Xəbər lenti
23/07/2019 [21:58]:
Abid Şərifovun maşınının üstünə çıxan jurnalist işdən çıxarıldı
23/07/2019 [21:48]:
Medal qazanan qız güləşçimiz: "Anamı məyus edə bilməzdim"
23/07/2019 [21:46]:
Misir fironları əslən qafqazlıdır - Alman alimlərindən sensasion tədqiqat
23/07/2019 [21:25]:
Bu şəkil Kim Çenin gizli silahını ortaya çıxardı - FOTO
23/07/2019 [21:21]:
Azərbaycanda “Tarla günü” keçiriləcək
23/07/2019 [21:18]:
İnstaqramdan ən çox pul qazanan məşhurlar - Siyahı
23/07/2019 [21:11]:
Masaj etdirən hamilə model öldü
23/07/2019 [20:56]:
Pakistan Əfqanıstandakı barışa dəstək verə bilər
23/07/2019 [20:50]:
Rusiyada yanğında 4 nəfər öldü
23/07/2019 [20:49]:
ABŞ bunu da etdi: Miqrantlar sürətli şəkildə deport edilir
23/07/2019 [20:47]:
Astarada dənizdə batan şəxsin meyiti sudan çıxarıldı - YENİLƏNİB
23/07/2019 [20:44]:
Böyük Britaniya fırtınalara məruz qalacaq - Rus senator
23/07/2019 [20:33]:
Ermənilər Rəşidə Behbudovaya hücum etdi - VİDEO
23/07/2019 [20:33]:
Saç düzümünə görə ölkədə populyar olan keçmiş xarici işlər naziri baş nazir oldu...
23/07/2019 [20:31]:
I Avropa Oyunlarının iştirakçısı öldü
23/07/2019 [20:29]:
Lənkərandakı ağır qəzada ölən və yaralananların kimliyi bilindi - FOTO
23/07/2019 [20:26]:
Qırğızıstan və Tacikistan ümumi sərhədi birgə qoruyacaqlar
23/07/2019 [20:23]:
Bakıda qız özünü 9-cu mərtəbədən atmaq istədi - VİDEO
23/07/2019 [20:14]:
Niyə Ali Məhkəmə tərəfindən bu biabırçılıqlara göz yumulur?
23/07/2019 [20:00]:
"Ağdamın alınacağı və bacımın məzarını görəcəyim günü həsrətlə gözləyirəm”
23/07/2019 [19:57]:
Hərbi hissədə tədbir keçirilib - VİDEO
23/07/2019 [19:47]:
Sərbəst güləşçi Kənan Heybətov qızıl medal qazandı
23/07/2019 [19:44]:
Rezidenturaya keçirilmiş müsabiqənin nəticələri elan olundu
23/07/2019 [19:42]:
Aktrisanın geyimi tənqid olundu: “Evdəki yataq dəstinə bürünüb”
23/07/2019 [19:31]:
Türkiyədə torpaq sürüşməsi nəticəsində 5 nəfər ölüb, 2 nəfər itkin düşüb
23/07/2019 [19:27]:
Lənkəranda ağır qəza: bir ölü, iki yaralı
23/07/2019 [19:27]:
“Ölkəmizin bank-maliyyə sistemi qlobal sistemə lazımınca inteqrasiya olunmayıb”
23/07/2019 [19:10]:
Gülşən Rəvan qızının nakam Cəbrayıl sevgisi
23/07/2019 [19:07]:
Azərbaycanın qızıl medallarının sayı səkkizə çatdı
23/07/2019 [18:57]:
Allahşükür Paşazadə Argentina səfiri ilə görüşdü
23/07/2019 [18:57]:
"Tanışlıq, dostluq, üzgörənlik həmin mükafatın əsl sahibini tapmasına imkan verməz"
23/07/2019 [18:49]:
Bərdədə azyaşlıların xəstəxanaya atılması ilə bağlı cinayət işi başlandı - RƏSMİ
23/07/2019 [18:44]:
"Forsaj 9"un çəkilişləri zamanı bədbəxt hadisə - FOTO
23/07/2019 [18:33]:
21 cinayətin üstü “isti izlər”lə açıldı
23/07/2019 [18:25]:
Ermənilərin Rusiyaya “böyük qaçışı”
23/07/2019 [18:23]:
“Mediada pozitiv nümunələrin təbliği pozitiv nəticələrə səbəb olur”
23/07/2019 [18:21]:
Nazir: “Azərbaycan MDB-də ən təhlükəsiz dövlətlərdən biridir”
23/07/2019 [18:19]:
Xəzər dənizində daha bir nəfər batdı
23/07/2019 [17:58]:
Bu sahədə çalışanların maaşı artırıldı
23/07/2019 [17:57]:
“Biz  “Şuşa”, “Ağdam” adı altında konyaklar yox, toplar, tanklar istehsal etməyə qadir olmalıyıq...” 
23/07/2019 [17:56]:
“Yaşamaq və yaşatmaq üçün bu məkana inteqrasiya etməliyik”
23/07/2019 [17:55]:
Dövlət Komitəsində Ağdamın işğal günü ilə bağlı tədbir -FOTOLAR
23/07/2019 [17:53]:
Qəbul imtahanlarında nəticələri ləğv edilən abituriyentlərin sayı açıqlanıb
23/07/2019 [17:51]:
Eminlə dominikanlı modelin rəqsi - FOTO
23/07/2019 [17:51]:
“Nar” şəbəkəsi gücləndirilmiş rejimə keçdi
23/07/2019 [17:50]:
Nizami Gəncəvinin “Xosrov və Şirin” poeması Türkiyədə nəşr olunub
23/07/2019 [17:41]:
"Bunu deyəndə bəzilərinin xoşuna gəlmir, amma islahatlara rəğmən korrupsiya bitmək bilmir"
23/07/2019 [17:40]:
6 saylı Vəkil Bürosunun təmirdən çıxmış yeni ofisi istifadəyə verildi
23/07/2019 [17:35]:
“Keşikçidağ”la bağlı təxribatların arxasında ermənilər dayanır
23/07/2019 [17:31]:
Küçəni zibilləyənlərə 50 manat cərimə: amma qanun işləmir - FOTO
23/07/2019 [17:23]:
306 milyon dollarlıq "Ferrari"ni buldozerlə əzdilər - FOTOLAR
23/07/2019 [17:20]:
Avstriyada SOCAR-ın ilk YDM-i açıldı
23/07/2019 [17:18]:
Balotellini qovan hakim “Qarabağ”ın Bakıdakı oyununa təyin olundu
23/07/2019 [17:18]:
İstanbulda qorxunc cinayət - Qonşular gənc qadının qışqırıq səslərinə oyandı -FOTOLAR
23/07/2019 [17:12]:
Əvvəl mer, sonra XİN rəhbəri, indi isə Baş nazir - DOSYE
23/07/2019 [17:05]:
Ağstafada top və minaatan mərmi aşkarlandı - FOTO
23/07/2019 [16:50]:
Zenfira İbrahimova: “Qızımın atası ərimdir, başqası deyil”
23/07/2019 [16:46]:
Tramp Boris Consonu təbrik etdi: “Əla olacaq! ”
23/07/2019 [16:44]:
“Azərkosmos”un gəlirləri 45 milyon olacaq
23/07/2019 [16:38]:
Kamal Abdulla: "Tam azad vəzifə yoxdur, vəzifə insanı qəfəsə salır" - MÜSAHİBƏ
23/07/2019 [16:32]:
Prezident Murad Köhnəqalaya mənzil hədiyyə etdi
23/07/2019 [16:29]:
Venesuela işıqsız qaldı, ölkədə qeyri-iş günü elan olundu
23/07/2019 [16:17]:
Uşaqları oğurlayıb dilənçi edirlər - Keçmiş polis rəisi
23/07/2019 [16:10]:
"Hesab etmirəm ki, ölüm hökmünün bərpa edilməsi cinayətlərin qarşısını ala bilər..."
23/07/2019 [16:08]:
Azərbaycan sülhməramlılarının bir qrupu Əfqanıstana yola salındı
23/07/2019 [16:05]:
Güclü külək Bakıda üç ağacı aşırdı
23/07/2019 [16:03]:
Boris Conson Britaniyanın yeni Baş naziri seçildi
23/07/2019 [16:01]:
Məleykə Abbaszadə: "Ailədəki problemlər imtahanın nəticələrini dəyişmir"
23/07/2019 [15:59]:
Aygün Mahmudova: "Öləndə məni bu xalla tapacaqlar"
23/07/2019 [15:31]:
Şirvanın su təchizatı yaxşılaşdırılır
23/07/2019 [15:23]:
Bakıda bu yollar bağlanır - Sürücülərin diqqətinə!
23/07/2019 [15:13]:
Təhsil Nazirliyi: 1535 nəfər ali məktəblərdən köçürülmək üçün müraciət etdi
23/07/2019 [15:11]:
İyul ayında 8 qida zəhərlənməsi qeydə alındı
23/07/2019 [15:09]:
ADU-da Çin və Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin ildönümü qeyd edilib
23/07/2019 [15:07]:
Ən çox nikah bağlanan ay – Azərbaycanlılar mifi dağıtdı
23/07/2019 [14:59]:
QAT BMT-nin Bakıdakı nümayəndəliyi qarşısında aksiya keçirdi
23/07/2019 [14:56]:
Tibb bacıları bu gün səhərdən  tətilə başladı 
23/07/2019 [14:54]:
Rövşən Rzayev vətəndaşları qəbul edib
23/07/2019 [14:48]:
"Son illərdə bizdə mükafatları sağa-sola paylayır və gözdən salırlar, ona görə də..."
23/07/2019 [14:43]:
“UNEC Ekspert” jurnalının xüsusi buraxılışı: Vergi islahatları
Bütün arxiv bir sırada
10/10/2016 [23:30] - Köşə - ( 2714 dəfə baxılıb)

Türkiyə nədən hədəfdə?

Telman Nüsrətoğlu

Yaxın Şərqdə baş verən hadisələrin arxa planını, Mosul məsələsini, Türkiyənin nədən atəş altına alındığını, təmsili savaşların məntiqini, qüvvələr düzümünü anlaya bilmək üçün Moğol işğalından sonrakı dövrdə dinlər, mədəniyyətlər coğrafiyası Ortadoğunun yaşadıği ən böyük fəlakət olan Birinci Dünya müharibəsinə, onun nəticələrinə İslam dünyasının son siyasi birliyini təmsil edən Osmanlının parçalanmasına gedən yola hökmən nəzər yetirməliyik. Çünki bu gün üzərində yeni paylaşım savaşlarının, imperial oyunların həyata keçirildiyi dövlətlər, bölgənin etno-demografiq reallıqlarından uzaq süni şəkildə çizilmiş olan sərhədlər o gündən planlanmış bir müstəmləkə proyektinin, İslam dünyasına yönələn sonuncu və ən təhlükəli xaçlı yürüyüşünün gətirdiyi bir nəticə idi.
Artıq heç kəsə sirr deyil ki, bir əsrdir əməliyyat masasına yatırılan bütövlükdə İslam dünyasıdır. Xaçlı zehniyəti nə Azərbaycandan Anadoluya və oradan da Avropanın içlərinə, yəni Balkanlara uzanan nəhəng bir coğrafiyanın türkləşdirilib islamlaşdırılmasını, nə İstanbulun fəthini, nə də bu günə qədər tam dönüşdürə bilmədikləri, öz siyasi-demografiq-mədəni varlıqlarına təhlükə , alternativ olaraq gördükləri, kökünü qaza bilmədikləri İslam mədəniyətinin varlığını unutdu. İstanbulu hələ də xristiyanlığın mərkəzi Konstantinopol, Bakını hz.isanın ilk havarilərinin qutsal məkanı Albonopol olaraq görən bir anlayışın varlığını, xərçəng kimi hər tərəfi saran gücünü inkar etmək mümkündürmü? Bizə yönəlmiş saldırılar artdiqca zehinlərimizi işğal edən, gündəmimizi müəyənləşdirən, mədəni zənginliyimiz olan fərqliliklərimizi parçalanmaya dönüşdürməyi hədəfləyən qavramlar, arayışlar,alqılar da artdı. Bizi qəflət yuxusuna yatıraraq sosio-mədəni , dini kodlarımızı dəyişdirib dönüşdürməyə yönəlmiş bu dərin proyektləri başqa bir yazımıza saxlayaraq ana xətləriylə, xronologiya bilgiləriylə sizi yormadan Birinci Dünya müharibəsində əməliyyat masasına yatırılan Osmanlı coğrafiyasına, ərəb dünyasının içinə düşdüyü acı durumun köklərinə dönmək istəyirəm.  
Bir zamanlar Osmanlı idarəsi altında olan bu günkü Bolqarıstan, Yunanıstan, Macarıstan, Rumıniya , Serbiya kimi xristian ölkələri Macarıstanın Habsburq xanədanına tərk edilməsi ilə nəticələnən Karlofça anlaşmasından bu yana Rusiya, İngiltərə, Fransa və Almaniyanın təhrik və təşkilatlandırması ilə Osmanıya üsyan etdi, Balkan savaşı və ardınca da Birinci Dünya müharibəsi ilə birlikdə imperial həlqə daralaraq, müsəlmanların yaşadığı coğrafiyaları da dövrələdi. Avropadan əsən rüzgarların təsiriylə başda ərəblər olmaqla türk olmayan təşkilatlanmış müsəlman toplumların çoxu tərəddüt, xəta və xəyanətin içinə düşdükdən sonra ümmət coğrafiyasını qorumaq üçün cəbhələrdən-cəbhələrə can atan türklər hərb meydanlarında tək qaldılar. Hardasa iki əsr boyunca heç bitməyən müharibələrdə türk milləti qəhrəmanca savaşdı, şəhid qanları ilə o torpaqları sulayaraq Osmanlını ayaq üstə tutmağa çalışdı, ancaq olmadı. İngiliz ağlı Osmanlı torpaqlarında çoxdan fitnə toxumlarını cücərtmiş, Fransızlar milliyətçilik fikirini hər yerdə yaymış, yeraltı sərvətləriylə də zəngin olan dünyanın bu strateji coğrafiyasında hakimiyət qurmaq üçün planlar hazırlanmışdı. 1882 də Misiri yerli elita ilə əməkdaşlıq şəraitində qeyri-müəyyən müddətə işğal edən ingilizlər, Səudi xanədanına da çoxdan yatırımlar qoymuş, Məkkənin hakimi Haşimilər nəslinin təmsilçisi Şərif Hüseynə isə Birləşmiş Ərəb dövlətini vəd edərək Hicazda Osmanlı ordusunun qarşısına çıxartmışdı.

Ərəb elitası “parçala hökm sür” siyasətini oynanan tamaşanın tamamını görmədən, parçalanan Osmanlıdan öz hissələrinə düşəni almaq ümidi ilə səflərini Osmanlının qorunmasından, müsəlman türk qardaşlarından yana yox, şirin vədlərinə aldandıqları İngiliz-fransız ittifaqından yana müəyyənləşdirdilər. .Ancaq çox keçmədən də buna görə peşman oldular. Şərif Hüseyinin oğlu Faysal fransızlarla bərabər hərəkət edərək Şamı ələ keçirdi, gizli ingiliz-fransız sykes picot anlaşmasına zidd olaraq orada onlara vəd olunan Birləşmiş Ərəb Krallığını elan edincə, fransızlar hərəkətə keçdi və cəmi dörd ay sonra hücum edərək Faysalın ordusunu darmadağın etdi , özünü də Şamdan qovdu. 
Əlbəttə ki, “parçala və hökm sür” prinsipini özünün əsas siyasətinə çevirən ingiliz və fransızlar Umman dənizindən Atlantik okeanına, Aralıq dənizindən Hind okeanına uzanan bir strateji coğrafiyada birləşmiş, güclü bir ərəb dövlətinin qurulmasına imkan verə bilməzdilər və vermədilər də.Osmanlı idarəsi altında olan torpaqlarda, nə az nə çox, 22 ərəb dövləti meydana gətirdilər. Üstəlik, Balfour bəyənnaməsi deyilən İngiltərə Xarici İşlər Nazirinin qələmə aldığı dünya Siyonist hərəkatının liderlərindən olan Rotşildə ünvanlanan rəsmi bir sənədlə də Yaxın Şərqdə musəvi bir dövlətin qurulmasına tam dəstək verərək, ərəb dünyasını İsrail təhdidilə bir az daha özlərinə möhtac hala gətirdilər. Ərəb coğrafiyasında bu hadisələr cərəyan edərkən, Anadolu türklüyü də Hicazdan, Şamdan, Bağdaddan əlini üzmuş, heç olmasa Misak-ı Milli adlanan bugünkü Mosul-Kərkük bölgəsinin də daxil olduğu milli sərhədlərindən düşməni çıxartmaq üçün möhtəşəm bir dirənişə, Qurtuluş savaşına başlamışdı. İki əsirdir cəbhələrdən-cəbhələrə keçərək savaşan türk milləti Mustafa Kamal paşanın rəhbərliyi altında o məhdud imkanlarla işğalçı dövlətlərə qarşı dirənərək, düşməni əsasən məğlub etmiş və Lozannada sülh danışıqları masasına oturmuşdu. 
Lozann çox çətin danışıqlar prosesi idi. Türkiyə həm Misak-ı Milli sərhədlərindən güzəşt etmək istəmir, həm də artıq yeni bir savaşı aparmağa gücü, imkanı qalmadığı üçün sülh danışıqlarının müsbət nəticələnməsini istəyirdi. İnönünün Ankaraya göndərmiş olduğu şifrəli teleqramların şifrəsinin ingilizlər tərəfindən çözüldüyü və danışıqlar prosesində ona görə mövqe müəyyənləşdirdikləri, Lozan anlaşması imzalanandan bir il sonra şərtli olaraq xilafət Türkiyə Böyük Millət Məclisi tərəfindən ləğv edildikdən sonra İngiltərənin bu anlaşmanı parlamentində təsdiq etdiyi yönündəki iddiaları nəzərə almasaq, Lozannadan qismən Türkiyənin istədiyi bir nəticə çıxdı, uzun bir mübarizənin bir mərhələsi yekunlaşmış, ancaq bu mübarizə bitməmişdi, imkanların əl verdiyi ölçülər içində mümkün olan əldə edilmiş,ən əsası isə müstəqil Türkiyə dövləti qurulmuşdu. Atatürkün gizli vəsiyyətinin mövcudluğu , Lozannayla alınmayan Xatay bölgəsinin daha sonra alınması, hələ də açıq qalan Musul məsələsi və bu gün baş verənlər də qurtuluş savaşından başlayan o prosesin bitmədiyini zamana və şərtlərə görə Türkiyənin mübarizəsinə davam etdiyini göstərir.
Mosul-Kərkük məsələsi kimi İslam dünyasının gələcəyi baxımından xilafət və birlik müzakirələrinin də yenidən aktuallaşaraq, gündəmimizi məşğul etməsi labüddür. Bu gün Türkiyəyə qarşı davam edən post-modern xaçlı yürüyüşlərinə, qurulmaq istənən, Türkiyə ilə ərəb dünyasının bağını qoparmağı hədəfləyən kürt dövləti məsələsinə, ərəb dünyasında gedən proseslərə bu tarix perspektivindən baxmaqda fayda var. Dünən ərəblərin içindən elitanı ələ aldılar bu gün də kürdləri eyni oyuna gətirmək istəyirlər. . Dünəndən bu günə fiqurlar, şərtlər dəyişib, ancaq oyun və hədəf dəyişməyib.

loading...
loading...
"Ağdamın alınacağı və bacımın məzarını görəcəyim günü həsrətlə gözləyirəm”
Məşhur avtomobil markası yarım milyon avtomobilini geri çağırdı - SƏBƏB
25 il sonra yenidən çəkilən film hasilat rekordu qırdı - MARAQLI
Diribaş Samux sakini evinə girən oğrunu yaxalayaraq polisə təhvil verdi - MARAQLI...
"Yaşlı qadınlarla birlikdə olaraq həftəyə 8 min funt sterlinq qazanıram" - QALMAQALLI ETİRAF
Lor Hospital
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
İqtisadiyyat
“Ölkəmizin bank-maliyyə sistemi qlobal sistemə lazımınca inteqrasiya olunmayıb”
Cəmiyyət
"Tanışlıq, dostluq, üzgörənlik həmin mükafatın əsl sahibini tapmasına imkan verməz"
Gündəm
“Mediada pozitiv nümunələrin təbliği pozitiv nəticələrə səbəb olur”
Cəmiyyət
"Bunu deyəndə bəzilərinin xoşuna gəlmir, amma islahatlara rəğmən korrupsiya bitmək bilmir"
Cəmiyyət
Şəhid qardaşının xatirəsinə yol çəkdirdi - İBRƏTAMİZ...
Həftənin ən çox oxunanları
“Yol hərəkəti haqqında” qanuna dəyişiklik edildi
Hərbi hissəyə bir milyon 400 min nəfərlik basqın: Pentaqon şokda...
Bakirə dövlət başçısının sarayda kişilərlə ağlasığmaz əməlləri - FOTOLAR
Çeçen toyuna qaz hücumu - “İnsanlar milçək kimi yerə tökülürdülər”
"O, sonradan düşündü ki, bu qızın yerişində, duruşunda, baxışında tam bir fahişə ədası var"
“Qızımı Bakıya apararaq bir neçə gün orda saxlayıb təcavüz ediblər...” -Yoxa çıxan qızla bağlı təfərrüatlar...
Azərbaycanlı məşhurun qızından Antalya küçələrində çılğın hərəkətlər - FOTO/VİDEO
“Həyatımda birinci dəfə belə bir adam gördüm ki..." - Eks vitse-primyer şokda + VİDEO
Yol polisi Bakıda yarım milyonluq maşın saxladı: Sərxoş sürücü 20 manat təklif etdi...
Masazırda film kimi olay: "BMW" 5 maşını vurdu, sürücü vəhşicəsinə döyüldü+VİDEO
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2019
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və s. işlər üçün əlaqə:
Telefon: 0502711225, 0507440247 (Whatsapp)