Xəbər lenti
23/06/2018 [19:29]:
Səudiyyə Ərəbistanında qadınların sürücülük qadağası qaldırılır
23/06/2018 [19:18]:
“Atamın böyük arzularından biri də yaşadığı evin muzey olması idi” – İsa Muğannanın qızı
23/06/2018 [19:10]:
İyunun 21-də keçirilmiş buraxılış imtahanlarının nəticələri elan olundu
23/06/2018 [19:00]:
Müdafiə sənayesi naziri vəfat etdi
23/06/2018 [18:59]:
Belçika millisi Tunisi darmadağın etdi
23/06/2018 [18:36]:
AMEA-nın əməkdaşı Türkiyədə görüşlər keçirəcək
23/06/2018 [18:27]:
“Serj Sərkisyan Qarabağ məsələsi üzrə xüsusi elçi təyin edilə bilər…” - Paşinyanın müşaviri
23/06/2018 [18:24]:
Xörək duzu bizi necə məhv edir? - Onu nə ilə əvəzləməliyik?
23/06/2018 [18:18]:
Türkiyənin F-16 tipli təyyarələri Bakıda – FOTO
23/06/2018 [18:16]:
İran ABŞ-ı beynəlxalq məhkəməyə verdi
23/06/2018 [18:14]:
Qəssab: “Bakıda ətin kilosu 15 manata qalxacaq”
23/06/2018 [17:30]:
OPEC və qeyri-OPEC ölkələrinin Nazirlər Şurasının növbəti iclası Bakıda keçirilə bilər
23/06/2018 [17:26]:
"Ordumuzun bölmələri heç bir diversiya fəaliyyəti həyata keçirməyib" - RƏSMİ
23/06/2018 [17:06]:
Ana 100 dollara səkkiz yaşlı qızını seks üçün satışa çıxardı - Həbs edildi
23/06/2018 [17:01]:
Hitlerin çəngəl-bıçaq dəsti satıldı- FOTOLAR
23/06/2018 [16:52]:
Daxili Qoşunların Ali Hərbi Məktəbinin ilk buraxılışı oldu
23/06/2018 [16:49]:
Ölən erməni hərbçiyə görə bölük komandirinin müavini həbs edildi...
23/06/2018 [16:36]:
Müdafiə Nazirliyinin Mənzil İstismar İdarəsinin yeni inzibati binası istifadəyə verildi
23/06/2018 [16:35]:
Magistraturaya qəbul üçün keçirilən müsabiqənin nəticələri açıqlandı
23/06/2018 [16:24]:
Vyanada OPEC və qeyri-OPEC ölkələrin nazirlərinin 4-cü iclası başlayıb
23/06/2018 [16:14]:
“İşbazlar özəlləşdirilən uşaq bağçalarının yerində bina və gözəllik salonları tikdilər”
23/06/2018 [16:10]:
Dəniz nəqliyyatı işçiləri təltif oldundu
23/06/2018 [16:09]:
Maşınqayırma sənayesi işçiləri təltif edilib
23/06/2018 [16:07]:
Şotland və italiyalı qapıçılar “Qarabağ”ın təklifini rədd etdi
23/06/2018 [16:00]:
Deputat: "İngilis dilində danışa bilmir, amma obyektinə ingilis adı qoyur"
23/06/2018 [15:57]:
Bakıda intihara cəhd - Qadın kişini ölümdən xilas etdi + Fotolar
23/06/2018 [15:41]:
Kəlbəcərdə “rayon”un yeni başçısı təqdim edildi...- FOTO
23/06/2018 [15:39]:
Gəncədə körpənin üzündən aldığı xəsarətlə bağlı həkim rəyi açıqlandı
23/06/2018 [15:38]:
“Qarabağ klanının Paşinyanı devirmək şansı kifayət qədər böyükdür” – MÜSAHİBƏ
23/06/2018 [15:33]:
İlham Əliyev mozambikli həmkarını təbrik edib
23/06/2018 [15:32]:
Avstraliyalı aqronom Qarabağdakı erməni fermerləri kimyəvi zəhərlənmədən qorumağa çalışır...- Fotolar
23/06/2018 [15:22]:
Deputatın oğlu keçmiş nazirin oğlu ilə evləndi
23/06/2018 [15:18]:
Ölkəyə gələnlərin çoxu siqaret və spirtli içkilər gətirir - Gömrük idarəsindən açıqlama
23/06/2018 [15:13]:
“Gecə əyləncələrinə getmək, şənlənmək...”- Yüz beş yaşlı qadın bu yaşa çatmasının sirrini açdı...
23/06/2018 [15:04]:
Çində 10 nəfər edam olundu
23/06/2018 [14:59]:
Neymar komanda yoldaşını təhqir etdi
23/06/2018 [14:53]:
“Azərbaycan əsgəri üçün parlaq qəhrəmanlıq nümunəsidir” - Prezident “Mixaylo” haqqında
23/06/2018 [14:41]:
“Google Chrome” brauzeri internetə qoşulmadan işləyəcək
23/06/2018 [14:37]:
Türkiyədə prezidentliyə namizədlər son mitinqlərə HAZIRLAŞIR
23/06/2018 [14:35]:
Deputatlar “Dövlətqaçqınkom”un ilk təşəbbüsünə qiymət verdilər: “Proseslərin çoxu mətbuata sızmır”
23/06/2018 [14:31]:
İlham Əliyev səhiyyə işçilərinə fəxri adlar verdi - SİYAHI
23/06/2018 [14:30]:
Akif Əlizadə AMEA prezidenti vəzifəsinə təsdiq edildi
23/06/2018 [14:27]:
Bəhram Bağırzadə: "Biz oxuyanda belə şeylər yox idi"
23/06/2018 [14:26]:
“Azərbaycan jurnalistikasında keyfiyyət dəyişikliyi baş verməlidir”
23/06/2018 [14:12]:
Nazirlikdən xəbərdarlıq: şimşək, leysan, dolu, güclü külək...
23/06/2018 [14:10]:
Azərbaycanlı məşhur ailəsi ilə ölkəni tərk etdi: hansı ölkədə yaşayacaq?
23/06/2018 [14:07]:
Nazir əlilliyi olan şəxslərlə görüşdü -FOTOLAR
23/06/2018 [13:52]:
Milli Qəhrəmanımızın kəndində erməni balaları təzə məktəbdə təhsil alacaq… - FOTOLAR
23/06/2018 [13:27]:
Dünyanın ən uzun kababı tarixə düşür - Uzunluğu 255 metr...
23/06/2018 [13:23]:
Bərdədə üç il əvvəl törədilən avtomobil oğurluğunun üstü açıldı
23/06/2018 [13:21]:
Bakıda yaşayış binasında yanğın olub, 25 nəfər təxliyə edildi
23/06/2018 [13:20]:
Azərbaycanda 17 tona yaxın xaş-xaş və çətənə kolları məhv edildi
23/06/2018 [13:13]:
Paşinyan İrana səfərə hazırlaşır
23/06/2018 [13:00]:
“Sülhə nail olmaq üçün Rusiyanın zəifləməsini gözləmək sonu görünməyən zaman ala bilər”
23/06/2018 [12:54]:
Rusiya üzərində qələbə: "Baş nazir sevinir, prezident əleyhinədir"
23/06/2018 [12:28]:
Millət vəkili: "Oğlanlarımızı evləndirmək üçün qız tapılmayacaq"
23/06/2018 [12:25]:
“Sınıq Körpü”dən keçən nəqliyyatın sayı bəlli oldu
23/06/2018 [12:10]:
Savçenkodan xəbərdarlıq: Müharibə dayanmasa...
23/06/2018 [12:07]:
Putin Bakı ilə əlaqələri ona həvalə etdi – Qərar
23/06/2018 [11:59]:
Akademiya yaxınlığında yeni Azercell Eksklüziv!
23/06/2018 [11:52]:
Bağçadakı olaya görə 2 nəfər işdən çıxarıldı
23/06/2018 [11:52]:
Kanadanın baş naziri eynəyə görə cərimələndi...
23/06/2018 [11:48]:
Elşad Xose sevgilisinin fotosunu paylaşdı
23/06/2018 [11:38]:
Bu gün Sabunçunun bir hissəsində su olmayacaq
23/06/2018 [11:36]:
Dünən sədri olduğu QHT Şurasının 10, bu gün isə özünün 47 yaşını qeyd edir...
23/06/2018 [11:34]:
Qənirə Paşayeva tanınmış təşkilat rəhbərləri ilə görüşdü -FOTOLAR
23/06/2018 [11:33]:
İlham Əliyev Əlcəzairin ədliyyə nazirini qəbul etdi
23/06/2018 [11:25]:
Cəbhə bölgəsində erməni əsgəri öldü
23/06/2018 [11:15]:
Dünya çempionatında bu gün daha 3 oyun keçiriləcək
23/06/2018 [10:49]:
Rusiyada təyyarə qəzaya uğradı...
23/06/2018 [10:48]:
Bakıda 20 yaşlı oğlan otağında özünü asdı
23/06/2018 [10:45]:
Universiteti bitirib diplom ala bilməyən tələbələrin sayı açıqlandı
23/06/2018 [10:28]:
ABŞ Cənubi Koreya ilə bəzi hərbi təlimləri dayandırdı
23/06/2018 [10:27]:
Salah Çeçenistanın fəxri vətəndaşı oldu
23/06/2018 [10:25]:
Duzun ölümcül təhlükəsi sübut edildi
23/06/2018 [10:24]:
ATƏT Cənubi Qafqaza səfərlə bağlı bəyanat yaydı
23/06/2018 [10:23]:
O günəmi qalmışıq ki, başımızın üstündə əxlaq polisi dayansın?
23/06/2018 [10:15]:
Yasamal Rayon İcra Hakimiyyətinin iki şöbə müdiri işdən çıxarıldı
23/06/2018 [10:11]:
"Şəhərin kanalizasiya sistemini quran ermənilər gizli yeraltı yolları ruslara bildiriblər"
23/06/2018 [10:05]:
Cəbhədə erməni təxribatı - Şiddətli atışma oldu
Bütün arxiv bir sırada
26/01/2018 [19:03] - Ədəbiyyat - ( 2236 dəfə baxılıb)

Çəmənzəminlinin iki gəncin oxuması üçün Rəsulzadəyə yolladığı xahiş məktubu- Romandan parça




2018-ci il “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti” ili elan edilib. Qeyd edək ki, bu ilin mayında həmin şanlı tarixin-Azərbaycan Cümhuriyyətinin əsasının qoyulmasının-100 illik yubileyi tamam olur. Yüzillik yubileylə də bağlı ötən il sərəncam verilmişdi.


Moderator.az artıq neçə aydır ki, bu mövzu ilə bağlı silsilə yazılarını davam etdirir. Həmçinin, ADR mövzusunın ədəbiyyatda, kinoda bir o qədər də çox işlənmədiyini bir iki-dəfə qabartmışdıq. 
Əksəriyyət Cümhuriyyət barəsində son zamanlar yazılan heç bir böyük romanın olmadığını düşünür. Nəinki son zamanlar, ümumiyyətlə, bu məzmunda heç bir romanın olmadığı vurğulanır. 
Lakin yazıçı-tərcüməçi  Nəriman Ədürrəhmanlı Moderator.az-a açıqlamasında bunun əksini söyləyir və iki il bundan əvvəl yazdığı “Qurban” romanında Cümhuriyyətə aid xeyli maraqlı məsələlərin işıqlandırdığını bildirib:

“Cümhuriyyətin Ukraynadakı, Krımdakı, İstanbuldakı səfiri Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin həyatı, Cümhuriyyət hökumətinin xaricə təhsil almaq üçün göndərdiyi 100 nəfər tələbənin taleyi, sovet quruluşuna qarşı aparılan gizli mübarizə, Cümhuriyyət tərəfdarlarının repressiyalara məruz qalması romanın başlıca mövzusudur. Romanda Cümhuriyyətin qurulması və süqutu da kifayət qədər təsvir olunub. Hamısı da tarixi faktlara, hadisələrə söykənir”.

Qeyd edək ki, Moderator.az müəllifin əsərindən Cümhuriyyətlə əlaqəli, yuxarıda adı çəkilən hissələri mətn formasında bir-bir təqdim edəcək

Üçüncü fəsil – birinci hissə   

 ...Cümhuriyyət asanlıqla qurulmurdu, dağılan  imperiyanın  bir guşəsində araya-ərsəyə gəlirdi. Yusif Vəzir yenicə ayaqüstə qalxmağa çalışan dövlətin çətinliklərini başa düşürdü. Ölkənin qərbində narahatlıq vardı, erməni-daşnak dəstələri Osmanlı dövlətinin düşdüşü vəziyyətdən, yaranmış qarmaqarışıqlıqdan istifadə eləməyə, ərazilər qoparmağa can atırdılar, yenicə yaranmış ordu o səmtdə ağır döyüşlər aparmaq məcburiyyətində qalmışdı. Amma bu çətinliklər Cümhuriyyətin xarici siyasətini gözardı eləmək üçün səbəb ola bilməzdi. Bir çox vacib məsələlər burda İstanbulda həll olunurdu, o da altına girdiyi yükün ağır olduğunu dərk eləyir, üzərinə düşənləri vicdanla yerinə yetirməyə can atırdı...
        ...O payız günlərinin birində etimadnaməsini hələ ki, xariciyyə naziri kreslosunda oturan Mustafa Rəşid Paşaya təqdim elədi. Təqdimat mərasiminə Cahangir bəylə getmişdi,  Mustafa Rəşid Paşayla görüşü də cəmi on beş dəqiqə çəkdi. Xariciyyə naziri şıq Avropa qiyafəsi geymiş otuz yaşlarındakı cavana təəccüb, bir qədər də qibtəyə baxdı, protokol qaydalarına uyğun nəzakətli sözlər deyəndən sonra fikrini gizlətmədi.
        “Gənc dövlətin gənc diplomatını görmək məni sevindirdi. Ümidvaram ki, gələcəkdə daha uca məqamlarda əyləşəcəksiniz...”
        “Məndən ötrü dövlətimi və millətimi təmsil eləməkdən uca məqam yoxdu”, - Yusif Vəzir hiss elədi ki, səsi vüqarlı, bir qədər də təntənəli çıxdı, narahat olub havanı yumşaltmaq istədi.
         Amma xariciyyə nazirinin fikri uzaqlardaydı, yəqin ki, tənəni heç duymamışdı. Basılmış, küncə sıxışdırılmış, gündoğandan – günbatanacan təhdid altında olan, yabançıların at oynatdığı məmləkətin xariciyyə naziri olmaq ondan ötrü də asan deyildi. Vidalaşanda vəziyyətindən utanmış halda əlini uzadıb müsahibinin gözlərinin içinə baxmadan dilləndi:
        “Gəlişiniz məmləkətlərimiz üçün xeyirli olsun, Yusif bəy. İnşallah, asudə vaxtda sizi geniş söhbətə dəvət elərik”.
        “Var gücümlə çalışacağam ki, dövlətlərimiz və hökumətlərimiz arasında möhkəm əlaqələr qurulsun, - dedi. – Hələ ki, hər şeydən vacibi məmləkətlərimizdə əmin-amanlığın bərqərar olmasıdı”.
        Əlbəttə, məcburən də olsa, Britaniyanın İstanbuldakı ali komissarıyla da görüşməlidi. Con de Rebek onu təkəbbür və vüqarla qarşıladı, Azərbaycan elçiliyinin fəaliyyətinə mane olmayacaqlarını söylədi. O qısamüddətli görüşdən yaddaşında boz çalarlı gözlərin soyuq, anlaşılmaz parıltısı qaldı.  
        ...Payız günlərində belə yorğun, qaşqabaqlı, kədərli görünən İstanbulun ab-havasına alışmaq çətin idi. Adamlar düşündüklərini dillərinə gətirə bilməməyin əzabını çəkir, Boğazdakı əcnəbi bayraqlı hərb gəmilərinə, küçələrdəki yabançı əsgərlərə aşkar nifrətlə baxırdılar. 
         Elə o günlərin birində eşitdi ki, Sultan  əlaltından komandanlarını Anadoluya göndərib qəsbkarlara qarşı müharibə başlamaq istəyirmiş, amma onlar boyun qaçırıblar ki, dünyaya qaşı hərbə girmək olmaz. Hətta özü də Anadoluya keçmək niyyətindəymiş, ingilislər xəbərdarlıq eləyiblər - İstanbulu yunanlara işğal etdirər, daş üstdə daş qoymazlar. İşi belə görəndə Sultan Mustafa Kamal Paşanı saraya çağırıb, “Paşa, - deyib - indiyə qədər dövlətə çox xidmət elədin. Bunları unut. Əslində, indi yerinə yetirəcəyin xidmət hamısından mühüm ola bilər. Dövləti qurtara bilərsin." Sonra Mustafa Kamalı Doqquzuncu Orduya müfəttiş göndərib, onun bu addını da müttəfiq qüvvələri komandanlığının bərk narazılığına səbəb olub; Sultan təzyiqlər qarşısında Paşanı geri çağırsa da, razılaşdıqları kimi, Mustafa Kamal çağırışları qulaqardına vurur, güneydə yunanlara, günbatanda ermənilərə qarşı müqavimət hazırlamaqla məşğuldu. 
        Az sonra Ankara heyətinin də Paris konfransına dəvət olunması barədə xəbər eşitdilər. Belə görünürdü ki, böyük dövlətlər əldən düşmüş imperiyanı bölüşdürmək planlarını gerçəkləşdirməkdə qərarlı olsalar da, bunu Sultanın əlilə həyata keçirməyə çalışırlar.

***

        ...Səfarətin işləri az-çox yoluna düşmüşdü. Bakıdan təlimat gözləmək, digər dövlətlərin elçilərilə əlaqələr qurmaq, Parisə yollanan heyətdən xəbət tutmaq, taleyin ucbatından bura gəlib çıxan, köməyə ehtiyacı olan adamlara əllərindən gələn yardımı göstərmək lazım idi. Sıxıntısı yalnız maddiyyətlə bağlıydı, nə qədər qənaət eləsə də, ayrılmış vəsait sürətlə azalırdı, belə getsəydi, il başa çatanacan Bakıdan pul istəməli olacaqdı. Kuryer Məmmədağayla göndərdiyi məktubda vəziyyəti xariciyyə nazirinə müfəssəl yazmış, üstüörtülü də olsa, buna işarə vurmuşdu, ancaq ətraflı, əsaslandırılmış məktub da lazım idi ki, xariciyyə nazirini də, hökumət başçısını da inandıra bilsin.
         Gələndə qardaşı Mir Abdulladan nigaran qalmışdı. On beş il əvvəl Mir Əbülhəsəni itirəndən sonra bütün mehrini Miriyə salmışdı. Səhhətcə zəif, amma ağıllı, tərbiyəli, sakit xasiyyətli Mirinin təhsil alması, layiqli həyat qurması bəlkə də ən böyük arzusuydu. Yola düşmə ərəfəsində xəbər tutmuşdu ki, hökumət Rusiyada, Almaniyada, Fransada, İtaliyada, Osmanlıda təhsil almaq üçün yüz nəfər gənc göndərmək barədə qərar qəbul eləyib. Mirini həmin tələbələrin sırasında görmək sonsuz xoşbəxtlik olardı. Görünür, kuryeri Bakıya bir də göndərməli olacaqdı, həm maddi məsələlərə aydınlıq gətirərdi, həm də Mirinin təhsililə bağlı məsələni yoluna qoyardı.
        Xərcləri nəzərə alıb səfarətdəkilərin mümkün qədər yaxında yerləşmələrini tövsiyə eləmişdi ki, faytonsuz gəlib-gedə bilsinlər. Özü də yüz franka mənzil kirayələmişdi. Mənzil sahibi qadın yeniyetmə oğluyla birgə xidmətində dururdular: silib-süpürür, yeməyini hazırlayır, paltarını təmizləyir, xırda-para buyruqlarını yerinə yetirirdilər. Qonaq otağının bir küncündə üzü pəncərəyə yazı masası qoyub özüylə gətirdiyi kitablarını, yazı dəstini üstünə yığmışdı. Hər gün yatmazdan qabaq masaya həsrət-həsrət baxır, yazmaq üçün əli gicişirdi. Amma hələ ki, səfarətdə iş başından aşırdı, vacib məsələləri yoluna qoymamış yaza bilməyəcəkdi.
        Səfarətə bircə xidmətçi götürə bilmişdi: Qamət Əfəndi sakit, abırlı adam idi, təmizlik işlərinə də baxırdı, qəhvə də dəmləyirdi, xırda-para buyruqları da yerinə yetirirdi, üstəlik, kuryer olmayanda onun işlərini də görürdü. Əslən Qafqaz çərkəzlərindən olan Qamət Əfəndinin aradabir zümzümə eləməyi də vardı, amma zümzüməsində elə dözülməz nisgil duyulurdu ki, ürəyi, az qala, parça-parça olurdu. Nədənsə həmin məqamda Şuşanı, doğmalarını, sevdiyi qadınları, illah da Asiyanı xatırlayırdı. 
         Asiya... O vaxt özündə cəsarət tapsaydı, bəlkə də İstanbula ailəsilə gələcəkdi, məktəb yaşlı oğulları da olacaqdı...
         ...Kuryer Məmmədağa noyabrın axırında qayıdıb xariciyyə nazirindən təlimat, Mirabdulladan məktub, Bakıdakı vəziyyətdən xəbər gətirdi. Bakıdakı vəziyyətdən xəbər tuturdular, demək olar, hər həftə gəmiylə kimsə gəlirdi, Mirzə Qədir adəti üzrə Batum-İstanbul gəmilərini qarşılamağa çıxır, kimlərləsə rastlaşır, öyrəndiklərini danışırdı. Xariciyyə naziri təlimatında millətçilərin fəaliyyətini izləməyi, mümkün olanda onlarla təmas qurmağı tövsiyə eləyirdi, görünür, artıq gerçəkliyi onlar da başa düşürdülər. Bakıya gələn Miri hələ avqustda göndərdiyi məktubunda yazmışdı ki, sağ-salamatdı: hökumət xaricdə təhsil almaq üçün tələbə seçmək məqsədilə komissiya yaradıb; komissiyanın sədri Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, üzvləri Əhməd bəy Pepinov, Qarabəy Qarabəyov, Mehdi bəy Hacınski, Abdulla bəy Əfəndizadədi, bəlkə birinə məktub yazasan, məni də siyahıya salsınlar, çox oxumaq istəyirəm; sonra əlavə eləmişdi ki, Aslan da oxumaq arzusundadı, kimyanı gözəl bilir, bəlkə ona görə də saqqal tərpədəsən?
       Əlbəttə, saqqalı yox idi, amma iki cavanın arzusunu yerinə yetirmək üçün ağız açardı. İnanırdı ki, Mirinin də, Haşım bəyin nəvəsi Aslanın da savadı Berlin, Paris, elə İstanbulda, Peterburqda, Romada oxumalarına imkan verir. Aslan bəy Peterburq Dağ-Mədən Akademiyasında oxuyurdu, amma fevral çevrilişindən sonra atasının məsləhətilə təhsilini yarımçıq qoyub Bakıya qayıtmalı olmuşdu. İkisi də fransız dilinə meylliydilər, bəzən öz aralarında bir-birinə fransızca şeir söyləyirdilər. Komissiya üzvlərinin hamısını tanıyırdı, kimə məktub göndərsəydi, cavanları diqqətdən kənarda qoymazdılar, amma Məmməd Əmin bəyə üz tutsaydı, daha məntiqli olardı, əvvəla firqə rəisiydi, ikincisi, onu digərlərindən daha yaxşı tanıyırdı. Son seçimə az qalırdı, gecikmək olmazdı...
        Onda məktub yazıb Məmməd Əmin bəydən Mirabdulla Vəzirov və Aslan bəy Vəzirovla diqqət göstərmələrini, digər iddiaçıların haqqını tapdalamadan onların savadını dəyərləndirməyi xahiş eləmişdi; Mirabdullaya da yazmışdı ki, işdi-şayəd, komissiyadan keçsən, yəqin yolunuz İstanbuldan düşəcək, onda şübhəsiz, görüşərik, sən özünə fikir ver, xəstələnmə, yoxsa Parisə gedə bilməzsən. Miridən aldığı son məktubda komissiyadan keçdiyini oxuyub əməlli-başlı sevinmişdi, axır ki, qardaşının taleyin əhəmiyyətli təsir göstərə bilmişdi. 
        Bir həftədən sonra kuryer Bakıya üç məktubunu aparırdı. Xariciyyə nazirinə səfarətin maddi vəziyyətilə bağlı ətraflı hesabat yazmış, ili başa vurmaq üçün ən azı iyirmi beş min franka ehtiyac olduğunu bildirmişdi; Məmməd Əmin Rəsulzadəyə cavanların arzusunu nəzərə aldıqlarına görə, təşəkkürünü çatdırmışdı; Mirabdullayasa səfərə və təhsilə ciddi hazırlaşmağı məsləhət görmüş, tezliklə görüşəcəklərinə ümidvar olduğunu yazmışdı.        
        Həmin günlərdə hadisələr o qədər sürətlə cərəyan eləyirdi ki, camaat həyacana gəlirdi. Fransızlar Adananı, ingilislər Kilis, Urfa, Maraş, Antepi, italyanlar Antaliyanı tutmuş, yunanlar İzmirə çıxmışdılar, yenə Aya Sofya ətrafında mübahisələr qızışmışdı. Mustafa Kamal Paşa Ərzurumda və Sivasda millət vəkillərini yığıb məmləkəti işğaldan qurtarmağın yollarını arayırdı. 
        O günlərdə kimsə səfarətxanada oturmurdu. Cahangir bəy də, Zeynal bəy də, Mirzə Qədir də limana, qəhvəxanalara, çarşı-bazara üz tutub camaatın arasında dolaşır, səfarətxanaya bir yığın xəbərlə qayıdırdılar. Özü də axşamlar payi-piyada dolaşmağı, Boğazın mənzərəsinə baxmağı, At meydanı tərəfdəki qəhvəxanalarda əyləşib danışılanlara qulaq verməyi adətə çevirmişdi. Axşamlar ev sahibəsi Xeyriyyə xanım oğlu Sübhani göndərib kirayənişinin yeməyə çağırır, ya da qəhvə istəyib-istəmədiyini öyrənirdi. Belə vaxtlarda qəhvə içə-içə yazı masasının üstündə qalaqlanmış kitabları vərəqləyir, yazmaq məqamının nə vaxt yetişəcəyi barədə düşünürdü.
        Bu gedişlə kuryer Bakıda xeyli ləngidi. Payız köçünü çəkib getdi, qış girdi. O günlərin birində yazmaq ovqatının qarşısıalınmaz duyğuya çevrildiyini dərk elədi... 
        Nədənsə o axşamlarda realnı məktəbdə oxuyan vaxt yazdığı “Sonuncu busə”  hekayəsinin əlyazmasını tez-tez götürüb göz gəzdirir, fikrində hadisələrin miqyasını artırır, romana çevirirdi. Qardaşı Əbülhəsəni, beş il sonra atası Mirbabanı itirəndə Şuşada erməni qətilləri başlamışdı, o vaxtda anası Mirabdullanı və dörd qızını götürüb Aşqabada qaçmalı olmuşdu. Həmin ilin yay tətilində ailəsinə baş çəkmək üçün getdiyi şəhər könlündə vəlvələ yaratmışdı. Qızlar məktəbində oxuyan zərif, gözəl, xəyalpərvər yəhudi qızı Berta Moiseyevayla tanışlığını, hələ tamam dərk eləyə bilmədiyi duyğularını gündəliklərində təsvir eləmişdi. 
         O yazını da gürcü Boris Seretelinin Naniyə sevgisindən söhbət açan gündəlik kimi qələmə almışdı. Amma Bakıda qaldığı müddətdə şahidi olduğu hadisələr hekayədə təsvir elədiklərinin miqyasını genişləndirməyə təhrik eləyirdi. Bir də neçə illər əvvəl  “Qurban” adlı hekayəsinin qeydlərini aparmışdı. Yolsuz oğul barədə yazacaqdı; ata öz ailəsinin şərəfini xilas eləmək üçün oğlunu öldürəcəkdi. Belə bir hadisə İçərişəhərdə baş vermişdi, neçə illər də həmin hadisə beynində dolaşmışdı, amma sonra ortaya Peterburq, Kiyev, yeni təəssüratlar, yeni mövzular düşdü.

Hazırladı: Elmin Nuri

“Üzərimdə bomba var” dedi, ortalığı bir-birinə qatdı
Uşaqlarının gözü qarşısında üzərinə benzin tökülərək yandırıldı
İçinə şeytan girdiyi düşünülən qadının dili və dodağı dağlandı - FOTOLAR
Bir otaqda 14 nəfər yaşayırlar - FOTOLAR
Sabunçuda iki avtomobil toqquşdu - FOTO
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Gündəm
“Serj Sərkisyan Qarabağ məsələsi üzrə xüsusi elçi təyin edilə bilər…” - Paşinyanın müşaviri
Maraqlı
Xörək duzu bizi necə məhv edir? - Onu nə ilə əvəzləməliyik?
Dünya
Ölən erməni hərbçiyə görə bölük komandirinin müavini həbs edildi...
Dünya
“Gecə əyləncələrinə getmək, şənlənmək...”- Yüz beş yaşlı qadın bu yaşa çatmasının sirrini açdı...
Siyasət
“Sülhə nail olmaq üçün Rusiyanın zəifləməsini gözləmək sonu görünməyən zaman ala bilər”
Həftənin ən çox oxunanları
Xankəndi səmasına qırıcılar qaldırıldı - Düşmən “gəl-gəl” deyir... Fotolar+Video
Lotoreyanın sirrini tapan riyaziyyatçı 7 dəfə mükafat qazandı...
Yarıçılpaq səudiyyəli fanat qadın və hicablı rus azarkeş qız - Futbol çempionatındakı təzadlar + VİDEO
32 yaşında dövlət quran, 33 yaşında isə öldürülərək cəsədi dənizə atılan qəhrəman Kırım türkü - ARAŞDIRMA
12 yaşında Kəbəni üzərək təvaf etdi - Gözlənilməz (FOTOLAR)
“Türk Yıldızları” Bakı səmasında uçuşlar keçirəndə hamımız sevincdən ağlayırdıq”
İki Ali Baş Komandanımızın Xankəndindəki paradını bizə çox görməyin: - TARİXİ SEÇİM...
Paşinyanın gəncliyinə aid biabırçı şəkli paylaşıldı - FOTO
"Ölkəni mollaxanaya çevirmək istəyənlərə qarşı dirəniş göstərməliyik" -Deputatdan çağırış...
DÇ-2018: Ən gözəl azarkeşlər -FOTOLAR
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin