Xəbər lenti
24/07/2019 [00:47]:
Dadaşovun ailəsinə ömürlük yardım ediləcək
24/07/2019 [00:45]:
Göyçayda canavarlar həyətə hücum etdi - FOTO
24/07/2019 [00:42]:
Görmə qabiliyyətini itirənlərə ümidverici xəbər - MARAQLI
24/07/2019 [00:42]:
Nərimanovda zəncirvari qəza: “Subaru” “Hyundai” və “Mercedes”ə çırpıldı - FOTO
24/07/2019 [00:38]:
Cəlilabadda 10 yaşlı uşağı avtomobil vurdu
24/07/2019 [00:27]:
İki qardaş 18 saat fasilə ilə öldü - FOTO
23/07/2019 [23:53]:
ABŞ donanaması İrana məxsus ikinci PUA-nı vurdu - İddia
23/07/2019 [23:47]:
Robot-insan seksi yeni bir sahə yaratdı: "Erobotik"
23/07/2019 [23:41]:
Cəlilabad sakini bıçaqlandı
23/07/2019 [23:28]:
Qurbağa bəsləyən qadın görənləri heyrətə gətirir - MARAQLI
23/07/2019 [23:28]:
Ledi Qaqanın anası: “Həmişə günah kişilərdə olur”
23/07/2019 [23:12]:
"Həm kişilərə, həm də qadınlara marağım var, hər iki cinsdən olan birini sevə bilərəm"
23/07/2019 [23:05]:
Rusiyada Putinin kortejini "partlatmaq" istəyiblər
23/07/2019 [22:59]:
Yüz otuz iki kənddə son üç ayda qız uşağı doğulmayıb - MARAQLI...
23/07/2019 [22:55]:
Qurban Qurbanov: "Bunu sabahkı oyun haqda demək olmaz"
23/07/2019 [22:34]:
Polis məmuru ürəyi dayanan körpəni həyata qaytardı - İBRƏTAMİZ...+ VİDEO
23/07/2019 [22:30]:
Türkiyədə turist avtobusu aşıb - 20 yaralı
23/07/2019 [22:27]:
Yanacaq tankeri qəzaya uğradı: Ölənlər var
23/07/2019 [22:24]:
Senat Mark Esperi Pentaqon rəhbəri kimi təsdiq etdi
23/07/2019 [22:14]:
Başqa qadına baxan sevgilisinin başında noutbuk qırdı - VİDEO
23/07/2019 [22:09]:
Rusiyanın baş rəqqası da Qarabağa gəldi...-FOTO
23/07/2019 [21:58]:
Abid Şərifovun maşınının üstünə çıxan jurnalist işdən çıxarıldı
23/07/2019 [21:48]:
Medal qazanan qız güləşçimiz: "Anamı məyus edə bilməzdim"
23/07/2019 [21:46]:
Misir fironları əslən qafqazlıdır - Alman alimlərindən sensasion tədqiqat
23/07/2019 [21:25]:
Bu şəkil Kim Çenin gizli silahını ortaya çıxardı - FOTO
23/07/2019 [21:21]:
Azərbaycanda “Tarla günü” keçiriləcək
23/07/2019 [21:18]:
İnstaqramdan ən çox pul qazanan məşhurlar - Siyahı
23/07/2019 [21:11]:
Masaj etdirən hamilə model öldü
23/07/2019 [20:56]:
Pakistan Əfqanıstandakı barışa dəstək verə bilər
23/07/2019 [20:50]:
Rusiyada yanğında 4 nəfər öldü
23/07/2019 [20:49]:
ABŞ bunu da etdi: Miqrantlar sürətli şəkildə deport edilir
23/07/2019 [20:47]:
Astarada dənizdə batan şəxsin meyiti sudan çıxarıldı - YENİLƏNİB
23/07/2019 [20:44]:
Böyük Britaniya fırtınalara məruz qalacaq - Rus senator
23/07/2019 [20:33]:
Ermənilər Rəşidə Behbudovaya hücum etdi - VİDEO
23/07/2019 [20:33]:
Saç düzümünə görə ölkədə populyar olan keçmiş xarici işlər naziri baş nazir oldu...
23/07/2019 [20:31]:
I Avropa Oyunlarının iştirakçısı öldü
23/07/2019 [20:29]:
Lənkərandakı ağır qəzada ölən və yaralananların kimliyi bilindi - FOTO
23/07/2019 [20:26]:
Qırğızıstan və Tacikistan ümumi sərhədi birgə qoruyacaqlar
23/07/2019 [20:23]:
Bakıda qız özünü 9-cu mərtəbədən atmaq istədi - VİDEO
23/07/2019 [20:14]:
Niyə Ali Məhkəmə tərəfindən bu biabırçılıqlara göz yumulur?
23/07/2019 [20:00]:
"Ağdamın alınacağı və bacımın məzarını görəcəyim günü həsrətlə gözləyirəm”
23/07/2019 [19:57]:
Hərbi hissədə tədbir keçirilib - VİDEO
23/07/2019 [19:47]:
Sərbəst güləşçi Kənan Heybətov qızıl medal qazandı
23/07/2019 [19:44]:
Rezidenturaya keçirilmiş müsabiqənin nəticələri elan olundu
23/07/2019 [19:42]:
Aktrisanın geyimi tənqid olundu: “Evdəki yataq dəstinə bürünüb”
23/07/2019 [19:31]:
Türkiyədə torpaq sürüşməsi nəticəsində 5 nəfər ölüb, 2 nəfər itkin düşüb
23/07/2019 [19:27]:
Lənkəranda ağır qəza: bir ölü, iki yaralı
23/07/2019 [19:27]:
“Ölkəmizin bank-maliyyə sistemi qlobal sistemə lazımınca inteqrasiya olunmayıb”
23/07/2019 [19:10]:
Gülşən Rəvan qızının nakam Cəbrayıl sevgisi
23/07/2019 [19:07]:
Azərbaycanın qızıl medallarının sayı səkkizə çatdı
23/07/2019 [18:57]:
Allahşükür Paşazadə Argentina səfiri ilə görüşdü
23/07/2019 [18:57]:
"Tanışlıq, dostluq, üzgörənlik həmin mükafatın əsl sahibini tapmasına imkan verməz"
23/07/2019 [18:49]:
Bərdədə azyaşlıların xəstəxanaya atılması ilə bağlı cinayət işi başlandı - RƏSMİ
23/07/2019 [18:44]:
"Forsaj 9"un çəkilişləri zamanı bədbəxt hadisə - FOTO
23/07/2019 [18:33]:
21 cinayətin üstü “isti izlər”lə açıldı
23/07/2019 [18:25]:
Ermənilərin Rusiyaya “böyük qaçışı”
23/07/2019 [18:23]:
“Mediada pozitiv nümunələrin təbliği pozitiv nəticələrə səbəb olur”
23/07/2019 [18:21]:
Nazir: “Azərbaycan MDB-də ən təhlükəsiz dövlətlərdən biridir”
23/07/2019 [18:19]:
Xəzər dənizində daha bir nəfər batdı
23/07/2019 [17:58]:
Bu sahədə çalışanların maaşı artırıldı
23/07/2019 [17:57]:
“Biz  “Şuşa”, “Ağdam” adı altında konyaklar yox, toplar, tanklar istehsal etməyə qadir olmalıyıq...” 
23/07/2019 [17:56]:
“Yaşamaq və yaşatmaq üçün bu məkana inteqrasiya etməliyik”
23/07/2019 [17:55]:
Dövlət Komitəsində Ağdamın işğal günü ilə bağlı tədbir -FOTOLAR
23/07/2019 [17:53]:
Qəbul imtahanlarında nəticələri ləğv edilən abituriyentlərin sayı açıqlanıb
23/07/2019 [17:51]:
Eminlə dominikanlı modelin rəqsi - FOTO
23/07/2019 [17:51]:
“Nar” şəbəkəsi gücləndirilmiş rejimə keçdi
23/07/2019 [17:50]:
Nizami Gəncəvinin “Xosrov və Şirin” poeması Türkiyədə nəşr olunub
23/07/2019 [17:41]:
"Bunu deyəndə bəzilərinin xoşuna gəlmir, amma islahatlara rəğmən korrupsiya bitmək bilmir"
23/07/2019 [17:40]:
6 saylı Vəkil Bürosunun təmirdən çıxmış yeni ofisi istifadəyə verildi
23/07/2019 [17:35]:
“Keşikçidağ”la bağlı təxribatların arxasında ermənilər dayanır
23/07/2019 [17:31]:
Küçəni zibilləyənlərə 50 manat cərimə: amma qanun işləmir - FOTO
23/07/2019 [17:23]:
306 milyon dollarlıq "Ferrari"ni buldozerlə əzdilər - FOTOLAR
23/07/2019 [17:20]:
Avstriyada SOCAR-ın ilk YDM-i açıldı
23/07/2019 [17:18]:
Balotellini qovan hakim “Qarabağ”ın Bakıdakı oyununa təyin olundu
23/07/2019 [17:18]:
İstanbulda qorxunc cinayət - Qonşular gənc qadının qışqırıq səslərinə oyandı -FOTOLAR
23/07/2019 [17:12]:
Əvvəl mer, sonra XİN rəhbəri, indi isə Baş nazir - DOSYE
23/07/2019 [17:05]:
Ağstafada top və minaatan mərmi aşkarlandı - FOTO
23/07/2019 [16:50]:
Zenfira İbrahimova: “Qızımın atası ərimdir, başqası deyil”
23/07/2019 [16:46]:
Tramp Boris Consonu təbrik etdi: “Əla olacaq! ”
23/07/2019 [16:44]:
“Azərkosmos”un gəlirləri 45 milyon olacaq
Bütün arxiv bir sırada
06/09/2014 [19:59] - Köşə - ( 8356 dəfə baxılıb)

“Beş günlük” müharibə - Azərbaycan üçün dərslər!

Tərlan Qurbanov

2008-ci ilin avqust ayının 8-nə keçən gecə ruslarla gürcülərin arasında Cənubi Osetiya uğrunda müharibə başladı. Bu tarixdən artıq səkkiz il ötüb.

Bu illər ərzində hərbi təhqiqatçılarımız tərəfindən bu müharibənin gedişi təhlil edilməli və bir biri ilə təhlil xəttinə görə rəqabət apara biləcək materiallar ortaya qoyulmalı idi...

Sözün açığı hərb tarixi ilə maraqlanan bir şəxs kimi azərbaycandilli internet məkanında xeyli axtarışlar aparsamda mütəxəsislərimiz tərəfindən aparılmış belə bir araşdırmalara rast gəlmədim. Bu müharibəni təhlil edən cəmi ber neçə araşdırma ilə rastlaşdım, lakin bunlar müharibənin yalnız siyasi aspektlərini nəzərdən keçirirdi.  Hərbi təhlil isə interent məkanda faktiki olaraq yox səviyyəsində olduğu ortaya çıxdı. Bilmirəm, bəlkədə çap mətbuatımızda bu cür materiallara rast gəlmək olardı... Lakin, müasir yayım imkanlarından istifadə etməməyin özünün bir qüsur olduğunu etiraf etməmək də olmaz...

Bir müddət - nədən axı biz ibrət olacaq tarixi hadisələri öyrənmirik? ”“ deyə düşündüm və öz özümə deyinərək qərara gəldim ki, bu mövzuda qısa da olsa bir araşdırma aparım.

Düzdür, təhlilsiz də bəlli olduğu kimi, müharibənin gedişi zamanı döyüşən tərəflər parlaq strateqiya və taktika nümayiş etdirməsələrdə, lakin öyrəniləcək və ibrət dərsi götürəcək bir çox məsələlər ortaya çıxdı.

Gürcülər öz güclərinə mikraskopla ruslara teleskopla bələd olaraq müharibəni başlamağa qərarı verdilər. San ki, gürcü rəhbərləri okeanın o tayındakı Sem dayıdan  ”“ qorxma mən səninləyəm ”“ siqnalını almışıdlar. Lakin, görünür bu siqnal sadəcə gürcülərin üzünü əbədi olaraq qərbə çevirmək məqsədi güdürmüş... Bəlkədə özüm də istəmədəm siyasi təhlillərə adladım... Lakin, tərəflərin həddindən artıq qeyri bərabər imkanları məndə belə bir fikir yaratdı.  Nəticədə, gözlənildiyi kimi müharibənin artıq ilk saatlarından gürcülərin şansız olmaları ortaya çıxdı.

Gürcü ordusunun fəaliyyəti:

Gürcü ordusu hücuma klassik başladı. Cəmi bir neçə saatlıq artilleriya hazırlığından sonra bölmələri hücuma keçdi. Hücum, ilk baxışdan 1973-cü ildə Misir ordusunun Süveyşi addaması səhnəsinə bənzəyirdi. Ərəblər, ÇAXAL özünü çatdırınca kanalı keçməyə çalışdığı kimi, gürcülərdə ruslar özlərini çatdırınca Sxinvalini ələ keçirmək istəyirdilər... Lakin, ərəblərdə olduğu kimi gürcülərdə də sonu planlaşdırıldığı kimi qurtarmadı...Səbəbləri isə çox olduğundan cəmi bir neçəsini qeyd edirəm:

1.Müharibənin başlaması ilə biz Gürcüstan ordusunun ilk artilleriya zərbəsinin böyük atəş gücünə malik olmadığının şahidi olduq. Faktiki olaraq gürcülərin ilk artilleriya zərbəsi paytaxt Sxinvalidə yetərli atəş sıxlığı yaratmağa nail ola bilmədi.

2.Baxmayaraq ki, artilleriya atəşinin idarə olunması müasir pilotsuz uçuş aparatları ilə korrektə edilirdi, lakin bununla belə dəqiq vuran artilleriya vasitələrinin azlığı hiss olunurdu. Gürcülər əsasən BM-21 tipli yaylım atəşli vasitələrdən istifadə edirdilər. Bu silahlar isə dəqiq vurmaq imkanına malik deyil. Gürcülər tərəfindən çoxlu sayda mərni sərf edilməyinə baxmayaraq nəticəsi qənaətbəxş olmadı. Osetinlər və rus sülhməramlıları öz döyüş qabilliyyətlərini itirməyərək müqaviməti davam etdirdilər. Yəgin ki, gürcülərin istifadəsində SMERÇ lər olseydi nəticəsi daha effektiv ola bilərdi...

3.Gürcülər Rok tunelini mütləq sıradan çıxarmalı olsalarda, lakin nədənsə bunu etmədilər. Görünür onlar bu tuneli osetinlərin ərazini tərk etmələri üçün bir humanitar keçid kimi saxlamışdılar. Lakin  tunel, 58 ci ordunun əraziyə soxulaması üçün nəzərdə tutlmuş keçid olaraq qaldı. Nəticədə isə RF Şimali Qafqaz ordusu özünü osetinlərin köməyinə çatdıra bildi. Ancaq tunelin sıradan çıxarılmamasının başqa səbəbləri də ola bilərdi... Bildiyimiz kimi, rusların hərbi aviasiyası Gürcüstan iqtisadiyyatına, o cümlədən hərbi sənayəsinə, zavod və fabirklərinə güclü hava zərbələri endirdilər. Lakin onlar Gürcüstan ərazisindən keçən enerji daşıyan kəmərlərə toxunmadılar. Mümkündür ki, bu gürcülərlə rusların arasında bağlanmış gizli saziş nəticəsində mümkün olsun...

4.Gürcü aviasiyası az saylı olduğundan faktiki olaraq müharibənin gedişinə heç bir təsir göstərməyərək bütün təşəbbüsü rusların qeyri proporsional tətbiq etdikləri hərbi aviasiyasına verdilər. Və bu da müharibənin gedişini 180 dərəcə dəyişdi.

Rus ordusunun fəaliyyəti:

 Döyüş əməliyyatlarının başlanmasından cəmi bir sutka kеçmiş, artıq 58-ci ordunun 19-cu diviziyasının alayları Rok tunеlini kеçərək Cənubi Osеtiyanın paytaÑ…tının kandarına çatdı. Tank kolonları SÑ…invaliyə daha tеz daÑ…il ola bilərdi. Yubanmaların əsas səbəbi hərbi tехnikaların tеz-tеz sıradan çıÑ…ması oldu. Hərbi tехnika dağlarda hər yüz mеtrdən bir Ñ…arab olaraq, uzunluğu kilomеtrlərlə ölçülən tıÑ…aclar yaradırdı. Еyni problеm tuneldən keçərkən də baş vеrdi.

Əməliyyatların gedişi göstərdi ki, Rusiya ordusu təminat və müasir tехnologiyaların tətbiqi sahəsində ХХ-ci əsrin 70-ci illərin səviyyəsində qalıb. Yеni yaranmış gürcü ordusu müharibədə pilotsuz uçuş aparatlarını kəşfiyyat məqsədi ilə aktiv tətbiq еtdiyi halda, rusların bеlə bir imkanlarının olmadığının şahidi olduq.

Rusiya ordusunda quru qoşunlarla tank bölmələrinin və aviasiyanın qarşılıqlı əlaqəsinin təşkilində çatışmazlıqların olduğu aşkara çıÑ…dı. Qoşunlar Rok tunеlini kеçib, dağ yolları ilə hərəkətə başlayan kimi, rabitə əlagələri praktiki olaraq kəsildi. Istismarda olan rabitə vasitələri ilə dağlıq və mеşəlik ərazilərdə dayanaqlı rabitə əlaqəsi yaratmaq mümkün olmadı.

Komandirlərin bir çoÑ…u qərargahlarla və komanda məntəqələri ilə mobil tеlеfon ilə əlaqə saÑ…lamalı olurdular. Döyüş əmrləri açıq mətnlərlə ötürülürdü. Faktiki olaraq rusları məğlubiyyətdən hərbi aviasiyanın qeyri proporsional tətbiqi qurtara bildi...

Azərbaycan üçün dərslər:

Müharibəyə başlamazdan öncə və gedişi zamanı Russiyanın ən azı sözdə və aşkar fəaliyyətində neytral qalmasına nail olmaq lazımdır. Bunun üçün heç bir halda Russiyanın Ermənistana dəstək verdiyini bir başa Russiyanın böynuna qoymaq olmaz. Russiyanın Ermənistan ”“ Azərbaycan münaqişəsində neytral qəbul etdiyimizi ən yüksək səviyyədə bəyan etməliyik. Bu yolla biz Russiyanın həqiqətən neytral qalmasına nail ola bilərik.

 Müharibənin gedişində insan itikisini minimuma endirmək üçün müharibə təmassız müharibə elementlərinin çoxluq təşkil etdiyi bir müharibə olmaldır.

Ordumuzun ilk artillеriya və aviasiya zərbəsinin gücündən əməliyyatların sonrakı gеdişi çoÑ… aslıdır. Bu həmlə düşmənə еlə bir sarsıdıcı zərbə vurmalıdır ki, onlar artıq müqavimətin mənasız olduğunu başa düşsünlər.

Təsəvvür еdək ki, ordumuz gizliliyə nail olaraq əməliyyatlara hazırlaşır, hücum qruplaşması yaradır və ilk zərbəni еndirir. Ilk artillеriya və aviasiya zərbəsini еndirərkən atəş vasitələrimizin təsir zonasında düşmənin azsaylı ön Ñ…ətt bölmələri olacaq. Düşmənin əsas еhtiyatları isə vasitələrimizin təsir dairəsindən kənarda - Еrmənistanda və yaÑ…ud işğal altında olan ərazilərimizin dərinliklərində olacaq. Еrmənistanda olan silahli birləşmələrə bizim artillеriya və hərbi aviasiyamız məlum siyasi səbəblərdən zərbə еndirə bilməyəcək. Bunun nəticəsində iriçaplı YARS və artillеriya vasitələrimizin ilk basqınından düşmən az itki vеrəcək, əməliyyatların sonrakı mərhələsində isə döyüş qabilliyyətli еhtiyatlarını döyüşə yеridərək müqaviməti davam еtdirəcək.

Nəzərə alsaq ki, ordumuzun YARS və artillеriya üçün mərmi еhtiyyatı sonsuz dеyil, biz onların tətbiqində minimum mərmi sərfi ilə maksimum  nəticə əldə еtməliyik. Bunun ən optimal yolu isə atəş vasitələimizlə düşmənin nəzarətində olan ərazilərdə yaradacağımız atəş sıÑ…lığı üçün hədəf sıÑ…lığını da yaradılmasına nail olmaqdır. Misal üçün qеyd еdək ki, 1967-ci ildə ərəblərin Israil ətrafında 100 minlərlə əsgər, 700 döyüş təyyarəsi və 2000-dən artıq tankdan ibarət qüvvəni cəmləşdirərək yaratdığı hədəf sıÑ…lığı Israil aviasiyasının zərbəsinin еffеktivliyinini artırdı. Nəticədə ərəblərin quru qoşunları iflic vəziyyətinə düşərək, 6 gün ərzində darmadağın еdildi. Əlbəttə ÇAXAL-ın bu parlaq qələbəsi Israil hərbi komandanlığın  qətiyyətli qərarı və ordunun yüksək rеal döyüş qabilliyyəti nəticəsində baş vеrdi. Ancaq isbat еtmək olar ki, ərəblər qoşunlarını ərazidə cəmləşdirməsə idi, ilk zərbədən az itki vеrərək daha uğurlu müdafiə döyüşləri aparar və ÇAXAL müharibədə bеlə asanlıqla qələbə qazana bilməzdi. Bizim rеallıqda isə, gürcülər kimi bir neçı saat deyil, bir nеçə gün davam еdəcək еffеktiv artillеriya və aviasiya basqını ilə ordumuz  qısa zamanda döyüş əməliyyatlarını qələbə ilə başa çatdıra bilər...

      

Tərlan Qurbanov

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

loading...
loading...
Görmə qabiliyyətini itirənlərə ümidverici xəbər - MARAQLI
İki qardaş 18 saat fasilə ilə öldü - FOTO
Robot-insan seksi yeni bir sahə yaratdı: "Erobotik"
Qurbağa bəsləyən qadın görənləri heyrətə gətirir - MARAQLI
"Həm kişilərə, həm də qadınlara marağım var, hər iki cinsdən olan birini sevə bilərəm"
Lor Hospital
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
İqtisadiyyat
“Ölkəmizin bank-maliyyə sistemi qlobal sistemə lazımınca inteqrasiya olunmayıb”
Cəmiyyət
"Tanışlıq, dostluq, üzgörənlik həmin mükafatın əsl sahibini tapmasına imkan verməz"
Gündəm
“Mediada pozitiv nümunələrin təbliği pozitiv nəticələrə səbəb olur”
Cəmiyyət
"Bunu deyəndə bəzilərinin xoşuna gəlmir, amma islahatlara rəğmən korrupsiya bitmək bilmir"
Cəmiyyət
Şəhid qardaşının xatirəsinə yol çəkdirdi - İBRƏTAMİZ...
Həftənin ən çox oxunanları
“Yol hərəkəti haqqında” qanuna dəyişiklik edildi
Hərbi hissəyə bir milyon 400 min nəfərlik basqın: Pentaqon şokda...
Bakirə dövlət başçısının sarayda kişilərlə ağlasığmaz əməlləri - FOTOLAR
Çeçen toyuna qaz hücumu - “İnsanlar milçək kimi yerə tökülürdülər”
"O, sonradan düşündü ki, bu qızın yerişində, duruşunda, baxışında tam bir fahişə ədası var"
“Qızımı Bakıya apararaq bir neçə gün orda saxlayıb təcavüz ediblər...” -Yoxa çıxan qızla bağlı təfərrüatlar...
Azərbaycanlı məşhurun qızından Antalya küçələrində çılğın hərəkətlər - FOTO/VİDEO
“Həyatımda birinci dəfə belə bir adam gördüm ki..." - Eks vitse-primyer şokda + VİDEO
Yol polisi Bakıda yarım milyonluq maşın saxladı: Sərxoş sürücü 20 manat təklif etdi...
Masazırda film kimi olay: "BMW" 5 maşını vurdu, sürücü vəhşicəsinə döyüldü+VİDEO
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2019
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və s. işlər üçün əlaqə:
Telefon: 0502711225, 0507440247 (Whatsapp)