Xəbər lenti
25/09/2018 [10:52]:
Gəmi sürmək üçün vəsiqə yeni qaydalarla veriləcək
25/09/2018 [10:40]:
Ana və 2 oğlu öldü, gəlin komadadır - Dəhşətli qəza
25/09/2018 [10:40]:
Müdafiə Nazirliyi Ermənistana xəbərdarlıq etdi
25/09/2018 [10:37]:
Turist avtobusu bir anın içində selə qərq oldu - QORXUNC + VİDEO
25/09/2018 [10:36]:
İran Hörmüz boğazını bağlayacaq - Ruhanidən son xəbərdarlıq
25/09/2018 [10:33]:
Müdafiə naziri “ADEX-2018”-də - FOTO
25/09/2018 [10:33]:
Azərbaycan mediasından dünyaya örnək layihə
25/09/2018 [10:32]:
Ruhani ABŞ-a 11 sentyabr terror aktını xatırlatdı
25/09/2018 [10:28]:
“Əhaliyə məxsus torpaq sahələrində qanunsuz olaraq balıq gölləri yaradılıb” - ŞİKAYƏT
25/09/2018 [10:19]:
Saqqız yapışdırmaq 1220 dollar, zibil atmaq 600 dollar - HEYRƏTAMİZ CƏRİMƏLƏR...
25/09/2018 [10:17]:
Daha bir qurum Mədəniyyət Nazirliyinin tabeliyindən çıxarıldı - QƏRAR
25/09/2018 [10:14]:
Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti İtaliyaya getdi
25/09/2018 [10:12]:
UNEC-də imtahan prosesi təkmilləşdirilir -FOTOLAR
25/09/2018 [10:09]:
İsmayıllıda əməliyyat keçirildi: Külli miqdarda narkotik dövriyyədən çıxarıldı
25/09/2018 [10:07]:
Ötən gün Azərbaycan yollarında 2 nəfər ölüb, 3-ü yaralanıb
25/09/2018 [10:04]:
"Gələn ildən müəllimlərin sertifikatlaşdırılmasına başlanacaq" - NAZİR
25/09/2018 [10:02]:
Manat və dolların bugünkü MƏZƏNNƏSİ
25/09/2018 [09:56]:
“Elə silahlar var ki, onlar yalnız Azərbaycan və İsraildədir” -Erməni kəşfiyyatçı
25/09/2018 [09:55]:
Elmar Məmmədyarov bəyanat verdi: “Bəzi vəzifələr yenidən bölüşdürülə bilməz!”
25/09/2018 [09:53]:
Cəbhədə şiddətli atışma oldu
25/09/2018 [09:19]:
Qarnı üstə yatmaq çox zərərlidir- Peyğəmbərimizin(s) sünnəsi təsdiqləndi...
25/09/2018 [00:54]:
Putinin "sevimlisi" daha 20 gün həbsə atıldı...
25/09/2018 [00:51]:
Seks kuklaların da "namuslu"su, "üzüyola"sı olacaq...
24/09/2018 [23:43]:
Yeni “iPhone” smartfonlarının zərbəyə davamlılığı yoxlanıldı - VİDEO
24/09/2018 [23:09]:
Gürcüstanın sabiq baş naziri banka işə düzəldi
24/09/2018 [22:59]:
Kəlbəcərin Nadirxanlı kəndində təlim keçən terrorçu dəstənin görüntüləri yayıldı...- VİDEO
24/09/2018 [22:51]:
Azərbaycan İƏT ölkələrini Ermənistanla münasibətləri aşağı səviyyəyə endirməyə çağırıb
24/09/2018 [22:48]:
Hoteldə sevgilisinin başını kəsən şəxs danışdı – VİDEO
24/09/2018 [22:33]:
Məmmədyarov Trampın təşəbbüsü ilə keçirilən tədbirə qatıldı
24/09/2018 [21:45]:
Tramp: "Kim Çen Inla tezliklə görüşəcəyəm"
24/09/2018 [21:43]:
Məşhur müğənni xəstəxanalıq oldu
24/09/2018 [21:24]:
"Rusiyadan əvvəlki dəstəyi ala bilməyən ermənilər özlərini tərk edilmiş kimi hiss edirlər"
24/09/2018 [21:12]:
Neftin qiyməti rekord həddə çatdı
24/09/2018 [21:10]:
Dünyanı ikiyə ayıran optik illüziyanın sirri ortaya çıxdı - ARAŞDIRMA
24/09/2018 [20:57]:
Netanyahu yenidən Putinə zəng etdi
24/09/2018 [20:51]:
Rəsulzadənin bayramların fəlsəfəsi barəsində maraqlı təhlili – MƏQALƏ
24/09/2018 [20:49]:
100-dən çox hakim məhkəmə sistemindən kənarlaşdırılıb
24/09/2018 [20:48]:
Mirzə Cəlil barəsində bilmədiyimiz çox maraqlı faktlar və xatirələr - TARİX
24/09/2018 [20:22]:
"Qardaş Türkiyənin qorxusu olmasaydı kökümüzü tamamilə kəsərdilər"
24/09/2018 [20:18]:
52 yaşlı kişinin döşlərindən süd gəldi - İNANILMAZ...
24/09/2018 [19:59]:
Öz heyvanlığını anlamayan bu dığa bizim dağların heyvanlarını qoruyur...- FOTO
24/09/2018 [19:55]:
Rəfiqələr arasındakı dava qanla bitdi - Biri o birinin qulağını qopardı
24/09/2018 [19:42]:
Bağırovun məhkəmə prosesində maraqlı məqamlar -GİZLİ TARİX
24/09/2018 [19:37]:
İki bacını maşınla vuran sürücüyə 7 il müddətinə həbs cəzası verildi
24/09/2018 [19:27]:
Əcnəbi həkimlərin Dağlıq Qarabağa qanunsuz səfəri araşdırılır
24/09/2018 [19:15]:
İcra başçısı Bakıda 300 it saxlayan şəxsi məhkəməyə verib
24/09/2018 [19:12]:
DİN və DTX Astarada birgə əməliyyat keçirib
24/09/2018 [19:10]:
İnam Kərimova yeni müavin təyin olundu
24/09/2018 [19:07]:
Təhsilin keyfiyyəti və aparılan islahatlar ekspertin gözü ilə...
24/09/2018 [19:00]:
Azərbaycanlı pəhləvanlar Rusiyanı heyran qoydular - VİDEO
24/09/2018 [18:40]:
Putin nəyə görə məhz indi Bakıya gəlir?
24/09/2018 [18:36]:
Azercell jurnalistlər üçün seminar təşkil etdi
24/09/2018 [18:35]:
Qardaşı “İrşad Electronics”in rəhbərinin ölümü ilə bağlı HƏR ŞEYİ AÇDI: "Ailəsi, övladları..." - FOTO
24/09/2018 [18:35]:
“Nar” korporativ müştərilərlə növbəti görüş keçirdi
24/09/2018 [18:34]:
ADU-da Aleksandr Soljenitsına həsr olunan dəyirmi masa...
24/09/2018 [18:25]:
Niderlandlı jurnalist azərbaycanlı rəssamlardan yazdı - FOTOLAR
24/09/2018 [18:25]:
Musa Quliyev: “Hökuməti arxayın oturmağa qoymamalıyıq”
24/09/2018 [18:24]:
“Avtomobildə siqaret çəkməyin yasaqlanması məntiqli olmaz”
24/09/2018 [18:24]:
“Bakcell”in baş icraçı direktoru rəqəmsallaşmadan danışdı -FOTOLAR
24/09/2018 [18:21]:
UNEC-in dəyərləri...
24/09/2018 [18:19]:
"Moskvaya çağırılaraq sazişdən imtinaya məcbur edilməsini hamımız yaxşı xatırlayırıq"
24/09/2018 [18:13]:
Monqolustan prezidenti İlham Əliyevlə görüşdü -FOTOLAR
24/09/2018 [18:10]:
Novruz Məmmədov nazirləri topladı - FOTOLAR
24/09/2018 [17:45]:
Şəhid Pəncəlinin qardaşı ağır durumdadır - Ailənin maddi dəstəyə ehtiyacı var
24/09/2018 [17:37]:
Məşhur yazıçı-dramaturq Yuri Polyakov ADU-nun qonağı oldu -FOTOLAR
24/09/2018 [17:29]:
“Qarabağ universitetinin rektoru olsaydım - QAÇQINLARI NƏ SOYARDIM…”
24/09/2018 [17:20]:
Azərbaycan və Monteneqro arasında hərbi əməkdaşlıq müzakirə olunub
24/09/2018 [17:16]:
Ramil Quliyev “İlin kişi atleti” mükafatına namizəd oldu
24/09/2018 [17:06]:
Marşrutda itən uşaq valideynlərini tapdı
24/09/2018 [16:59]:
Nigar Mətanətə söz atdı - “Limon suyu içirəm”
24/09/2018 [16:43]:
"Bakı İslam Universiteti fəaliyyətini davam etdirir, sadəcə... " - Universitetdən təkzib
24/09/2018 [16:27]:
Elza Seyidcahan “Səfillər”i təhlil edir - “Başqalarının dərdi özününküləşir”
24/09/2018 [16:24]:
"Ermənistan baş naziri ikili oyun oynayır..."
24/09/2018 [16:12]:
Aİİ bütün tələbələrini dərs vəsaitləri ilə təmin etdi
24/09/2018 [16:07]:
Deputat Türkiyə konsulu ilə niyə görüşdü?
24/09/2018 [16:03]:
Qida Agentliyindən “Ozmo”, “Pop kek”, “Tutku” şirniyyatları ilə bağlı yeni MƏLUMAT
24/09/2018 [15:56]:
Norveçdə Rusiya casusu TUTULDU - O, Azərbaycanda da olub
24/09/2018 [15:51]:
Sözlərin rəng assosasiyası... Qara rəngli “repressiya”... - VIII məqalə
24/09/2018 [15:47]:
Ermənilər Qarabağda aviasiya təlimlərinə başlayır
24/09/2018 [15:44]:
"ARB 24”ün rəhbəri və oğlu İŞDƏN ÇIXARILDI - Telekanalın yayımı dayandı
Bütün arxiv bir sırada
26/01/2018 [19:03] - Ədəbiyyat - ( 2319 dəfə baxılıb)

Çəmənzəminlinin iki gəncin oxuması üçün Rəsulzadəyə yolladığı xahiş məktubu- Romandan parça




2018-ci il “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti” ili elan edilib. Qeyd edək ki, bu ilin mayında həmin şanlı tarixin-Azərbaycan Cümhuriyyətinin əsasının qoyulmasının-100 illik yubileyi tamam olur. Yüzillik yubileylə də bağlı ötən il sərəncam verilmişdi.


Moderator.az artıq neçə aydır ki, bu mövzu ilə bağlı silsilə yazılarını davam etdirir. Həmçinin, ADR mövzusunın ədəbiyyatda, kinoda bir o qədər də çox işlənmədiyini bir iki-dəfə qabartmışdıq. 
Əksəriyyət Cümhuriyyət barəsində son zamanlar yazılan heç bir böyük romanın olmadığını düşünür. Nəinki son zamanlar, ümumiyyətlə, bu məzmunda heç bir romanın olmadığı vurğulanır. 
Lakin yazıçı-tərcüməçi  Nəriman Ədürrəhmanlı Moderator.az-a açıqlamasında bunun əksini söyləyir və iki il bundan əvvəl yazdığı “Qurban” romanında Cümhuriyyətə aid xeyli maraqlı məsələlərin işıqlandırdığını bildirib:

“Cümhuriyyətin Ukraynadakı, Krımdakı, İstanbuldakı səfiri Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin həyatı, Cümhuriyyət hökumətinin xaricə təhsil almaq üçün göndərdiyi 100 nəfər tələbənin taleyi, sovet quruluşuna qarşı aparılan gizli mübarizə, Cümhuriyyət tərəfdarlarının repressiyalara məruz qalması romanın başlıca mövzusudur. Romanda Cümhuriyyətin qurulması və süqutu da kifayət qədər təsvir olunub. Hamısı da tarixi faktlara, hadisələrə söykənir”.

Qeyd edək ki, Moderator.az müəllifin əsərindən Cümhuriyyətlə əlaqəli, yuxarıda adı çəkilən hissələri mətn formasında bir-bir təqdim edəcək

Üçüncü fəsil – birinci hissə   

 ...Cümhuriyyət asanlıqla qurulmurdu, dağılan  imperiyanın  bir guşəsində araya-ərsəyə gəlirdi. Yusif Vəzir yenicə ayaqüstə qalxmağa çalışan dövlətin çətinliklərini başa düşürdü. Ölkənin qərbində narahatlıq vardı, erməni-daşnak dəstələri Osmanlı dövlətinin düşdüşü vəziyyətdən, yaranmış qarmaqarışıqlıqdan istifadə eləməyə, ərazilər qoparmağa can atırdılar, yenicə yaranmış ordu o səmtdə ağır döyüşlər aparmaq məcburiyyətində qalmışdı. Amma bu çətinliklər Cümhuriyyətin xarici siyasətini gözardı eləmək üçün səbəb ola bilməzdi. Bir çox vacib məsələlər burda İstanbulda həll olunurdu, o da altına girdiyi yükün ağır olduğunu dərk eləyir, üzərinə düşənləri vicdanla yerinə yetirməyə can atırdı...
        ...O payız günlərinin birində etimadnaməsini hələ ki, xariciyyə naziri kreslosunda oturan Mustafa Rəşid Paşaya təqdim elədi. Təqdimat mərasiminə Cahangir bəylə getmişdi,  Mustafa Rəşid Paşayla görüşü də cəmi on beş dəqiqə çəkdi. Xariciyyə naziri şıq Avropa qiyafəsi geymiş otuz yaşlarındakı cavana təəccüb, bir qədər də qibtəyə baxdı, protokol qaydalarına uyğun nəzakətli sözlər deyəndən sonra fikrini gizlətmədi.
        “Gənc dövlətin gənc diplomatını görmək məni sevindirdi. Ümidvaram ki, gələcəkdə daha uca məqamlarda əyləşəcəksiniz...”
        “Məndən ötrü dövlətimi və millətimi təmsil eləməkdən uca məqam yoxdu”, - Yusif Vəzir hiss elədi ki, səsi vüqarlı, bir qədər də təntənəli çıxdı, narahat olub havanı yumşaltmaq istədi.
         Amma xariciyyə nazirinin fikri uzaqlardaydı, yəqin ki, tənəni heç duymamışdı. Basılmış, küncə sıxışdırılmış, gündoğandan – günbatanacan təhdid altında olan, yabançıların at oynatdığı məmləkətin xariciyyə naziri olmaq ondan ötrü də asan deyildi. Vidalaşanda vəziyyətindən utanmış halda əlini uzadıb müsahibinin gözlərinin içinə baxmadan dilləndi:
        “Gəlişiniz məmləkətlərimiz üçün xeyirli olsun, Yusif bəy. İnşallah, asudə vaxtda sizi geniş söhbətə dəvət elərik”.
        “Var gücümlə çalışacağam ki, dövlətlərimiz və hökumətlərimiz arasında möhkəm əlaqələr qurulsun, - dedi. – Hələ ki, hər şeydən vacibi məmləkətlərimizdə əmin-amanlığın bərqərar olmasıdı”.
        Əlbəttə, məcburən də olsa, Britaniyanın İstanbuldakı ali komissarıyla da görüşməlidi. Con de Rebek onu təkəbbür və vüqarla qarşıladı, Azərbaycan elçiliyinin fəaliyyətinə mane olmayacaqlarını söylədi. O qısamüddətli görüşdən yaddaşında boz çalarlı gözlərin soyuq, anlaşılmaz parıltısı qaldı.  
        ...Payız günlərində belə yorğun, qaşqabaqlı, kədərli görünən İstanbulun ab-havasına alışmaq çətin idi. Adamlar düşündüklərini dillərinə gətirə bilməməyin əzabını çəkir, Boğazdakı əcnəbi bayraqlı hərb gəmilərinə, küçələrdəki yabançı əsgərlərə aşkar nifrətlə baxırdılar. 
         Elə o günlərin birində eşitdi ki, Sultan  əlaltından komandanlarını Anadoluya göndərib qəsbkarlara qarşı müharibə başlamaq istəyirmiş, amma onlar boyun qaçırıblar ki, dünyaya qaşı hərbə girmək olmaz. Hətta özü də Anadoluya keçmək niyyətindəymiş, ingilislər xəbərdarlıq eləyiblər - İstanbulu yunanlara işğal etdirər, daş üstdə daş qoymazlar. İşi belə görəndə Sultan Mustafa Kamal Paşanı saraya çağırıb, “Paşa, - deyib - indiyə qədər dövlətə çox xidmət elədin. Bunları unut. Əslində, indi yerinə yetirəcəyin xidmət hamısından mühüm ola bilər. Dövləti qurtara bilərsin." Sonra Mustafa Kamalı Doqquzuncu Orduya müfəttiş göndərib, onun bu addını da müttəfiq qüvvələri komandanlığının bərk narazılığına səbəb olub; Sultan təzyiqlər qarşısında Paşanı geri çağırsa da, razılaşdıqları kimi, Mustafa Kamal çağırışları qulaqardına vurur, güneydə yunanlara, günbatanda ermənilərə qarşı müqavimət hazırlamaqla məşğuldu. 
        Az sonra Ankara heyətinin də Paris konfransına dəvət olunması barədə xəbər eşitdilər. Belə görünürdü ki, böyük dövlətlər əldən düşmüş imperiyanı bölüşdürmək planlarını gerçəkləşdirməkdə qərarlı olsalar da, bunu Sultanın əlilə həyata keçirməyə çalışırlar.

***

        ...Səfarətin işləri az-çox yoluna düşmüşdü. Bakıdan təlimat gözləmək, digər dövlətlərin elçilərilə əlaqələr qurmaq, Parisə yollanan heyətdən xəbət tutmaq, taleyin ucbatından bura gəlib çıxan, köməyə ehtiyacı olan adamlara əllərindən gələn yardımı göstərmək lazım idi. Sıxıntısı yalnız maddiyyətlə bağlıydı, nə qədər qənaət eləsə də, ayrılmış vəsait sürətlə azalırdı, belə getsəydi, il başa çatanacan Bakıdan pul istəməli olacaqdı. Kuryer Məmmədağayla göndərdiyi məktubda vəziyyəti xariciyyə nazirinə müfəssəl yazmış, üstüörtülü də olsa, buna işarə vurmuşdu, ancaq ətraflı, əsaslandırılmış məktub da lazım idi ki, xariciyyə nazirini də, hökumət başçısını da inandıra bilsin.
         Gələndə qardaşı Mir Abdulladan nigaran qalmışdı. On beş il əvvəl Mir Əbülhəsəni itirəndən sonra bütün mehrini Miriyə salmışdı. Səhhətcə zəif, amma ağıllı, tərbiyəli, sakit xasiyyətli Mirinin təhsil alması, layiqli həyat qurması bəlkə də ən böyük arzusuydu. Yola düşmə ərəfəsində xəbər tutmuşdu ki, hökumət Rusiyada, Almaniyada, Fransada, İtaliyada, Osmanlıda təhsil almaq üçün yüz nəfər gənc göndərmək barədə qərar qəbul eləyib. Mirini həmin tələbələrin sırasında görmək sonsuz xoşbəxtlik olardı. Görünür, kuryeri Bakıya bir də göndərməli olacaqdı, həm maddi məsələlərə aydınlıq gətirərdi, həm də Mirinin təhsililə bağlı məsələni yoluna qoyardı.
        Xərcləri nəzərə alıb səfarətdəkilərin mümkün qədər yaxında yerləşmələrini tövsiyə eləmişdi ki, faytonsuz gəlib-gedə bilsinlər. Özü də yüz franka mənzil kirayələmişdi. Mənzil sahibi qadın yeniyetmə oğluyla birgə xidmətində dururdular: silib-süpürür, yeməyini hazırlayır, paltarını təmizləyir, xırda-para buyruqlarını yerinə yetirirdilər. Qonaq otağının bir küncündə üzü pəncərəyə yazı masası qoyub özüylə gətirdiyi kitablarını, yazı dəstini üstünə yığmışdı. Hər gün yatmazdan qabaq masaya həsrət-həsrət baxır, yazmaq üçün əli gicişirdi. Amma hələ ki, səfarətdə iş başından aşırdı, vacib məsələləri yoluna qoymamış yaza bilməyəcəkdi.
        Səfarətə bircə xidmətçi götürə bilmişdi: Qamət Əfəndi sakit, abırlı adam idi, təmizlik işlərinə də baxırdı, qəhvə də dəmləyirdi, xırda-para buyruqları da yerinə yetirirdi, üstəlik, kuryer olmayanda onun işlərini də görürdü. Əslən Qafqaz çərkəzlərindən olan Qamət Əfəndinin aradabir zümzümə eləməyi də vardı, amma zümzüməsində elə dözülməz nisgil duyulurdu ki, ürəyi, az qala, parça-parça olurdu. Nədənsə həmin məqamda Şuşanı, doğmalarını, sevdiyi qadınları, illah da Asiyanı xatırlayırdı. 
         Asiya... O vaxt özündə cəsarət tapsaydı, bəlkə də İstanbula ailəsilə gələcəkdi, məktəb yaşlı oğulları da olacaqdı...
         ...Kuryer Məmmədağa noyabrın axırında qayıdıb xariciyyə nazirindən təlimat, Mirabdulladan məktub, Bakıdakı vəziyyətdən xəbər gətirdi. Bakıdakı vəziyyətdən xəbər tuturdular, demək olar, hər həftə gəmiylə kimsə gəlirdi, Mirzə Qədir adəti üzrə Batum-İstanbul gəmilərini qarşılamağa çıxır, kimlərləsə rastlaşır, öyrəndiklərini danışırdı. Xariciyyə naziri təlimatında millətçilərin fəaliyyətini izləməyi, mümkün olanda onlarla təmas qurmağı tövsiyə eləyirdi, görünür, artıq gerçəkliyi onlar da başa düşürdülər. Bakıya gələn Miri hələ avqustda göndərdiyi məktubunda yazmışdı ki, sağ-salamatdı: hökumət xaricdə təhsil almaq üçün tələbə seçmək məqsədilə komissiya yaradıb; komissiyanın sədri Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, üzvləri Əhməd bəy Pepinov, Qarabəy Qarabəyov, Mehdi bəy Hacınski, Abdulla bəy Əfəndizadədi, bəlkə birinə məktub yazasan, məni də siyahıya salsınlar, çox oxumaq istəyirəm; sonra əlavə eləmişdi ki, Aslan da oxumaq arzusundadı, kimyanı gözəl bilir, bəlkə ona görə də saqqal tərpədəsən?
       Əlbəttə, saqqalı yox idi, amma iki cavanın arzusunu yerinə yetirmək üçün ağız açardı. İnanırdı ki, Mirinin də, Haşım bəyin nəvəsi Aslanın da savadı Berlin, Paris, elə İstanbulda, Peterburqda, Romada oxumalarına imkan verir. Aslan bəy Peterburq Dağ-Mədən Akademiyasında oxuyurdu, amma fevral çevrilişindən sonra atasının məsləhətilə təhsilini yarımçıq qoyub Bakıya qayıtmalı olmuşdu. İkisi də fransız dilinə meylliydilər, bəzən öz aralarında bir-birinə fransızca şeir söyləyirdilər. Komissiya üzvlərinin hamısını tanıyırdı, kimə məktub göndərsəydi, cavanları diqqətdən kənarda qoymazdılar, amma Məmməd Əmin bəyə üz tutsaydı, daha məntiqli olardı, əvvəla firqə rəisiydi, ikincisi, onu digərlərindən daha yaxşı tanıyırdı. Son seçimə az qalırdı, gecikmək olmazdı...
        Onda məktub yazıb Məmməd Əmin bəydən Mirabdulla Vəzirov və Aslan bəy Vəzirovla diqqət göstərmələrini, digər iddiaçıların haqqını tapdalamadan onların savadını dəyərləndirməyi xahiş eləmişdi; Mirabdullaya da yazmışdı ki, işdi-şayəd, komissiyadan keçsən, yəqin yolunuz İstanbuldan düşəcək, onda şübhəsiz, görüşərik, sən özünə fikir ver, xəstələnmə, yoxsa Parisə gedə bilməzsən. Miridən aldığı son məktubda komissiyadan keçdiyini oxuyub əməlli-başlı sevinmişdi, axır ki, qardaşının taleyin əhəmiyyətli təsir göstərə bilmişdi. 
        Bir həftədən sonra kuryer Bakıya üç məktubunu aparırdı. Xariciyyə nazirinə səfarətin maddi vəziyyətilə bağlı ətraflı hesabat yazmış, ili başa vurmaq üçün ən azı iyirmi beş min franka ehtiyac olduğunu bildirmişdi; Məmməd Əmin Rəsulzadəyə cavanların arzusunu nəzərə aldıqlarına görə, təşəkkürünü çatdırmışdı; Mirabdullayasa səfərə və təhsilə ciddi hazırlaşmağı məsləhət görmüş, tezliklə görüşəcəklərinə ümidvar olduğunu yazmışdı.        
        Həmin günlərdə hadisələr o qədər sürətlə cərəyan eləyirdi ki, camaat həyacana gəlirdi. Fransızlar Adananı, ingilislər Kilis, Urfa, Maraş, Antepi, italyanlar Antaliyanı tutmuş, yunanlar İzmirə çıxmışdılar, yenə Aya Sofya ətrafında mübahisələr qızışmışdı. Mustafa Kamal Paşa Ərzurumda və Sivasda millət vəkillərini yığıb məmləkəti işğaldan qurtarmağın yollarını arayırdı. 
        O günlərdə kimsə səfarətxanada oturmurdu. Cahangir bəy də, Zeynal bəy də, Mirzə Qədir də limana, qəhvəxanalara, çarşı-bazara üz tutub camaatın arasında dolaşır, səfarətxanaya bir yığın xəbərlə qayıdırdılar. Özü də axşamlar payi-piyada dolaşmağı, Boğazın mənzərəsinə baxmağı, At meydanı tərəfdəki qəhvəxanalarda əyləşib danışılanlara qulaq verməyi adətə çevirmişdi. Axşamlar ev sahibəsi Xeyriyyə xanım oğlu Sübhani göndərib kirayənişinin yeməyə çağırır, ya da qəhvə istəyib-istəmədiyini öyrənirdi. Belə vaxtlarda qəhvə içə-içə yazı masasının üstündə qalaqlanmış kitabları vərəqləyir, yazmaq məqamının nə vaxt yetişəcəyi barədə düşünürdü.
        Bu gedişlə kuryer Bakıda xeyli ləngidi. Payız köçünü çəkib getdi, qış girdi. O günlərin birində yazmaq ovqatının qarşısıalınmaz duyğuya çevrildiyini dərk elədi... 
        Nədənsə o axşamlarda realnı məktəbdə oxuyan vaxt yazdığı “Sonuncu busə”  hekayəsinin əlyazmasını tez-tez götürüb göz gəzdirir, fikrində hadisələrin miqyasını artırır, romana çevirirdi. Qardaşı Əbülhəsəni, beş il sonra atası Mirbabanı itirəndə Şuşada erməni qətilləri başlamışdı, o vaxtda anası Mirabdullanı və dörd qızını götürüb Aşqabada qaçmalı olmuşdu. Həmin ilin yay tətilində ailəsinə baş çəkmək üçün getdiyi şəhər könlündə vəlvələ yaratmışdı. Qızlar məktəbində oxuyan zərif, gözəl, xəyalpərvər yəhudi qızı Berta Moiseyevayla tanışlığını, hələ tamam dərk eləyə bilmədiyi duyğularını gündəliklərində təsvir eləmişdi. 
         O yazını da gürcü Boris Seretelinin Naniyə sevgisindən söhbət açan gündəlik kimi qələmə almışdı. Amma Bakıda qaldığı müddətdə şahidi olduğu hadisələr hekayədə təsvir elədiklərinin miqyasını genişləndirməyə təhrik eləyirdi. Bir də neçə illər əvvəl  “Qurban” adlı hekayəsinin qeydlərini aparmışdı. Yolsuz oğul barədə yazacaqdı; ata öz ailəsinin şərəfini xilas eləmək üçün oğlunu öldürəcəkdi. Belə bir hadisə İçərişəhərdə baş vermişdi, neçə illər də həmin hadisə beynində dolaşmışdı, amma sonra ortaya Peterburq, Kiyev, yeni təəssüratlar, yeni mövzular düşdü.

Hazırladı: Elmin Nuri

“Əhaliyə məxsus torpaq sahələrində qanunsuz olaraq balıq gölləri yaradılıb” - ŞİKAYƏT
Putinin "sevimlisi" daha 20 gün həbsə atıldı...
Dünyanı ikiyə ayıran optik illüziyanın sirri ortaya çıxdı - ARAŞDIRMA
Əlləri və ayaqları bu hala gəldi Diqqət! Sizin də başınıza gələ bilər
Qadın şüşə qapının içindən keçdi - VİDEO
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Hadisə
Turist avtobusu bir anın içində selə qərq oldu - QORXUNC + VİDEO
Dünya
52 yaşlı kişinin döşlərindən süd gəldi - İNANILMAZ...
Cəmiyyət
“Avtomobildə siqaret çəkməyin yasaqlanması məntiqli olmaz”
Dünya
70 min homoseksual cütlük evləndi - FOTO
Cəmiyyət
“Hərbi sənayemizin inkişafı ölkəmizin hərbi qüdrətinin göstəricisidir”
Həftənin ən çox oxunanları
Ata İmam Hüseyn üçün oğlunun başını kəsdi - ŞOK VİDEO (+18)
Bakıda dəhşətli qəza: Ölənlərdən 3-nün kimliyi bilindi - VİDEO (+18)
Düşmən baş nazir Azərbaycanın uca dağlarından birinə belə qalxdı... - VİDEO
“Səməd Səmədov nə oxuyur ki, onun adını “hay-küy”qoymuşam...”
Azərbaycanda mobil telefonların qeydiyyat qaydaları dəyişdi – YENİLİK
“Bu qədər yoxsulluğun olduğu ölkədə lüks bir təyyarəyə minməkdən utanıram" - Prezident...
"Yaxın günlərdə gözləmədiyimiz bir məkanda mütləq terror aktı baş tutacaq" - PROQNOZ
Məşhur ürək cərrahı Rəşad Mahmudova yeni vəzifə verildi
“Ağılları yox imiş, Yezidə baş əyib vəzifədən-zaddan alıb yaşamayıblar...”
"Hələ eşitməmişəm ki, bir nazirin, bir icra başçısının oğlu hərbi xidmətə getsin"
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə