qalan bir sualı gündəmə gətirir: Kreml izi ilə bağlı başqa, hələ açıqlanmamış sənədlər mövcuddurmu və əgər varsa, bu materiallar Rusiyaya qarşı təzyiq yaratmaq üçün istifadə olunurmu?