Türk ordularının qələbələrinin bir sirri... – Atla çapa-çapa  necə sərrast ox atırdılar?..
Oxunub: 2817
25 Sep 2021 | 18:20
Türk ordularının qələbələrinin bir sirri... – Atla çapa-çapa  necə sərrast ox atırdılar?..
“Kimmerlər, sakalar, midiyalılar, qədim parslar, parfiyalılar, barsillər, sarmatlar, alanlar, hunlar, türklər, macarlar, monqollar və digər çöl xalqları çapa-çapa kifayət qədər sərrast ox atırdılar...”  
 
Moderator.az  Milli Kimlik Araşdırmaları qrupunun üzvü Araz Şəhrilinin  “Türk ordularının qələbələrinin bir sirri – süvari oxçular”adlı növbəti yazısını təqdim edir:
 
Müasir türk tarixçisi Tufan Gündüz Osmanlı imperiyası ilə müharibələrdə Səfəvilərin bəzi uğursuzluqlarının səbəbini qızılbaş ordusu döyüşçülərinin sayının azlığında görür. Osmanlı mənbələrinə görə, Səfəvilərin ən güclü vaxtlarında bu dövlətin ordusu təxminən 50.000 döyüşçüdən ibarət olmuşdur. Müqayisə üçün qeyd edək ki, XVI əsrin I yarısında Osmanlı ordusunda təkcə yenicərilərin sayı 20.000-dən çox idi. Düzdür, Şah I Abbas Səfəvinin diplomatik missiya ilə İspaniyaya göndərdiyi Oruc bəy Bayat (1560–1604) yazır ki, “Şah istəsə, asanlıqla 200.000 nəfərlik ordu yığa bilər”. Amma görünür, bu, yalnız müstəsna hallarda mümkün olurdu. Belə ki, Oruc bəy özü təsvir etdiyi döyüşlərin əksəriyyətində osmanlıların canlı qüvvə sarıdan xeyli üstün olduğunu vurğulamışdır. Oruc bəy Bayatın kitabında diqqətimizi cəlb edən digər maraqlı detal odur ki, qızılbaş ordusu əsasən süvarilərdən ibarət olmuşdur. Bunu nə ilə izah etmək olar?
Bu suala cavab vermək üçün qədim və orta əsr türklərinin ordu sistemini nəzərdən keçirməliyik. Türk orduları əsasən süvari bölüklərindən təşkil olunurdu. Bunun da öz səbəbləri vardı. Əvvəla, türk xalqlarında atçılıq çox inkişaf etmişdi. Türklər atlarla çox gözəl rəftar edirdilər. Atçılıq, faktiki olaraq, sırf onlara aid bir sahə idi. Digər tərəfdən isə, türklər at üstündə döyüş sənətinə, o cümlədən, çapa-çapa oxatma bacarığına mükəmməl yiyələnmişdilər.
 
Keçmişdə hərbi əməliyyatlar zamanı at üstündən ox atmanın üç üsulu olmuşdur. Oturaq xalqların orduları bunlardan ikisini tətbiq edirdilər. Birinci halda döyüşçü atı saxlayıb tam hərəkətsiz vəziyyətə gətirdikdən sonra yayı çəkib oxu atırdı. Bəzən onun yoldaşı atın yüyənindən tutub saxlayır, bununla atın hərəkətsizliyini, atışın dəqiqliyini təmin etməyə çalışırdı. İkinci halda isə süvari bölüyü çaparaq düşmənə yaxınlaşır və onu ox yağışına tuturdu. Zənnimizcə, nadir hallarda istifadə edilən bu üsul qarşı tərəfdə müəyyən psixoloji gərginlik yaratsa da, onun effektlilik faizi çox aşağı olurdu. Atılan oxların böyük əksəriyyəti hədəfə dəymirdi. Çünki əslən çölçü olmayan xalqlar sürətlə hərəkət edən atın üstündən, yəni qeyri-stabil vəziyyətdən sərrast oxatmanın sirrinə bələd deyildilər. Bu qüsuru qismən də olsa, aradan qaldırmaq üçün assuriyalılar, romalılar, bizanslılar çöl xalqlarını – skifləri, hunları və türkləri muzdla öz ordularına cəlb etməyə çalışırdılar. XI–XIII əsrlərdə səlibçilər xristianlığı qəbul etmiş türklərdən “Turkopole” adlı süvari oxçu birləşməsini yaratmışdılar. Müsəlman türklər, görünür, daha təhlükəli rəqib hesab etdikləri türkəpolları əsir alan kimi edam edirdilər...
Kimmerlər, sakalar, midiyalılar, qədim parslar, parfiyalılar, barsillər, sarmatlar, alanlar, hunlar, türklər, macarlar, monqollar və digər çöl xalqları çapa-çapa kifayət qədər sərrast ox atırdılar. Həmin xalqların qələbələrinin əsas səbəblərindən biri də onların bu döyüş məharəti idi... 
Bu döyüş sənəti haqqında bir qədər ətraflı danışaq... Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, süvarilərin əksəriyyəti çapa-çapa ox ata bilər. Amma məsələ sadəcə ox atmaqda deyil, atışın dəqiqliyində və sürətindədir. Odlu silah geniş yayıldıqdan sonra unudulmuş bu döyüş növünü Avropada yenidən bərpa etmiş macar idmançısı Kaşai Layoş deyir: “Bir neçə il ağır və gərgin məşq etdikdən sonra qədim türklər kimi çapa-çapa altı saniyədə üç ox atırdım. Lakin dəqiqlikdən söhbət belə getmirdi. Atılan oxların böyük əksəriyyəti hədəfə dəymirdi. Sərrast atışın sirrini açmaq üçün müxtəlif eksperimentlər keçirirdim. Hətta kamana lazer nişangahı da birləşdirdim. Amma heç bir nəticə əldə edə bilmirdim. Buna baxmayaraq ruhdan düşmədim, təcrübələri davam etdirdim və birdən mənə agah oldu ki, oxu atın növbəti sıçrayışından sonra, ayaqlarının dördü də havada olarkən atmaq lazımdır. Stabillik yalnız həmin anda yaranır. Lakin bu an saniyənin çox kiçik bir hissəsidir. Beynin atış əmri verməyə vaxtı qalmır. Həmin anda düşünmək olmaz, tələb edilən yalnız hərəkətdir. Bunun üçün şüuru söndürmək və intuisiyaya arxalanmaq lazımdır. Kifayət qədər təcrübə və bu təcrübənin verdiyi informasiya olmadan belə bir bacarığa yiyələnmək mümkün deyil. Beyin həmin informasiyanı emal edərək intuisiyanı (buna sürətli düşüncə də demək olar) gücləndirir”.
Buradan belə bir nəticə çıxarmaq olar ki, qızılbaşların məhz bu döyüş məharətini nəzərə alan Səfəvi sərkərdələri orduda süvari bölüklərinə daha çox üstünlük verirdilər.
 
Müəllif: Milli Kimlik Araşdırmaları Qrupunun üzvü Araz Şəhrili
 
Oxşar xəbərlər
N.Tusi adına Klinika
15:49, Bu gün
Məktəbdə halı pisləşən 8-ci sinif şagirdi öldü
15:45, Bu gün
Şəhid ailələrinə yeni güzəştlər ediləcək - QANUN DƏYİŞDİ
15:28, Bu gün
“Bəlkə də dünyadan getməyinə səbəb Təbrizin vaxtsız vəfatı oldu, bu ağrını içində çəkirdi...”
15:24, Bu gün
Baş Prokurorluq Nərminin qan qrupunun uyğunsuzluğu barədə iddialara münasibət bildirib
15:21, Bu gün
Vüsalə Əlizadə xəstəxanaya yerləşdirilib
15:19, Bu gün
“Delta plyus” daha tez yayılır - TƏBİB-dən xəbərdarlıq
15:18, Bu gün
“İran Azərbaycanı hədəfə çevirə bilməz” - Ərdoğan sərt danışdı
15:11, Bu gün
UNEC rektoru Prezident təqaüdçüləri ilə görüşüb - FOTO
15:05, Bu gün
BDU ilə Mingəçevir Dövlət Universitetinin birgə təşkilatçılığı ilə dəyirmi masa keçirilib
14:54, Bu gün
Saakaşvilinin həbsxanadan ilk GÖRÜNTÜLƏRİ
14:49, Bu gün
“Nazimin adına küçə verilib, amma orda 7-8 ev var...” - Şəhid mayorun qardaşı...
14:48, Bu gün
Türkiyə Prezidenti: “Zəngəzur dəhlizinin açılması ilə bağlı mövqeyimiz eyni olaraq qalır”
14:48, Bu gün
Ərdoğanın təyyarəsi Füzuli Beynəlxalq Hava Limanına eniş edəcək
14:46, Bu gün
Xalq artisti Canəli Əkbərov komaya düşüb
14:22, Bu gün
Türkiyədə MİT əməliyyatı: 15 “Mossad“ casusu həbs olundu
14:17, Bu gün
ADU-nun rektoru Kamal Abdulla ingilis professorları ilə görüşüb
14:16, Bu gün
Bakıda avtomobil piyadaları vurdu - ANBAAN VİDEO
14:14, Bu gün
Bərdədə hamilə qadın xəstəxanada öldü
14:13, Bu gün
“Araik Arutyunyan dedi ki, Qarabağdakı ordunu dağıtmaq fikrindəyəm...”
14:13, Bu gün
Vladimir Putin İsrailin Baş naziri ilə görüşəcək
13:49, Bu gün
“Nərminin qan qrupu IV, basdırılan meyitinki isə II qrup olub”
13:47, Bu gün
Azərbaycanda kişi arvadını başqası ilə tutdu - VİDEO
13:39, Bu gün
“Euronews”: Bağlanmış “Alitalia” aviaşirkətinin stüardessaları etiraz olaraq soyundular - VİDEO
13:36, Bu gün
30 il sonra Ermənistan görsəniz, goruma söyərsiniz - Şeyx Əbdül
13:33, Bu gün
"Azərbaycan Ordusunun Türkiyə Ordusu ilə uyğunlaşdırılması istiqamətində növbəti addım atılıb"
13:12, Bu gün
Ermənistanın iqtisadiyyat nazirinin müavini vəzifəsindən azad edilib
13:11, Bu gün
"Laçın dəhlizinə çıxdıqda düşmən də bildi ki, artıq müqavimət göstərməyin mənası qalmayıb"
13:03, Bu gün
“XAİN və RƏZİL”... - Fransa prezidenti böyük ölkəni satmaqda günahlandırılır...
12:50, Bu gün
Zahid Oruc:”Qarabağ Azərbaycan uğrunda savaş idi”
12:44, Bu gün
“Onu siz jurnalistlər araşdırın görün bizə niyə fəxri ad vermirlər...”
12:42, Bu gün
İran ABŞ üzərində qələbə qazandığını ELAN EDİB
12:38, Bu gün
Dəliməmmədli-Kəlbəcər dəmir yolunun ilkin konseptual layihəsi hazırlanıb
12:29, Bu gün
İlham Əliyev və Mehriban Əliyeva Zəngilan ictimaiyyətinin nümayəndələri ilə görüşüblər - TAM MƏTN + FOTO
12:22, Bu gün
İlham Əliyev və Mehriban Əliyevanın Zəngilan səfərindən geniş reportaj - CANLI YAYIM
12:11, Bu gün
Zəngilan rayonundakı “Ağıllı kənd”də görülən son işlər - FOTO
12:08, Bu gün
Sumqayıtda qazilər daim diqqət mərkəzində saxlanılır
11:59, Bu gün
Zəngilanda yeni yarımstansiya işə salındı - FOTO
11:57, Bu gün
“Qardaşım yanlış vurulmuş iynədən öldü” - Pərvin
11:56, Bu gün
Zəngilanda İlham Əliyevə zirehli texnikalar və silahlar təqdim olundu - FOTO
11:54, Bu gün
Prezident və birinci vitse-prezident Zəngilan beynəlxalq aeroportunda görülən işlərlə tanış olublar - FOTO
11:53, Bu gün
“Şuşada düşmənə qarşı ilk döyüşən polislər olub, sonra milli ordu yarandı və...”
11:27, Bu gün
İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə dəmir yolu infrastrukturu yenidən qurulur
11:22, Bu gün
ABŞ hərbi bazasına hücum: PUA-lar, yoxsa MiQ-29 qırıcıları vurdu?
11:17, Bu gün
“İnanın ki, gələcəyimi qurban verərdim ki, bütöv bir ailəmizə, ocağımıza dönüm...”
11:04, Bu gün
“O həkim uşaqları həmin gün Bakıya göndərsəydi, ölməzdilər” - Bayram Nurlu
11:03, Bu gün
Astarada azyaşlıya qarşı soyğunçuluqda təqsirləndirilən şəxs saxlanılıb
10:52, Bu gün
Azərbaycan 9 ayda 1 milyard manatdan çox borclanıb
10:47, Bu gün
İrandan Türkiyə açıqlaması: Sui-qəsdçilərə izn verməyəcəyik
10:39, Bu gün
Xalq artisti toyuna 1 gün qalmış evdən qaçıbmış - Video
10:31, Bu gün
Putinin illik mətbuat konfransının tarixi AÇIQLANDI 
10:29, Bu gün
Müavinət, təqaüd, kompensasiyaların ödəniləcəyi vaxt AÇIQLANDI
09:54, Bu gün
44 günlük Zəfər yolunun 25-ci gününün xronikası - VİDEO
09:51, Bu gün
Azərbaycanda həkim vəfat etdi - FOTO
09:48, Bu gün
Nyu-Yorkda peyvənd olunmayanlara maaş verilməyəcək
09:46, Bu gün
Azərbaycan Xankəndinə qanunsuz yük daşıyan iranlı sürücülər ölkələrinə qaytardı...
09:44, Bu gün
Zakir Həsənov Kəlbəcər və Laçına gedib, ordunun qışa hazırlığını yoxlayıb - VİDEO
09:43, Bu gün
Laçın dəhlizindəki 1 nömrəli nəzarət-buraxılış postundan son görüntülər … – VİDEO
09:37, Bu gün
“Mənə orkestr adam deyirlər, evdə 300 alət var, kamanlı alətləri çıxmaqla hamısında ifa edirəm”
09:33, Bu gün
“Çox istərdim ki, qardaşımın adı məktəbə və küçəyə verilib əbədiləşdirilsin” - Şəhid bacısı
09:30, Bu gün
Milli Məclisin deputatı Salyan rayonunda Qazi ilə görüşdü - FOTOLAR
09:26, Bu gün
Fəzail Ağamalı Salyan rayonunda Şəhidlərin anım mərasimində iştrak etdi - FOTOLAR
09:14, Bu gün
6 ay mədəsində mobil telefonla yaşadı - Ağlasığmaz...
07:19, Bu gün
Müsəlman lider məscid kompleksi tikdirmək üçün öz evlərini satdı…-İBRƏTAMİZ-FOTOLAR
06:40, Bu gün
İnsan iradəsinin düşmənləri - RAHATLIĞA DÜŞKÜNLÜK...
00:43, Bu gün
Ukrayna artilleriyaçıları Krımdan şərti tank hücumunu dəf etdilər
00:27, Bu gün
"Həyatıma girən “pis", "neqativ “ adlandırdığım insanlara da ayrıca sağolum var, çünki..."
20 Oct 2021 | 23:21
Ərinin intiharı gizlədildi, qızının faciəli ölümündən sarsıldı, evinə qapanıb nalə çəkdi
20 Oct 2021 | 23:18
Putin təsdiqlədi: Rusiyada doqquz gün qeyri-iş günü olacaq
20 Oct 2021 | 23:14
Qarabağ üzrə üçtərəfli İşçi Qrupunun növbəti görüşü baş tutub
20 Oct 2021 | 23:12
Mehriban Əliyeva Zəngilan səfərindən görüntü paylaşıb - VİDEO
20 Oct 2021 | 21:58
Mişa bu yolla Batumiyə gəlib: İttiham rəsmən elan olundu
20 Oct 2021 | 21:53
“Qarabağın “yaşıl enerji” zonasına çevrilməsi prosesində Zəngilanın xüsusi rolu var”
20 Oct 2021 | 21:27
Şuşada terrorçuluq etmiş Livanın erməni Maralı İrəvanda qəzaya düşdü...-FOTO 
20 Oct 2021 | 21:09
Süleyman Soylu iranlı həmkarı ilə görüşdü
20 Oct 2021 | 21:08
Peskov Putinin üçüncü dozanı nə zaman qəbul edəcəyini açıqlayıb
20 Oct 2021 | 21:04
“İki-üç kişi müğənni ilə dostluq edirəm, o da mənə bəs edir“
20 Oct 2021 | 21:03
“Vejnəli qızıl yatağının qanunsuz istismarında iştirak edən xarici şirkətlər məhkəməyə verilib”
20 Oct 2021 | 20:39
“Evyıxanlar, başqasının kişisindən uşaq dünyaya gətirənlər...”
20 Oct 2021 | 20:38
Moskva narahatdır: NATO təyyarələri Rusiya sərhədlərində...
20 Oct 2021 | 20:36
Prezident Zəngəzur dəhlizindən danışdı: "İstədiyimizə nail oluruq"
20 Oct 2021 | 20:35
“Qaça bilməyənlər gizlənir” - Əfqanlar yeni həyata necə alışırlar… - Əfqanıstandan reportaj
20 Oct 2021 | 20:08
İlham Əliyev: "Bu, hamımızın qələbəsidir, Azərbaycan xalqının qələbəsidir"
20 Oct 2021 | 20:00
İlham Əliyev zəngilanlıların köçürüləcəyi vaxtı AÇIQLADI
20 Oct 2021 | 19:35
"Azərbaycan uğurlu islahatları ilə təşəbbüsləri reallığa çevirir"
20 Oct 2021 | 19:30
Azərbaycanın “ağıllanan” bombaları - ARAŞDIRMA
20 Oct 2021 | 19:28
ABŞ kəşfiyyatının “qara lord"u - Qasım Süleymaninin qənimi MKİ-ni tərk edir
20 Oct 2021 | 19:22
"Tibb sübut edir ki, xoşbəxtlik yataqdan keçir, əgər bu alınmırsa, yenə əliniz cibinizdə olsun"
20 Oct 2021 | 19:20
Sahibə Qafarovanın Yunanıstana işgüzar səfəri başlayıb
20 Oct 2021 | 19:19
Azərbaycanda sayt rəhbəri və əməkdaşı həbs edilib
20 Oct 2021 | 19:02
İran 32 terrorçunu Azərbaycana niyə təhvil vermir? - İlginc faktlar
20 Oct 2021 | 18:55
““QRU” Bakıdakı ali məktəblərin bəzi tələbələrini də fəaliyyətə cəlb edib və...”
20 Oct 2021 | 18:47
Azərbaycanda fəxri adlar pulla satılır? - “Axı onlar nə oxuyurlar...“
20 Oct 2021 | 18:35
"Hökumət  istehlakçıları bu qərarların qəbulunun zəruri olduğuna inandıra  bilmir..."
20 Oct 2021 | 18:35
Bəsitçay Dövlət Təbiət Qoruğunun fəaliyyəti bərpa edilir
20 Oct 2021 | 18:31
Məhkəmədə Nərmin Quliyevanın nənəsi və əmisi dindirilib
20 Oct 2021 | 17:57
Ceyhun Bayramov ABŞ Dövlət Katibinin köməkçisi ilə DANIŞDI
20 Oct 2021 | 17:55
Prezident Zəngilan şəhərinin Baş planının hazırlanması ilə əlaqədar sərəncam imzalayıb
20 Oct 2021 | 17:49
“Yubiley çərçivəsində “Tərəqqi” medalı almaq mən və kollektivimiz üçün çox böyük şərəfdir...”
20 Oct 2021 | 17:47
“Ev işinə görə maaş verək” təklifinə kişilərdən REAKSİYA: “Xanım özünə VÖEN açdırsın”
20 Oct 2021 | 17:45
Ali Baş Komandan DSX-nin Zəngilanda yerləşən hərbi hissə kompleksində yaradılan şəraitlə tanış olub
GÜNLÜK
20 Oct 2021 | 18:55
““QRU” Bakıdakı ali məktəblərin bəzi tələbələrini də fəaliyyətə cəlb edib və...”
20 Oct 2021 | 19:22
"Tibb sübut edir ki, xoşbəxtlik yataqdan keçir, əgər bu alınmırsa, yenə əliniz cibinizdə olsun"
20 Oct 2021 | 21:27
Şuşada terrorçuluq etmiş Livanın erməni Maralı İrəvanda qəzaya düşdü...-FOTO 
20 Oct 2021 | 16:45
“Hansı normal kişi arvadını ac qoyur ki, geyiminin, dərmanının pulunu verir...”
20 Oct 2021 | 20:35
“Qaça bilməyənlər gizlənir” - Əfqanlar yeni həyata necə alışırlar… - Əfqanıstandan reportaj
20 Oct 2021 | 17:49
“Yubiley çərçivəsində “Tərəqqi” medalı almaq mən və kollektivimiz üçün çox böyük şərəfdir...”
20 Oct 2021 | 16:06
"50 manata şou-proqramda oxuyur, kreditə görə evini satıb"
20 Oct 2021 | 16:02
Azərbaycanda yüksək vəzifəli şəxsin tutulmasının əməliyyat görüntüləri - VİDEO
09:43, Bu gün
Laçın dəhlizindəki 1 nömrəli nəzarət-buraxılış postundan son görüntülər … – VİDEO
07:19, Bu gün
Müsəlman lider məscid kompleksi tikdirmək üçün öz evlərini satdı…-İBRƏTAMİZ-FOTOLAR
HƏFTƏLİK
18 Oct 2021 | 12:34
"Aygün, Röya kimi barlarda oxuyanlar Xalq artisti oldu, Eyyub ermənicə oxuyub fəxri ad aldı..."
15 Oct 2021 | 07:33
Xankəndində xəstəxananın qarşısı... - Bu gecəki  atışmadan sonra...-FOTO
17 Oct 2021 | 00:11
“Uşaq-muşağa fəxri ad, bizə isə işgəncə verib sənətdən küsdürürlər, günahdır, utanmırsınız?”
19 Oct 2021 | 17:44
“Ayaqlarınla nə etmək istəyirdin?”- Putinin qarşısında oturan aparıcıya sərt reaksiya... 
15 Oct 2021 | 13:18
“Zəngilanda üç böyük nəslin gəliniyəm, arzum idi ki, o yerlərə gedim...” - VİDEO
14 Oct 2021 | 21:22
Erməni terrorçuları Ağdərə-Kəlbəcər yolunda polis mayorunu necə qətlə yetirdi?..
16 Oct 2021 | 20:59
"Doğum edə bilmirəm, çünki kişi tapa bilmirəm"
18 Oct 2021 | 12:32
"Etiraz edən varsa, gəlsin isbat edim ki..."
15 Oct 2021 | 01:19
"Almaniyada bağladığım müqaviləyə görə bir müddət toya getməyə icazəm yox idi, hətta..."
16 Oct 2021 | 17:47
Kəlbəcərin bir kəndindən o birinə köçmüş bu erməni yağ-bal içində dolanır...-FOTOLAR
AYLIQ
20 Oct 2021 | 18:55
““QRU” Bakıdakı ali məktəblərin bəzi tələbələrini də fəaliyyətə cəlb edib və...”
20 Oct 2021 | 19:22
"Tibb sübut edir ki, xoşbəxtlik yataqdan keçir, əgər bu alınmırsa, yenə əliniz cibinizdə olsun"
20 Oct 2021 | 21:27
Şuşada terrorçuluq etmiş Livanın erməni Maralı İrəvanda qəzaya düşdü...-FOTO 
20 Oct 2021 | 16:45
“Hansı normal kişi arvadını ac qoyur ki, geyiminin, dərmanının pulunu verir...”
20 Oct 2021 | 20:35
“Qaça bilməyənlər gizlənir” - Əfqanlar yeni həyata necə alışırlar… - Əfqanıstandan reportaj
20 Oct 2021 | 17:49
“Yubiley çərçivəsində “Tərəqqi” medalı almaq mən və kollektivimiz üçün çox böyük şərəfdir...”
20 Oct 2021 | 16:06
"50 manata şou-proqramda oxuyur, kreditə görə evini satıb"
20 Oct 2021 | 16:02
Azərbaycanda yüksək vəzifəli şəxsin tutulmasının əməliyyat görüntüləri - VİDEO
09:43, Bu gün
Laçın dəhlizindəki 1 nömrəli nəzarət-buraxılış postundan son görüntülər … – VİDEO
07:19, Bu gün
Müsəlman lider məscid kompleksi tikdirmək üçün öz evlərini satdı…-İBRƏTAMİZ-FOTOLAR