Xəbər lenti
24/07/2019 [00:47]:
Dadaşovun ailəsinə ömürlük yardım ediləcək
24/07/2019 [00:45]:
Göyçayda canavarlar həyətə hücum etdi - FOTO
24/07/2019 [00:42]:
Görmə qabiliyyətini itirənlərə ümidverici xəbər - MARAQLI
24/07/2019 [00:42]:
Nərimanovda zəncirvari qəza: “Subaru” “Hyundai” və “Mercedes”ə çırpıldı - FOTO
24/07/2019 [00:38]:
Cəlilabadda 10 yaşlı uşağı avtomobil vurdu
24/07/2019 [00:27]:
İki qardaş 18 saat fasilə ilə öldü - FOTO
23/07/2019 [23:53]:
ABŞ donanaması İrana məxsus ikinci PUA-nı vurdu - İddia
23/07/2019 [23:47]:
Robot-insan seksi yeni bir sahə yaratdı: "Erobotik"
23/07/2019 [23:41]:
Cəlilabad sakini bıçaqlandı
23/07/2019 [23:28]:
Qurbağa bəsləyən qadın görənləri heyrətə gətirir - MARAQLI
23/07/2019 [23:28]:
Ledi Qaqanın anası: “Həmişə günah kişilərdə olur”
23/07/2019 [23:12]:
"Həm kişilərə, həm də qadınlara marağım var, hər iki cinsdən olan birini sevə bilərəm"
23/07/2019 [23:05]:
Rusiyada Putinin kortejini "partlatmaq" istəyiblər
23/07/2019 [22:59]:
Yüz otuz iki kənddə son üç ayda qız uşağı doğulmayıb - MARAQLI...
23/07/2019 [22:55]:
Qurban Qurbanov: "Bunu sabahkı oyun haqda demək olmaz"
23/07/2019 [22:34]:
Polis məmuru ürəyi dayanan körpəni həyata qaytardı - İBRƏTAMİZ...+ VİDEO
23/07/2019 [22:30]:
Türkiyədə turist avtobusu aşıb - 20 yaralı
23/07/2019 [22:27]:
Yanacaq tankeri qəzaya uğradı: Ölənlər var
23/07/2019 [22:24]:
Senat Mark Esperi Pentaqon rəhbəri kimi təsdiq etdi
23/07/2019 [22:14]:
Başqa qadına baxan sevgilisinin başında noutbuk qırdı - VİDEO
23/07/2019 [22:09]:
Rusiyanın baş rəqqası da Qarabağa gəldi...-FOTO
23/07/2019 [21:58]:
Abid Şərifovun maşınının üstünə çıxan jurnalist işdən çıxarıldı
23/07/2019 [21:48]:
Medal qazanan qız güləşçimiz: "Anamı məyus edə bilməzdim"
23/07/2019 [21:46]:
Misir fironları əslən qafqazlıdır - Alman alimlərindən sensasion tədqiqat
23/07/2019 [21:25]:
Bu şəkil Kim Çenin gizli silahını ortaya çıxardı - FOTO
23/07/2019 [21:21]:
Azərbaycanda “Tarla günü” keçiriləcək
23/07/2019 [21:18]:
İnstaqramdan ən çox pul qazanan məşhurlar - Siyahı
23/07/2019 [21:11]:
Masaj etdirən hamilə model öldü
23/07/2019 [20:56]:
Pakistan Əfqanıstandakı barışa dəstək verə bilər
23/07/2019 [20:50]:
Rusiyada yanğında 4 nəfər öldü
23/07/2019 [20:49]:
ABŞ bunu da etdi: Miqrantlar sürətli şəkildə deport edilir
23/07/2019 [20:47]:
Astarada dənizdə batan şəxsin meyiti sudan çıxarıldı - YENİLƏNİB
23/07/2019 [20:44]:
Böyük Britaniya fırtınalara məruz qalacaq - Rus senator
23/07/2019 [20:33]:
Ermənilər Rəşidə Behbudovaya hücum etdi - VİDEO
23/07/2019 [20:33]:
Saç düzümünə görə ölkədə populyar olan keçmiş xarici işlər naziri baş nazir oldu...
23/07/2019 [20:31]:
I Avropa Oyunlarının iştirakçısı öldü
23/07/2019 [20:29]:
Lənkərandakı ağır qəzada ölən və yaralananların kimliyi bilindi - FOTO
23/07/2019 [20:26]:
Qırğızıstan və Tacikistan ümumi sərhədi birgə qoruyacaqlar
23/07/2019 [20:23]:
Bakıda qız özünü 9-cu mərtəbədən atmaq istədi - VİDEO
23/07/2019 [20:14]:
Niyə Ali Məhkəmə tərəfindən bu biabırçılıqlara göz yumulur?
23/07/2019 [20:00]:
"Ağdamın alınacağı və bacımın məzarını görəcəyim günü həsrətlə gözləyirəm”
23/07/2019 [19:57]:
Hərbi hissədə tədbir keçirilib - VİDEO
23/07/2019 [19:47]:
Sərbəst güləşçi Kənan Heybətov qızıl medal qazandı
23/07/2019 [19:44]:
Rezidenturaya keçirilmiş müsabiqənin nəticələri elan olundu
23/07/2019 [19:42]:
Aktrisanın geyimi tənqid olundu: “Evdəki yataq dəstinə bürünüb”
23/07/2019 [19:31]:
Türkiyədə torpaq sürüşməsi nəticəsində 5 nəfər ölüb, 2 nəfər itkin düşüb
23/07/2019 [19:27]:
Lənkəranda ağır qəza: bir ölü, iki yaralı
23/07/2019 [19:27]:
“Ölkəmizin bank-maliyyə sistemi qlobal sistemə lazımınca inteqrasiya olunmayıb”
23/07/2019 [19:10]:
Gülşən Rəvan qızının nakam Cəbrayıl sevgisi
23/07/2019 [19:07]:
Azərbaycanın qızıl medallarının sayı səkkizə çatdı
23/07/2019 [18:57]:
Allahşükür Paşazadə Argentina səfiri ilə görüşdü
23/07/2019 [18:57]:
"Tanışlıq, dostluq, üzgörənlik həmin mükafatın əsl sahibini tapmasına imkan verməz"
23/07/2019 [18:49]:
Bərdədə azyaşlıların xəstəxanaya atılması ilə bağlı cinayət işi başlandı - RƏSMİ
23/07/2019 [18:44]:
"Forsaj 9"un çəkilişləri zamanı bədbəxt hadisə - FOTO
23/07/2019 [18:33]:
21 cinayətin üstü “isti izlər”lə açıldı
23/07/2019 [18:25]:
Ermənilərin Rusiyaya “böyük qaçışı”
23/07/2019 [18:23]:
“Mediada pozitiv nümunələrin təbliği pozitiv nəticələrə səbəb olur”
23/07/2019 [18:21]:
Nazir: “Azərbaycan MDB-də ən təhlükəsiz dövlətlərdən biridir”
23/07/2019 [18:19]:
Xəzər dənizində daha bir nəfər batdı
23/07/2019 [17:58]:
Bu sahədə çalışanların maaşı artırıldı
23/07/2019 [17:57]:
“Biz  “Şuşa”, “Ağdam” adı altında konyaklar yox, toplar, tanklar istehsal etməyə qadir olmalıyıq...” 
23/07/2019 [17:56]:
“Yaşamaq və yaşatmaq üçün bu məkana inteqrasiya etməliyik”
23/07/2019 [17:55]:
Dövlət Komitəsində Ağdamın işğal günü ilə bağlı tədbir -FOTOLAR
23/07/2019 [17:53]:
Qəbul imtahanlarında nəticələri ləğv edilən abituriyentlərin sayı açıqlanıb
23/07/2019 [17:51]:
Eminlə dominikanlı modelin rəqsi - FOTO
23/07/2019 [17:51]:
“Nar” şəbəkəsi gücləndirilmiş rejimə keçdi
23/07/2019 [17:50]:
Nizami Gəncəvinin “Xosrov və Şirin” poeması Türkiyədə nəşr olunub
23/07/2019 [17:41]:
"Bunu deyəndə bəzilərinin xoşuna gəlmir, amma islahatlara rəğmən korrupsiya bitmək bilmir"
23/07/2019 [17:40]:
6 saylı Vəkil Bürosunun təmirdən çıxmış yeni ofisi istifadəyə verildi
23/07/2019 [17:35]:
“Keşikçidağ”la bağlı təxribatların arxasında ermənilər dayanır
23/07/2019 [17:31]:
Küçəni zibilləyənlərə 50 manat cərimə: amma qanun işləmir - FOTO
23/07/2019 [17:23]:
306 milyon dollarlıq "Ferrari"ni buldozerlə əzdilər - FOTOLAR
23/07/2019 [17:20]:
Avstriyada SOCAR-ın ilk YDM-i açıldı
23/07/2019 [17:18]:
Balotellini qovan hakim “Qarabağ”ın Bakıdakı oyununa təyin olundu
23/07/2019 [17:18]:
İstanbulda qorxunc cinayət - Qonşular gənc qadının qışqırıq səslərinə oyandı -FOTOLAR
23/07/2019 [17:12]:
Əvvəl mer, sonra XİN rəhbəri, indi isə Baş nazir - DOSYE
23/07/2019 [17:05]:
Ağstafada top və minaatan mərmi aşkarlandı - FOTO
23/07/2019 [16:50]:
Zenfira İbrahimova: “Qızımın atası ərimdir, başqası deyil”
23/07/2019 [16:46]:
Tramp Boris Consonu təbrik etdi: “Əla olacaq! ”
23/07/2019 [16:44]:
“Azərkosmos”un gəlirləri 45 milyon olacaq
Bütün arxiv bir sırada
04/10/2015 [10:48] - Köşə - ( 2095 dəfə baxılıb)

Türk Dünyası Milli Mücadilə tarixindən...

Fərrux Rəhimov

Türküstan - Asiya qitəsində yerləşən “Türklərin yurdu” mənasına gələn böyük bir ölkə. Sahəsi altı milyon kvadrat kilometr civarında olan Türküstan Dövləti quruluş etibarilə mavi ay ulduzlu göy bayrağa sahib, öz himni olan, öz Milli məclisi və dövlət orqanlarına malik müstəqil bir respublika idi. Xəzər dənizindən Çinə qədər uzanan Türküstan; Qərbi Türküstan, Şərqi Türküstan, Əfqan yaxud Cənubi Türküstan və İran Türküstan olmaq üzrə dörd bölüm halında araşdırılır. Tarix boyu Çin, İran və Çar Rusiyası kimi dövlətlərin müdaxilələrinə sinə gərən türklər Türküstanın müstəqillik mübarizəsini həyata keçirmək məqsədi ilə "Alaşın oğullarıyıq" şüarı altında Daşkənddə Milli Türküstan Konqresi təşkil edərək soylu ailələrdən gələn Qazax və Qırğız əsilli öndərləri “Alaş” adı altında birləşmişlər. Bu hərəkata Qazax və Qırğız intellektuallar də qatılmışdır. Daha sonra adı çəkilən hərəkat geniş xalq kütlələri tərəfindən mənimsənilmişdir. Türküstanın milliyyətçi ziyalıları ilk etapda bəzi problemləri praktik və tez olaraq necə həll edə biləcəklərini təşkil etdikləri müxtəlif konqreslərdə uzun-uzadı müzakirə etmişlər. Bu ziyalılardan biri də Qazaxıstan tarixindəki ilk siyasi partiya - Alaş partiyasının qurucusu Alixan Bökeyhanov olmuşdur.

Alixan Nurmuhamməd oğlu Bökeyhanov 1970-ci ildə Semey vilayətinin Qarqaralı rayonu, Tokıran kəndində, indiki Qarağandı bölgəsi, Ağtoğay rayonunda doğulmuşdur. Soyu - Çingiz Xanın böyük oğlu Törə boyuna mənsub Joşı xandan olan Alixan Bökeyhanov - Qazax xalqının həyatında əhəmiyyətli yeri olan, alim, həmçinin Qazaxların ilk siyasi partiyasının rəhbəri və Alaşorda hökumətinin başçısı olmuşdur.

Ailəsi Qarqarlı şəhərinə köçdükdən sonra 9 yaşlı Alixan təhsil alması üçün onu yerli mollaxanaya göndərilir. Amma, o, burada təhsil almaqdansa şəhərdəki orta məktəbdə oxumağın daha faydalı olacağını düşünərək, şəhərdəki 3 illik orta məktəbə öz istəyiylə qeyd olunur. Ombı şəhərində Texniki məktəbi bitirdikdən sonra Dala General - Qubernator ofisinin təklifiylə və Qazax birlik vəqfinin 200 som təqaüdünün alıb, Rusiyanın paytaxtı Sankt Peterburqa gedir və orada Meşə Fermer İnstitutuna yazılır. Alixan orada dərslərdən əlavə tələbələrin təşkil etdiyi siyasi, ədəbi, iqtisadi və başqa da birliklərə də qatılaraq müzakirələrdə iştirak edir. 12 əsrlik Rusiya müstəmləkəçiliyində
olan Qazax xalqının vəziyyəti ona çox pis təsir etdiyinə görə qaranlıq və cəhalət içərisində olan Qazax xalqının təhsil alması və modernləşməsi lazım olduğunu anlayan Alixan, xalqın həyat səviyyəsini, mədəniyyətini, təhsilini inkişaf etdirməyi özünə hədəf olaraq seçir.

1917-ci ildə fevral inqilabı nəticəsində Çar Rusiyasının dağılması Orta Asiyada milli dövlətlər qurma ümidini doğurmuşdu. Qazax ziyalı və siyasətçilərinin öndə gələn simaları o cümlədən 1913-ci ildən bəri “Qazax” adlı bir qəzet yayımlayaraq xalqı milli oyanışa sövq etməkdə olan Alixan Bökeyhanov, Əhməd Baytursunov və Mir Yaqub Duvlatov kimi Qazax ziyalıları bu fürsəti qiymətləndirərək Çar Rusiyası yerində qurulacaq olan yeni demokratik Rusiya Federasiyasının içində milli muxtariyyət qurma işlərinə başlamışdılar. Və beləcə “Qazax Alaş” Siyasi hərəkati ortaya çıxmışdır. Bu hərəkat nəticəsində 1917-ci ilin sonunda Orenburg şəhərində Qazax muxtariyyəti elan edildi. Həmçinin, Alaş lideri Alixan Bökeyhanovun Alaş Hərəkatından nümayəndəsi olaraq göndərdiyi Mustafa Çokay və yoldaşlarının fəaliyyətləri ilə cənubda Hokand şəhərində Qazax-Özbək siyasi formasiyası olan Türküstan muxtariyyəti elan edildi. Amma çox keçmədən zəfər qazanan Bolşeviklər Qazax muxtar Respublikasının varlığına son qoyub, başçılarını sürgün edirlər. A. Bökeyhanov Moskvaya sürgün edilir. Orda 10 il ev həbsində qalan Alixan 1937-ci ilin avqust ayında böhtan atılaraq həbs olunub ölüm cəzasına məhkum edilir.

Ömrünü ən böyük hədəfi olan xalqının azadlığı, aydın gələcəyi uğrunda fəaliyyətlərə həsr edən Alixan, həyatının sonuna qədər bu hədəf yolunda səylərdən əl çəkməmişdir. O - Rusiya yerli və şəhərli ziyalılarının nümayəndəsi, Rusiyanın 1-ci Dövlət Dumasının və müsəlman xalqlarının Millət vəkili, 4-cü Dövlət Dumasının Müsəlman camaatının nümayəndəsi, alim - meşə araşdırmaçısı, iqtisadçı, kənd təsərrüfatı mütəxəssisi, tarixçi, etnoqraf, ədəbiyyatçı, tərcüməçi və jurnalist olaraq da Qazax xalqının siyasi, mədəni və ruhani tarixində əhəmiyyətli iz buraxan böyük bir insan olmuşdur.

Fərrux Rəhimov

loading...
loading...
Görmə qabiliyyətini itirənlərə ümidverici xəbər - MARAQLI
İki qardaş 18 saat fasilə ilə öldü - FOTO
Robot-insan seksi yeni bir sahə yaratdı: "Erobotik"
Qurbağa bəsləyən qadın görənləri heyrətə gətirir - MARAQLI
"Həm kişilərə, həm də qadınlara marağım var, hər iki cinsdən olan birini sevə bilərəm"
Lor Hospital
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
İqtisadiyyat
“Ölkəmizin bank-maliyyə sistemi qlobal sistemə lazımınca inteqrasiya olunmayıb”
Cəmiyyət
"Tanışlıq, dostluq, üzgörənlik həmin mükafatın əsl sahibini tapmasına imkan verməz"
Gündəm
“Mediada pozitiv nümunələrin təbliği pozitiv nəticələrə səbəb olur”
Cəmiyyət
"Bunu deyəndə bəzilərinin xoşuna gəlmir, amma islahatlara rəğmən korrupsiya bitmək bilmir"
Cəmiyyət
Şəhid qardaşının xatirəsinə yol çəkdirdi - İBRƏTAMİZ...
Həftənin ən çox oxunanları
“Yol hərəkəti haqqında” qanuna dəyişiklik edildi
Hərbi hissəyə bir milyon 400 min nəfərlik basqın: Pentaqon şokda...
Bakirə dövlət başçısının sarayda kişilərlə ağlasığmaz əməlləri - FOTOLAR
Çeçen toyuna qaz hücumu - “İnsanlar milçək kimi yerə tökülürdülər”
"O, sonradan düşündü ki, bu qızın yerişində, duruşunda, baxışında tam bir fahişə ədası var"
“Qızımı Bakıya apararaq bir neçə gün orda saxlayıb təcavüz ediblər...” -Yoxa çıxan qızla bağlı təfərrüatlar...
Azərbaycanlı məşhurun qızından Antalya küçələrində çılğın hərəkətlər - FOTO/VİDEO
“Həyatımda birinci dəfə belə bir adam gördüm ki..." - Eks vitse-primyer şokda + VİDEO
Yol polisi Bakıda yarım milyonluq maşın saxladı: Sərxoş sürücü 20 manat təklif etdi...
Masazırda film kimi olay: "BMW" 5 maşını vurdu, sürücü vəhşicəsinə döyüldü+VİDEO
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2019
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və s. işlər üçün əlaqə:
Telefon: 0502711225, 0507440247 (Whatsapp)