Xəbər lenti
23/07/2019 [22:24]:
Senat Mark Esperi Pentaqon rəhbəri kimi təsdiq etdi
23/07/2019 [22:14]:
Başqa qadına baxan sevgilisinin başında noutbuk qırdı - VİDEO
23/07/2019 [22:09]:
Rusiyanın baş rəqqası da Qarabağa gəldi...-FOTO
23/07/2019 [21:58]:
Abid Şərifovun maşınının üstünə çıxan jurnalist işdən çıxarıldı
23/07/2019 [21:48]:
Medal qazanan qız güləşçimiz: "Anamı məyus edə bilməzdim"
23/07/2019 [21:46]:
Misir fironları əslən qafqazlıdır - Alman alimlərindən sensasion tədqiqat
23/07/2019 [21:25]:
Bu şəkil Kim Çenin gizli silahını ortaya çıxardı - FOTO
23/07/2019 [21:21]:
Azərbaycanda “Tarla günü” keçiriləcək
23/07/2019 [21:18]:
İnstaqramdan ən çox pul qazanan məşhurlar - Siyahı
23/07/2019 [21:11]:
Masaj etdirən hamilə model öldü
23/07/2019 [20:56]:
Pakistan Əfqanıstandakı barışa dəstək verə bilər
23/07/2019 [20:50]:
Rusiyada yanğında 4 nəfər öldü
23/07/2019 [20:49]:
ABŞ bunu da etdi: Miqrantlar sürətli şəkildə deport edilir
23/07/2019 [20:47]:
Astarada dənizdə batan şəxsin meyiti sudan çıxarıldı - YENİLƏNİB
23/07/2019 [20:44]:
Böyük Britaniya fırtınalara məruz qalacaq - Rus senator
23/07/2019 [20:33]:
Ermənilər Rəşidə Behbudovaya hücum etdi - VİDEO
23/07/2019 [20:33]:
Saç düzümünə görə ölkədə populyar olan keçmiş xarici işlər naziri baş nazir oldu...
23/07/2019 [20:31]:
I Avropa Oyunlarının iştirakçısı öldü
23/07/2019 [20:29]:
Lənkərandakı ağır qəzada ölən və yaralananların kimliyi bilindi - FOTO
23/07/2019 [20:26]:
Qırğızıstan və Tacikistan ümumi sərhədi birgə qoruyacaqlar
23/07/2019 [20:23]:
Bakıda qız özünü 9-cu mərtəbədən atmaq istədi - VİDEO
23/07/2019 [20:14]:
Niyə Ali Məhkəmə tərəfindən bu biabırçılıqlara göz yumulur?
23/07/2019 [20:00]:
"Ağdamın alınacağı və bacımın məzarını görəcəyim günü həsrətlə gözləyirəm”
23/07/2019 [19:57]:
Hərbi hissədə tədbir keçirilib - VİDEO
23/07/2019 [19:47]:
Sərbəst güləşçi Kənan Heybətov qızıl medal qazandı
23/07/2019 [19:44]:
Rezidenturaya keçirilmiş müsabiqənin nəticələri elan olundu
23/07/2019 [19:42]:
Aktrisanın geyimi tənqid olundu: “Evdəki yataq dəstinə bürünüb”
23/07/2019 [19:31]:
Türkiyədə torpaq sürüşməsi nəticəsində 5 nəfər ölüb, 2 nəfər itkin düşüb
23/07/2019 [19:27]:
Lənkəranda ağır qəza: bir ölü, iki yaralı
23/07/2019 [19:27]:
“Ölkəmizin bank-maliyyə sistemi qlobal sistemə lazımınca inteqrasiya olunmayıb”
23/07/2019 [19:10]:
Gülşən Rəvan qızının nakam Cəbrayıl sevgisi
23/07/2019 [19:07]:
Azərbaycanın qızıl medallarının sayı səkkizə çatdı
23/07/2019 [18:57]:
Allahşükür Paşazadə Argentina səfiri ilə görüşdü
23/07/2019 [18:57]:
"Tanışlıq, dostluq, üzgörənlik həmin mükafatın əsl sahibini tapmasına imkan verməz"
23/07/2019 [18:49]:
Bərdədə azyaşlıların xəstəxanaya atılması ilə bağlı cinayət işi başlandı - RƏSMİ
23/07/2019 [18:44]:
"Forsaj 9"un çəkilişləri zamanı bədbəxt hadisə - FOTO
23/07/2019 [18:33]:
21 cinayətin üstü “isti izlər”lə açıldı
23/07/2019 [18:25]:
Ermənilərin Rusiyaya “böyük qaçışı”
23/07/2019 [18:23]:
“Mediada pozitiv nümunələrin təbliği pozitiv nəticələrə səbəb olur”
23/07/2019 [18:21]:
Nazir: “Azərbaycan MDB-də ən təhlükəsiz dövlətlərdən biridir”
23/07/2019 [18:19]:
Xəzər dənizində daha bir nəfər batdı
23/07/2019 [17:58]:
Bu sahədə çalışanların maaşı artırıldı
23/07/2019 [17:57]:
“Biz  “Şuşa”, “Ağdam” adı altında konyaklar yox, toplar, tanklar istehsal etməyə qadir olmalıyıq...” 
23/07/2019 [17:56]:
“Yaşamaq və yaşatmaq üçün bu məkana inteqrasiya etməliyik”
23/07/2019 [17:55]:
Dövlət Komitəsində Ağdamın işğal günü ilə bağlı tədbir -FOTOLAR
23/07/2019 [17:53]:
Qəbul imtahanlarında nəticələri ləğv edilən abituriyentlərin sayı açıqlanıb
23/07/2019 [17:51]:
Eminlə dominikanlı modelin rəqsi - FOTO
23/07/2019 [17:51]:
“Nar” şəbəkəsi gücləndirilmiş rejimə keçdi
23/07/2019 [17:50]:
Nizami Gəncəvinin “Xosrov və Şirin” poeması Türkiyədə nəşr olunub
23/07/2019 [17:41]:
"Bunu deyəndə bəzilərinin xoşuna gəlmir, amma islahatlara rəğmən korrupsiya bitmək bilmir"
23/07/2019 [17:40]:
6 saylı Vəkil Bürosunun təmirdən çıxmış yeni ofisi istifadəyə verildi
23/07/2019 [17:35]:
“Keşikçidağ”la bağlı təxribatların arxasında ermənilər dayanır
23/07/2019 [17:31]:
Küçəni zibilləyənlərə 50 manat cərimə: amma qanun işləmir - FOTO
23/07/2019 [17:23]:
306 milyon dollarlıq "Ferrari"ni buldozerlə əzdilər - FOTOLAR
23/07/2019 [17:20]:
Avstriyada SOCAR-ın ilk YDM-i açıldı
23/07/2019 [17:18]:
Balotellini qovan hakim “Qarabağ”ın Bakıdakı oyununa təyin olundu
23/07/2019 [17:18]:
İstanbulda qorxunc cinayət - Qonşular gənc qadının qışqırıq səslərinə oyandı -FOTOLAR
23/07/2019 [17:12]:
Əvvəl mer, sonra XİN rəhbəri, indi isə Baş nazir - DOSYE
23/07/2019 [17:05]:
Ağstafada top və minaatan mərmi aşkarlandı - FOTO
23/07/2019 [16:50]:
Zenfira İbrahimova: “Qızımın atası ərimdir, başqası deyil”
23/07/2019 [16:46]:
Tramp Boris Consonu təbrik etdi: “Əla olacaq! ”
23/07/2019 [16:44]:
“Azərkosmos”un gəlirləri 45 milyon olacaq
23/07/2019 [16:38]:
Kamal Abdulla: "Tam azad vəzifə yoxdur, vəzifə insanı qəfəsə salır" - MÜSAHİBƏ
23/07/2019 [16:32]:
Prezident Murad Köhnəqalaya mənzil hədiyyə etdi
23/07/2019 [16:29]:
Venesuela işıqsız qaldı, ölkədə qeyri-iş günü elan olundu
23/07/2019 [16:17]:
Uşaqları oğurlayıb dilənçi edirlər - Keçmiş polis rəisi
23/07/2019 [16:10]:
"Hesab etmirəm ki, ölüm hökmünün bərpa edilməsi cinayətlərin qarşısını ala bilər..."
23/07/2019 [16:08]:
Azərbaycan sülhməramlılarının bir qrupu Əfqanıstana yola salındı
23/07/2019 [16:05]:
Güclü külək Bakıda üç ağacı aşırdı
23/07/2019 [16:03]:
Boris Conson Britaniyanın yeni Baş naziri seçildi
23/07/2019 [16:01]:
Məleykə Abbaszadə: "Ailədəki problemlər imtahanın nəticələrini dəyişmir"
23/07/2019 [15:59]:
Aygün Mahmudova: "Öləndə məni bu xalla tapacaqlar"
23/07/2019 [15:31]:
Şirvanın su təchizatı yaxşılaşdırılır
23/07/2019 [15:23]:
Bakıda bu yollar bağlanır - Sürücülərin diqqətinə!
23/07/2019 [15:13]:
Təhsil Nazirliyi: 1535 nəfər ali məktəblərdən köçürülmək üçün müraciət etdi
23/07/2019 [15:11]:
İyul ayında 8 qida zəhərlənməsi qeydə alındı
23/07/2019 [15:09]:
ADU-da Çin və Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin ildönümü qeyd edilib
23/07/2019 [15:07]:
Ən çox nikah bağlanan ay – Azərbaycanlılar mifi dağıtdı
23/07/2019 [14:59]:
QAT BMT-nin Bakıdakı nümayəndəliyi qarşısında aksiya keçirdi
23/07/2019 [14:56]:
Tibb bacıları bu gün səhərdən  tətilə başladı 
Bütün arxiv bir sırada
09/02/2015 [08:29] - Köşə - ( 6454 dəfə baxılıb)

Avrasiyanın yeni balansı  və Türkiyə

Telman Nüsrətoğlu

Bu gün Avrasiya bölgəsində yaşadığımız əsrin qədərinə yön verəcək təlatümlü geoplitik proseslər cərəyan etməkdədir.   Dünyanın   super  gücü olan Amerikanın Bzejinski kimi strateqlərinə görə, rəsmi Vaşinqtonun bu əsrdəki öncəlikli hədəfi Avrasya bölgəsində ortaya çıxa biləcək yeni kürəsəl güclərin formalaşmasını  əngəlləmək olmalıdır. Bu fikirləri nəzərə alsaq coğrafiyamızda nədən bu qədər ziddiyətli, qarışıq hadisələrin baş verdiyini, dəngələrin sürətlə dəyişdiyini anlamış olarıq. Dünyanın enerji resurslarının, təbii zənginliklərinin çox əhəmiyətli bir hisssəsi, tarixdən gələcəyə stratejik önəm daşıyan nəqliyyat  yolları da bu bölgədədir. Məhz buna görə də Amerikanın, Rusyanın,  Çinin,  Avropanın dərin düşüncə quruluşlarının planlaşdırıb həyata keçirməyə çalışdıqları  hər birisinin özlərinəxas bir Avrasya hakimiyət modelləri  var.  Və bu gün biz  bu coğrafiyada adı çəkilən güc mərkəzləri arasında amansız bir mübarizənin getdiyini müşahidə etməkdəyik.  Krım,  Şərqi Ukrayna,  Suriya,  İraq,  Liviyada ayrı-ayrı qruplaşmalar arasında gedən döyüşlərə də bu güclərin təmsili savaşları olaraq baxmaq lazımdır. 

Bəs Yaxın Şərqdən Orta Asyanın içlərinə doğru uzanan bu strateji coğrafiyanın tarixi sürəçdə əsl,  qalıcı və  dominant  faktoru olan türklər,  müsəlmanlar bu mübarizənin harasında yer almaqdadır? Türk-islam dünyasının lokomotiv gücü ola biləcək Türkiyənin də bir Avrasya modeli varmı? Yeni, güclü Türkiyə konsepsiyasının, baş nazir Davudoğlunun dilə gətirdiyi “cahanşümul dövlət” prinsipinin içini dolduracaq və ya bu irəliləyişə əngəl ola biləcək amllər nələrdir?  Türkiyə  1945  sonrası dönəmin geopolitik şərtlərinin diktəsi, yəni, sovet müdaxiləsi qorxusuyla Avroatlantik institutlara dərin inteqrasiyası nəticəsində qismən itirdiyi müstəqil siyasətini yenidən bərpa edə biləcəkmi? Ən əsası isə Türkiyə Amerikada ərsəyə gətirilən Böyük Yaxın Şərq proyektini “Böyük Osmanlı” proyektinə dönüşdürə biləcəkmi?  Nəhayət,  İslam dünyası daha  da  acınacaqlı günlərdən qorunmaq üçün birliyin vacib olduğunu anlaya biləcəkmi? Bütün bu oyun və əzilmişlikdən sonra müsəlmanların intibahı, oyanışı prosesi başlaya bilərmi ?

Bu gün üzərində oyunlar oynanılan , müxtəlif planlar qurulan, sərvətləri talan edilən, azadlıqları məhdudlaşdırılan, öldürülən insanlar  da  müsəlmanlardır.  İslam dünyası  ən nəhayət bu durumun əsas səbəbkarı olan xarici müdaxilələrə,  müstəmləkəçi hücumlara bel bağlayaraq təskinlik tapmaq yerinə birlik, intibah arayışlarını sürətləndirərək problemlərinin həllinə cavab tapmalidir.    Birinci Dünya müharibəsinin nəticələri üzərində dizayn edilən Yaxın Şərq,  Avrasiyadakı reallıqlar, buranın əsl yerliləri olmayan qüvvələr arasındakı qarşıdurmalar bir müsəlman etnosun yenidən güclənərək bölgədə aktiv rol almasıyla dəngələnə, düzələ bilər.  Tarixi ənənələri,  təşkilatçılıq və hərbi birikimi,  potensial imkanlarıyla Avrasyanı müsəlman Avrasyasına dönüşdürə biləcək tək qüvvə Türk millətidir.  Balkanlardan Çin səddinə qədər uzanan böyük bir areala yayılan Türk dünyasının ən güclü dövləti də heç  şübhəsiz, Türkiyədir.

 Bu həqiqəti dünyada söz sahibi olan dövlətlər də yaxşı anladıqları üçün Türkiyənin ayağına bağlanmış olan zəncirləri qırıb atmasına imkan vermək istəmirlər. Çünki dünyanın əsas geopolitik,  geoiqtisadi oyunlarının oynandığı bölgələrdə müsəlman faktoru, türk faktoru  var.  Zira, Türkiyənin bu potensial təsir coğrafiyalarıyla bütünləşməsi  iqtisadiyatı,  siyasətiylə yuxarıda sözünü etdiyimiz kimi onun kürəsəl güc mərkəzi olaraq meydana çıxması deməkdir.  Əslində Böyük Yaxın Şərq proyektinin bir hədəfi də bu güc mərkəzinin doğuşuna  imkan verməməkdir. Davudoğlunun qonşularla “sıfır sorun” konsepsiyası Türkiyəni təbii olaraq iqtisadi,  siyasi cazibə mərkəzinə çevirməkdəydi.

Məhz bu səbəbdən də cinin çiraqdan çıxarılmasına qərar verildi. 11  sentyabr sonrası guya Yaxın Şərqdə terror bəsləyən səbəblərin ortadan qaldırılması üçün bölgənin demokratikləşməsi, ərəb dünyasının  “çağdaş dünyanın dəyərləriylə”  bütünləşdirilməsi “gərəkli bilindi”. Görünüşdə “ərəb baharı”,  Böyük Yaxın Şərq proyekti demokratikləşməyə xidmət etməliydi.  Ancaq Misir və Suriyada  biz  demokratik qüvvələrin dəstəklənmədiyini , radikal qüvvələrin əsas oyunçuya çevrildiyini gördük. 

Deyəsən xalqların iradəsinə söykənən hakimiyətlərin formalaşması , dialoq və uzlaşma mədəniyyətinin Yaxın Şərqdə hakim olması birilərinin maraqlarına cavab vermirdi.  Bu  durum  zəngin təbii sərvətləri olan bölgənin sakit məcrada inkişafına,  bölgə insanının rifahına,  Türkiyənin liderliyinin möhkəmlənməsinə səbəb olacaqdı.   Bölgəyə demokratiya gələcək , çoxluğun iradəsiylə iqtidarlar qurulacaqdı.  Ancaq oyun deyəsən başqa oyundu və həm də çox böyükdü.  “Ərəb baharına” dəstək verən Türkiyə Misirdə,  Suriyada Batının xalq iradəsinə necə tüpürdüyünü gördü.  Bir ara  biz müxtəlif provokasiyalarla Türk ordusunun belə necə bu kirli savaşın içinə çəkilmək istəndiyinə şahid olduq.  

Ancaq sonrakı proseslər də göstərdi ki, Türkiyə bu təmsili savaşlara,  asimmetrik saldırılara  da  hazırdır və səhnədədir.  Suriyanın quzeyində yaradılacaq bir kürd muxtariyəti üzərindən Türkiyə  təcrid olunaraq   Quzey  İraq  neftinin Ağdənizə çıxarılması strategiyası, Əsədin hakimiyyətdən uzaqlaşdırılmaması , yeni bir Kürd dövlətinin qurulması arzusu da  birinci növbədə yenə Türkiyənin yüksəlişini, güclənməsini əngəlləmək niyyətlərinə xidmət etməkdədir.  1925-ci ildə şeyx Səid üsyanı Lozanda həlledilməmiş,  açıqqalmış  Mosul-Kərkük məsələsinin inglislərin xeyrinə həll edilməsinə təsir etdiyi kimi, indi də bölgədə yeni dəngələrin formalaşdığı bir dövrdə bəzi qüvvələr yeni bir kürd üsyanı çıxarmaqla Türkiyənin əlini-qolunu bağlamaq istəyirlər.

 Bütün bunlara qarşı  Türkiyə çözüm sürəciylə həm bölgədə gedən prosesləri yönləndirmyəyə çalışmaqda həm də  PKK-nın fərqli ölkələrin xüsusi xidmət orqanlarına xidmət edən qruplarını marjinallaşdıraraq oyundan çıxarmağı planlaşdırmaqdadır.    Ancaq bütün bu oyunlara, təmsili savaşlara baxmayaraq Quzey  İraq neftinin nəqli də daxil olmaqla Türkiyə enerji dəhlizi olma yolunda çox strateji anlaşmalara imza atmaqda, bölgənin iqtisadi cazibə mərkəzi olmağa davam etməkdədir.  Nə qədər iddialı görsənsə də Türkiyənin hədəfi  2023 ”“cü ilə qədər Avrasyanın sənaye mərkəzi olmaqdır.  Davudoğlu hökumətinin xüsusiylə Türkiyəyə beyin köçünü təmin etmək istiqamətindəki addımları , araşdırma qurluşlarına ayrılan vəsaitlər Türkiyənin inkişafını stimullaşdırır.

Məncə, rus-türk yaxınlaşması  da Amerikanı  Suriya və Yaxın Şərq məsəsləsində gec-tez Türkiyənin tezislərini mənimsəməyə məcbur edəcəkdir.

 

loading...
loading...
"Ağdamın alınacağı və bacımın məzarını görəcəyim günü həsrətlə gözləyirəm”
Məşhur avtomobil markası yarım milyon avtomobilini geri çağırdı - SƏBƏB
25 il sonra yenidən çəkilən film hasilat rekordu qırdı - MARAQLI
Diribaş Samux sakini evinə girən oğrunu yaxalayaraq polisə təhvil verdi - MARAQLI...
"Yaşlı qadınlarla birlikdə olaraq həftəyə 8 min funt sterlinq qazanıram" - QALMAQALLI ETİRAF
Lor Hospital
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
İqtisadiyyat
“Ölkəmizin bank-maliyyə sistemi qlobal sistemə lazımınca inteqrasiya olunmayıb”
Cəmiyyət
"Tanışlıq, dostluq, üzgörənlik həmin mükafatın əsl sahibini tapmasına imkan verməz"
Gündəm
“Mediada pozitiv nümunələrin təbliği pozitiv nəticələrə səbəb olur”
Cəmiyyət
"Bunu deyəndə bəzilərinin xoşuna gəlmir, amma islahatlara rəğmən korrupsiya bitmək bilmir"
Cəmiyyət
Şəhid qardaşının xatirəsinə yol çəkdirdi - İBRƏTAMİZ...
Həftənin ən çox oxunanları
“Yol hərəkəti haqqında” qanuna dəyişiklik edildi
Hərbi hissəyə bir milyon 400 min nəfərlik basqın: Pentaqon şokda...
Bakirə dövlət başçısının sarayda kişilərlə ağlasığmaz əməlləri - FOTOLAR
Çeçen toyuna qaz hücumu - “İnsanlar milçək kimi yerə tökülürdülər”
"O, sonradan düşündü ki, bu qızın yerişində, duruşunda, baxışında tam bir fahişə ədası var"
“Qızımı Bakıya apararaq bir neçə gün orda saxlayıb təcavüz ediblər...” -Yoxa çıxan qızla bağlı təfərrüatlar...
Azərbaycanlı məşhurun qızından Antalya küçələrində çılğın hərəkətlər - FOTO/VİDEO
“Həyatımda birinci dəfə belə bir adam gördüm ki..." - Eks vitse-primyer şokda + VİDEO
Yol polisi Bakıda yarım milyonluq maşın saxladı: Sərxoş sürücü 20 manat təklif etdi...
Masazırda film kimi olay: "BMW" 5 maşını vurdu, sürücü vəhşicəsinə döyüldü+VİDEO
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2019
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və s. işlər üçün əlaqə:
Telefon: 0502711225, 0507440247 (Whatsapp)