Xəbər lenti
24/07/2019 [00:47]:
Dadaşovun ailəsinə ömürlük yardım ediləcək
24/07/2019 [00:45]:
Göyçayda canavarlar həyətə hücum etdi - FOTO
24/07/2019 [00:42]:
Görmə qabiliyyətini itirənlərə ümidverici xəbər - MARAQLI
24/07/2019 [00:42]:
Nərimanovda zəncirvari qəza: “Subaru” “Hyundai” və “Mercedes”ə çırpıldı - FOTO
24/07/2019 [00:38]:
Cəlilabadda 10 yaşlı uşağı avtomobil vurdu
24/07/2019 [00:27]:
İki qardaş 18 saat fasilə ilə öldü - FOTO
23/07/2019 [23:53]:
ABŞ donanaması İrana məxsus ikinci PUA-nı vurdu - İddia
23/07/2019 [23:47]:
Robot-insan seksi yeni bir sahə yaratdı: "Erobotik"
23/07/2019 [23:41]:
Cəlilabad sakini bıçaqlandı
23/07/2019 [23:28]:
Qurbağa bəsləyən qadın görənləri heyrətə gətirir - MARAQLI
23/07/2019 [23:28]:
Ledi Qaqanın anası: “Həmişə günah kişilərdə olur”
23/07/2019 [23:12]:
"Həm kişilərə, həm də qadınlara marağım var, hər iki cinsdən olan birini sevə bilərəm"
23/07/2019 [23:05]:
Rusiyada Putinin kortejini "partlatmaq" istəyiblər
23/07/2019 [22:59]:
Yüz otuz iki kənddə son üç ayda qız uşağı doğulmayıb - MARAQLI...
23/07/2019 [22:55]:
Qurban Qurbanov: "Bunu sabahkı oyun haqda demək olmaz"
23/07/2019 [22:34]:
Polis məmuru ürəyi dayanan körpəni həyata qaytardı - İBRƏTAMİZ...+ VİDEO
23/07/2019 [22:30]:
Türkiyədə turist avtobusu aşıb - 20 yaralı
23/07/2019 [22:27]:
Yanacaq tankeri qəzaya uğradı: Ölənlər var
23/07/2019 [22:24]:
Senat Mark Esperi Pentaqon rəhbəri kimi təsdiq etdi
23/07/2019 [22:14]:
Başqa qadına baxan sevgilisinin başında noutbuk qırdı - VİDEO
23/07/2019 [22:09]:
Rusiyanın baş rəqqası da Qarabağa gəldi...-FOTO
23/07/2019 [21:58]:
Abid Şərifovun maşınının üstünə çıxan jurnalist işdən çıxarıldı
23/07/2019 [21:48]:
Medal qazanan qız güləşçimiz: "Anamı məyus edə bilməzdim"
23/07/2019 [21:46]:
Misir fironları əslən qafqazlıdır - Alman alimlərindən sensasion tədqiqat
23/07/2019 [21:25]:
Bu şəkil Kim Çenin gizli silahını ortaya çıxardı - FOTO
23/07/2019 [21:21]:
Azərbaycanda “Tarla günü” keçiriləcək
23/07/2019 [21:18]:
İnstaqramdan ən çox pul qazanan məşhurlar - Siyahı
23/07/2019 [21:11]:
Masaj etdirən hamilə model öldü
23/07/2019 [20:56]:
Pakistan Əfqanıstandakı barışa dəstək verə bilər
23/07/2019 [20:50]:
Rusiyada yanğında 4 nəfər öldü
23/07/2019 [20:49]:
ABŞ bunu da etdi: Miqrantlar sürətli şəkildə deport edilir
23/07/2019 [20:47]:
Astarada dənizdə batan şəxsin meyiti sudan çıxarıldı - YENİLƏNİB
23/07/2019 [20:44]:
Böyük Britaniya fırtınalara məruz qalacaq - Rus senator
23/07/2019 [20:33]:
Ermənilər Rəşidə Behbudovaya hücum etdi - VİDEO
23/07/2019 [20:33]:
Saç düzümünə görə ölkədə populyar olan keçmiş xarici işlər naziri baş nazir oldu...
23/07/2019 [20:31]:
I Avropa Oyunlarının iştirakçısı öldü
23/07/2019 [20:29]:
Lənkərandakı ağır qəzada ölən və yaralananların kimliyi bilindi - FOTO
23/07/2019 [20:26]:
Qırğızıstan və Tacikistan ümumi sərhədi birgə qoruyacaqlar
23/07/2019 [20:23]:
Bakıda qız özünü 9-cu mərtəbədən atmaq istədi - VİDEO
23/07/2019 [20:14]:
Niyə Ali Məhkəmə tərəfindən bu biabırçılıqlara göz yumulur?
23/07/2019 [20:00]:
"Ağdamın alınacağı və bacımın məzarını görəcəyim günü həsrətlə gözləyirəm”
23/07/2019 [19:57]:
Hərbi hissədə tədbir keçirilib - VİDEO
23/07/2019 [19:47]:
Sərbəst güləşçi Kənan Heybətov qızıl medal qazandı
23/07/2019 [19:44]:
Rezidenturaya keçirilmiş müsabiqənin nəticələri elan olundu
23/07/2019 [19:42]:
Aktrisanın geyimi tənqid olundu: “Evdəki yataq dəstinə bürünüb”
23/07/2019 [19:31]:
Türkiyədə torpaq sürüşməsi nəticəsində 5 nəfər ölüb, 2 nəfər itkin düşüb
23/07/2019 [19:27]:
Lənkəranda ağır qəza: bir ölü, iki yaralı
23/07/2019 [19:27]:
“Ölkəmizin bank-maliyyə sistemi qlobal sistemə lazımınca inteqrasiya olunmayıb”
23/07/2019 [19:10]:
Gülşən Rəvan qızının nakam Cəbrayıl sevgisi
23/07/2019 [19:07]:
Azərbaycanın qızıl medallarının sayı səkkizə çatdı
23/07/2019 [18:57]:
Allahşükür Paşazadə Argentina səfiri ilə görüşdü
23/07/2019 [18:57]:
"Tanışlıq, dostluq, üzgörənlik həmin mükafatın əsl sahibini tapmasına imkan verməz"
23/07/2019 [18:49]:
Bərdədə azyaşlıların xəstəxanaya atılması ilə bağlı cinayət işi başlandı - RƏSMİ
23/07/2019 [18:44]:
"Forsaj 9"un çəkilişləri zamanı bədbəxt hadisə - FOTO
23/07/2019 [18:33]:
21 cinayətin üstü “isti izlər”lə açıldı
23/07/2019 [18:25]:
Ermənilərin Rusiyaya “böyük qaçışı”
23/07/2019 [18:23]:
“Mediada pozitiv nümunələrin təbliği pozitiv nəticələrə səbəb olur”
23/07/2019 [18:21]:
Nazir: “Azərbaycan MDB-də ən təhlükəsiz dövlətlərdən biridir”
23/07/2019 [18:19]:
Xəzər dənizində daha bir nəfər batdı
23/07/2019 [17:58]:
Bu sahədə çalışanların maaşı artırıldı
23/07/2019 [17:57]:
“Biz  “Şuşa”, “Ağdam” adı altında konyaklar yox, toplar, tanklar istehsal etməyə qadir olmalıyıq...” 
23/07/2019 [17:56]:
“Yaşamaq və yaşatmaq üçün bu məkana inteqrasiya etməliyik”
23/07/2019 [17:55]:
Dövlət Komitəsində Ağdamın işğal günü ilə bağlı tədbir -FOTOLAR
23/07/2019 [17:53]:
Qəbul imtahanlarında nəticələri ləğv edilən abituriyentlərin sayı açıqlanıb
23/07/2019 [17:51]:
Eminlə dominikanlı modelin rəqsi - FOTO
23/07/2019 [17:51]:
“Nar” şəbəkəsi gücləndirilmiş rejimə keçdi
23/07/2019 [17:50]:
Nizami Gəncəvinin “Xosrov və Şirin” poeması Türkiyədə nəşr olunub
23/07/2019 [17:41]:
"Bunu deyəndə bəzilərinin xoşuna gəlmir, amma islahatlara rəğmən korrupsiya bitmək bilmir"
23/07/2019 [17:40]:
6 saylı Vəkil Bürosunun təmirdən çıxmış yeni ofisi istifadəyə verildi
23/07/2019 [17:35]:
“Keşikçidağ”la bağlı təxribatların arxasında ermənilər dayanır
23/07/2019 [17:31]:
Küçəni zibilləyənlərə 50 manat cərimə: amma qanun işləmir - FOTO
23/07/2019 [17:23]:
306 milyon dollarlıq "Ferrari"ni buldozerlə əzdilər - FOTOLAR
23/07/2019 [17:20]:
Avstriyada SOCAR-ın ilk YDM-i açıldı
23/07/2019 [17:18]:
Balotellini qovan hakim “Qarabağ”ın Bakıdakı oyununa təyin olundu
23/07/2019 [17:18]:
İstanbulda qorxunc cinayət - Qonşular gənc qadının qışqırıq səslərinə oyandı -FOTOLAR
23/07/2019 [17:12]:
Əvvəl mer, sonra XİN rəhbəri, indi isə Baş nazir - DOSYE
23/07/2019 [17:05]:
Ağstafada top və minaatan mərmi aşkarlandı - FOTO
23/07/2019 [16:50]:
Zenfira İbrahimova: “Qızımın atası ərimdir, başqası deyil”
23/07/2019 [16:46]:
Tramp Boris Consonu təbrik etdi: “Əla olacaq! ”
23/07/2019 [16:44]:
“Azərkosmos”un gəlirləri 45 milyon olacaq
Bütün arxiv bir sırada
30/01/2015 [11:19] - Köşə - ( 5769 dəfə baxılıb)

Rusiyanın Qafqaz siyasəti

Dünəndən bu günə
Telman Nüsrətoğlu


İqtisadi, siyasi, geostratejik önəmi və hələ də həll edilməmiş etno-demografiq problemlərindən dolayı potensial konflikt riski altında olan bölgələriylə Qafqaz bu gün formalaşmaqda olan yeni dünya dəngəsində önə çıxmaqdadır. Rusya imperialist iddiaları, xarici siyasətdəki “yaxın çevrə” doktrinası baxımından Qaradəniz və Xəzər ətrafını iqtisadi ”“siyasi, hərbi”“stratejik olaraq tarixi, vaz keçməsi mümkün olmayan bir hakimiyət bölgəsi olaraq görməkdədir.

Rusyanın Ukrayna, Krım ətrafında gedən proseslərdə bütün yaşananları özünü çevrələyən Qərb təhlükəsi, Avrasyada küncə sıxışdırılma və Rus imperialist maraqlarının təhdit altına alınması kimi qəbul etdiyini gördük. Ortada bir də mübarizəsi əsrlərlə davam edən Türkiyə və ümumiyyətlə türk faktoru var.

Rusya kürəsəl güc olma yürüşünə tarixi Türk torpaqlarını işğal edərək Xəzərə, Qaradənizə çıxış əldə etməklə başlamışdır. Post ”“sovet dönəmi yeni müstəqil türk cümhuriyətləri ortaya çıxsa da Rusya üçün yaxın çevrə ölkələrində var olmaq, Rusya Federasyası sərhədləri daxilində var olmaqla paralel olaraq qəbul edildiyi üçün bütün bu coğrafiyalarda Türk ”“Rus rəqabəti də davam etməkdədir. Qarabağ problemi də daxil, bölgədəki bütün məsələlərin həlli Rusyanın Qafqaz siyasətinin təməllərini, olmazsa olmazlarını anlayaraq ona görə siyasət formalaşdırmaqdan keçir.Rusyanın Qafqaz siyasətinin tarixinə göz atmaqla bu gün nə etmək istədiyi haqda da aydın təsəvvürə malik ola bilərik.

Moskovanın Türk coğrafiyalarına doğru genişləməsi davam etdikcə özünə sosyal dayaqlar formalaşdırmaq və işğal etdiyi torpaqlarda qalıcı ola bilmək üçün bölgənin etno-demografiq, dini mənzərəsini də tarixi seyrindən qopararaq dəyişdirdiyini görürük. Bu gün meydana çıxan reallıqlar bu dövlətin zamana yayılan imperialist siyasətinin nəticəsində ortaya çıxıb və biz bu reallıqları, konflikt və qarşıdurma risklərinin siyasi, kültürəl, tarixi təməllərini öyrənmək məcburiyətindəyik.

Unutmayaq ki, Güney Qafqaz eyni zamanda Rusyanın zəif nöqtəsidir. Dəyişən dünya dəngəsində bütövlükdə Qafqazda stabillik və hüzurun təmin olunması üçün bu coğrafiyada yaşayan xalqlara yönəlik Türkiyə və Azərbaycanın birgə strategiya formalaşdırması vacibdir. Bu xalqlarla olan tarixi, kültürəl iqtisadi bağların gücləndirilməsi eyni zamanda Rusyanı da bütövlükdə Türk gücüylə hesablaşmağa, Qarabağ kimi problemlərin həllində Azərbaycanın haqlı tələbini qəbul etməyə sövq edə bilər.

Türkiyənin və Azərbaycanın bölgədəki maraqları, xüsusilə Güney Qafqazın müsəlman xalqlarının birliyinin dəstəklənməsini, onların radikal dini cərəyanlara meyillənmələrinin əngəllənməsini, normal, mötədil bir çizgidə- İslam qardaşlığı çizgisində vəhdətin təmin edilməsinin vacibliyini ortaya qoyur. Tarixi, etnik ve sosio-kültürəl olarak bir-birinə qohum millətlər halına gəlmiş Güney Qafqazda sabitlik və huzur Türkiyəylə, Azərbaycanla əlaqələrin daha da inkişaf etməsinə və bölgə xalqlarının daha müstəqil hərəkət etməsinə səbəb olacaqdır. Qafqazdakı Qarabağ, Osetya, Abxazya kimi problemlərin yaranma səbəbləri və həlli yollarının daha yaxşı anlaşılması için rus işğalı ve bölgənin etno-demografiq həqiqətləri üzərində düşünməkdə fayda var. Qafqaz iç-içə və qarışıq etno-demografiq strukturuyla tarihin bütün dövrlərində etnik ve kültürəl birlik tələb etmiş, bir ”“biriylə qohum olan toplumlar sülh və hüzur içində yaşamışdır.

İslamiyyətin bu bölgədə yaşayan xalqlar arasında yayılmasıyla bu din coğrafiyamızda zəngin etnik mozaikanı birləşdirən bir dəyər rolunu oynamış, əsrlərdir, Qafqaz xalqları müsəlman kimliklərini əsas dəyər olarak önə çəkərək imperialist hücumlara qarşı birgə müqavimət göstərmişlərdir. Başda M. Ə. Rəsulzadə olmaqla XX əsr Azərbaycan aydınlarının müdafiə etdikləri Qafqaz Birliyi tezisi də əslinda rus totalitarizminə və bölgədə həyata keçirilmək istənilən etnik-demografiq, dini təxribatlara qarşı bütün Qafqaz xalqlarında bir birlik, müqavimət və müstəqil yaşam şüuru formalaşdırmağı hədəfləməkdəydi. Bu birliyin alternativi isə Rusyanın imperialist maraqları çərçivəsində Qafqazda yaratdığı yeni durumla etnik ve kültürəl təməlli konfliktləri qızışdıraraq buralarda at oynatması və beləcə hər kəsi öz idarəsi altında almasıdır.

Sovet dövlətinin dağılmasından sonra Rusyanın birbaşa düyməyə basmasıyla Qafqazda etnik çatışmaların baş verdiyini gördük. Bölgədəki stratejiq mövqeyi, zəngin neft ve gaz rezervləriylə Qafqazın lideri olmaq potensialına sahib Azərbaycanın və önəmli tarnzit ölkə mövqeyiylə Gürcüstanın formalaşmağa başlayan yeni dünya düzənində aktiv rol alma ehtimalları, əlbəttə ki, Qafqazda həyati əhəmiyyətli maraqları olan Rusyanı qorxutmaqdadır.

Azərbaycan Qafqazda , Orta Asyada, Balkanlarda əsrlərlə dabam edən rus-türk nüfuz mübarizəsi baxımından da stratejik önəmə sahibdir. Üstəlik, rus dövlət hafizəsində də türk varlığı, əsrlərdir, əsas təhdid ünsürü olaraq da yer almaqdadır.

Rusyanın coğrafi mövqeyi və hazırkı etnik ”“dini mozaikası göz önündə canlandırılanda bu narahatçılıq daha yaxşı anlaşılır. Sovet sonrası müstəqilliklərini elan eden türk cümhuriyətləri və onların sahib oldukları təbii zənginliklər,Türkiyəylə əlaqələrin inkişafı Rusyanın arzulamadığı proseslərdir. Bu mənada Rusya üçün bütövlükdə Qafqazda varlığını qoruya bilmək üçün Azərbaycan və Gürcüstanda var olmaq, bu iki ölkəni nəzarət altında tutmaq vacibdir. Tarixi Azərbaycan torpaqlarında Rusyanın qurduğu Ermənistan dövləti və erməni amili adı altında təcavüzkarlığın sürdürülməsi də Azərbaycanı cilovlamaq məqsədinə xidmət edir.

Qarabağ probleminin Rusyanın əlində Azərbaycana daima təsir edəcək milli dövlətçiliyi savaş, yeni ərazilərin işgalı riskiylə təhdid edərək Moskvaya bağlı hala gətirəcək bir riçaq olaraq tutulduğu sirr deyil. Eləcə də Güney Osetya və Abxazya da Gürcüstanın müstəqilliyinin və dövlətçiliyinin başının üstündə asılan demokl qılıncıdır.

Bu günkü statüs-kvonu; Rusyanın bölgə üzərindəki niyətlərini daha yaxşı anlamaq üçün Qafqazın işğalından sonra Çar Rusiyasının bölgədə həyata keçirdiyi siyasətə də əsas çizgiləriylə toxunmaq lazımdır. Çünkü Çar Rusyasının bu bölgəni işgal etdikdən sonra həyata keçirdiyi müstəmləkəçi köç və asimliyasiya siyasəti etnik və dini konfliktlər baxımından daha təhlükəli Qafqaz həqiqətini ortaya çıxarmış , potensial konflikt riski daşıyan problemlər meydana gəlmişdir. Güney və Quzey Qafqazdakı bu potensial konflikt bölgələrinin tarixi- sosioloji təməllərini anlamaq üçün də bir az geriyə qayıtmaq lazımdır.

Əslində Rusların Xəzər bölgəsinə olan marağı qədim dönəmlərə qədər uzanmaqdadır. X. və XI. əsrlərdə Kiyev knyazlığı dönəmində Ruslar Xəzər bölgəsinin təbii zənginlikləriylə maraqlanmağa başlamışlar. Rusyanın Qafqaz siyasətinin formalaşmasında bu bölgədə yaşayan xalqlarla olan ticarət də önəmli rol oynamışdır. İbn Fadlan, X. əsrdə qələmə aldığı seyahatnaməsində Xəzərlərin İtil şəhərində qurulmuş olan bazarlarda Ruslara rast gəldiyini yazmaqdadır. Hətta Rusların, 944 ”“də Quzey Azərbaycanın ən böyük şəhərlərindən olan Bərdəni yağmaladıqları da bilinməkdədir. 16.əsrə gəldiyimizdə Ruslar Xəzər dənizində ticaret filotları qurmuşlar və Ağqoyunlular dönəmindən sonra isə Azərbaycan coğrafyasında get-gedə güclənmişlərdir.

Səfəvilərlə Ruslar arasında xüsusiylə Şamaxı üzərindən ticaret aktif bir şəkildə davam etmişdir. Ruslar Avropalıların da Rusya vasitəsiylə Doğuyla əlaqə qurmaq niyətində olduğunu və onların da doğu ticarətinə maraq göstərə bildikleri üçün bu avantajlarından istifadə etmişlər. IV İvan dönəmində bəzi İngilis şirkətlərinin Moskova”™dan icazə alaraq Xəzərin o tayına ticarət səfərləri təşkil etdikləri bilinməkdədir. Elə bu dönəmdən etibarən də Ruslar, öz xarici siyasət doktrinaları istiqamətində strategiyalar formalaşdırmaqla Osmanlını bölgədən çıxartmanın planlarını qurdular.

Bu strategiyada ilk əngəl Astarxan Xanlığıydı. Astaraxana xəritədə baxdığımızda dönəmin doğu ve batı ticarətini birləşdirəcək qovşaq nöqtəsi olduğu açıqca görülməkdədir. Rusların bölgəyə hâkim olması yolundakı ən böyük maneyələrdən biri də, Müsəlman olan bölgə xalqının Osmanlı”™ya təbii bağlılıq və simpatiyasının olması, Rusların isə xiristian inancına ait olmalarıydı. Daha sonraları Müsəlman olan dağlı xalqlarının müqəddəs cihat adı altında Rus işğalına qarşı dirənişinin bir əsrə qədər davam etdiyini nəzərə aldıqda din faktorunun münasibətlərdə müəyənləşdirici bir amil olduğu daha yaxşı anlaşılmaqdadır. Qazan və Astarxan xanlıqlarının işğalıyla birlikdə Moskvanın Güney Qafqaza doğru genişlənən hərəkatının qapıları da açılmış oldu. Rusya Güney Qafqazda daimi dislokasiyalı hərbi bazalar qurdu və buradan da Qafqazın qəlbinə doğru irəliləməyə davam etdi.

Pyotrun XVIII əsrin əvvəllərində başlatmış olduğu Xəzər yürüyüşlərində iştirak edən zabit və kəşfiyatçıların raportlarında Rusyanın bölgədə qalıcı ola bilməsi üçün yeni dini ”“etnik coğrafi dizayn həyata keçirilməsinin vacib olması haqda qeydlərə rast gəlinir. Rusya bölgədə özünə bağlı xiristian əhali reallığını meydana gətirmək üçün buranın etnik xəritəsiylə oynamaqla yanaşı etniq fərqlilıklərin reallığında suni sərhədlər və torpaq ixtilafları çıxarmaqla bütün yerli etniq grupları özündən asılı vəziyətə gətirmənin də yollarını araşdırmağa başlamaışdır. Bu gün Qafqazda baş verən bütün ixtilafların təməllərinə baxdığımızda işğal sonrası Rusyanın etno- demoqrafiq planlarının, yenidənqurma hərəkətlərinin əsas səbəb olduğunu görürük.

Qazan və Astarxan xanlıqlarının işğalı sonrası kilsə -dövlət ittifaqı tatarlar, başkurdlar, çuvaşlar, udmurtlara qarşı yönəlmiş işgəncə və zülümlərlə həyata keçirilinən asimilasiya, xiristiyanlaştırma siyasəti yürütdü. Bu haqda elə Rus tarixçiliyində onlarla elmi iş, bu məsələnin ayrı ayrı aspektlərini ortaya qoyan əsərlər qələmə alınmışdır. Onlardan sonra sıra Güney Qafqazın müsəlman dağlı xalqlarındaydı.Burada da əsas hədəf bu xalqların İslamiyətlə bağlarını qoparmaq, asimiliyasiya etmək və tarixi kültürəl dəyərlərindən uzaqlaşdırmaqdı.İşğal sonrası birbaşa çarın himayəsində qurulmuş olan məhşur Osetin komissiyası və Qafqazda Pravoslavlığı Yayma Cəmiyətinin fəaliyətləri bütün Qafqazın müsəlman dağlı xalqlarının xristiyanlaşdırılmasını əsas hədəf olaraq qarşıya qoymaqdaydı.

Türkmənçay müqaviləsindən sonrasında Osmanlının şərq vilayətlərindən və İrandan yüz minlərlə erməninin gətirilərək Azərbaycan torpaqlarına yerləşdirilməsi yenə Qafqaza tam hakim olmaq strategiyasının tələbiydi. Pyotrdan bu yana Rus dərin dövlət çevrələrində Qafqazda növbəti xiristian dövlətinin qurulması qızğın bir şəkildə müzakirə edilməkdə, bu dövlətin Bakıda, Dərbənddə, Gilanda, yoxsa Mazandaranda qurulması istiqamətində təkliflər ortaya atılmaqdaydı. Bu məsələdə yenə də əsas rol ermənilərə verilməkdəydi. İrəvan xanlığının işğalından sonra isə Osmanlının şərq vilayətləriylə də bağlı Rusyanın planlarının həyata keçirilməsi baxımından bu yeni xiristian dövlətinin İrəvan xanlığının torpaqlarında qurulması qərarlaşdırılmışdır.

Rusyanın Azərbaycanla bağlı planları bu böyük projenin həyata keçirilməsiylə də yekunlaşmırdı. Rusya Muğan ”“Mil projesiylə də 1 milyondan artıq rusu Quzey Azərbaycan topraqlarına yerləşdirərək burdakı Türk-müsəlman varlığına birdəfəlik son qoymaq istəyirdi. Birinci dünya müharibəsi və ardınca baş verən bolşevik inqilabı Azərbaycanı bu qorxunc aqibətdən qurtardı. Ancaq Sovet dövründə də gizli yürüdülən imperialist siyasət bu torpaqlarda davam etdi. Sovet dövründə Qarabağda olduğu kimi bir sıra yerlərdə yaradılan muxtariyətlər, süni sərhədlərlə bölünən şəhərlər, qəsəbələrlə potensial ixtilaf strategiyası yürüdülmüşdür.

İki qardaş xalq olan Osetinlər və İnquşlar misalında Rusyanın siyasəti daha yaxşı anlaşılmaqdadır. Tarixən Tərək çayının sol sahilində İnquşlar sağ sahilində isə Osetinlər qardaşlıq mühiti içində yaşamışlardır. İndi Vladiqafqaz şəhəri süni sərhədlərlə İnquşlar və Osetinlər arasında bölünmüş bu iki qardaş xalq arasında ayrılıq toxumları əkilmişdir. İnquşlarla Osetinlərin Priqorodnı uğrundakı mübarizəsi hələ də davam etməkdədir. İllər boyu qardaşca birlikdə yaşayan Gürcülərlə Abxazların arasındakı problem də Rus siyasətinin bir nəticəsidir. İllər boyu ruslar Qafqazda bütövlükdə müsəlman gücünü, türk gücünü parçalayaraq, zəyiflədərək, onlar arasındakı birliyə mane olaraq hakimiyətinin davamlılığını təmin etmişdir.

Bu gün tarixdə yaşanılan bu proseslərin arxa planını yaxşı idrak etməklə, süni şəkildə bir-birinə qarşı qoyulmuş xalqların birliyini təmin etməklə Türkiyə, Azərbaycan və Gürcüstanın Qafqazın bütününə yönəlmiş birgə siyasətiylə bu oyunu pozmaq mümkündür.

loading...
loading...
Görmə qabiliyyətini itirənlərə ümidverici xəbər - MARAQLI
İki qardaş 18 saat fasilə ilə öldü - FOTO
Robot-insan seksi yeni bir sahə yaratdı: "Erobotik"
Qurbağa bəsləyən qadın görənləri heyrətə gətirir - MARAQLI
"Həm kişilərə, həm də qadınlara marağım var, hər iki cinsdən olan birini sevə bilərəm"
Lor Hospital
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
İqtisadiyyat
“Ölkəmizin bank-maliyyə sistemi qlobal sistemə lazımınca inteqrasiya olunmayıb”
Cəmiyyət
"Tanışlıq, dostluq, üzgörənlik həmin mükafatın əsl sahibini tapmasına imkan verməz"
Gündəm
“Mediada pozitiv nümunələrin təbliği pozitiv nəticələrə səbəb olur”
Cəmiyyət
"Bunu deyəndə bəzilərinin xoşuna gəlmir, amma islahatlara rəğmən korrupsiya bitmək bilmir"
Cəmiyyət
Şəhid qardaşının xatirəsinə yol çəkdirdi - İBRƏTAMİZ...
Həftənin ən çox oxunanları
“Yol hərəkəti haqqında” qanuna dəyişiklik edildi
Hərbi hissəyə bir milyon 400 min nəfərlik basqın: Pentaqon şokda...
Bakirə dövlət başçısının sarayda kişilərlə ağlasığmaz əməlləri - FOTOLAR
Çeçen toyuna qaz hücumu - “İnsanlar milçək kimi yerə tökülürdülər”
"O, sonradan düşündü ki, bu qızın yerişində, duruşunda, baxışında tam bir fahişə ədası var"
“Qızımı Bakıya apararaq bir neçə gün orda saxlayıb təcavüz ediblər...” -Yoxa çıxan qızla bağlı təfərrüatlar...
Azərbaycanlı məşhurun qızından Antalya küçələrində çılğın hərəkətlər - FOTO/VİDEO
“Həyatımda birinci dəfə belə bir adam gördüm ki..." - Eks vitse-primyer şokda + VİDEO
Yol polisi Bakıda yarım milyonluq maşın saxladı: Sərxoş sürücü 20 manat təklif etdi...
Masazırda film kimi olay: "BMW" 5 maşını vurdu, sürücü vəhşicəsinə döyüldü+VİDEO
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2019
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və s. işlər üçün əlaqə:
Telefon: 0502711225, 0507440247 (Whatsapp)